Hướng tới hoàn thiện thiết chế bảo tàng

Theo tiêu chuẩn của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL), về cơ bản Bảo tàng tỉnh đáp ứng các tiêu chí đối với thiết chế bảo tàng cấp tỉnh. Tuy nhiên, vẫn còn một số tiêu chí cần tiếp tục hoàn thiện, chủ yếu liên quan đến cơ sở vật chất; hệ thống kho bảo quản; trang thiết bị chuyên dụng; hạ tầng công nghệ thông tin, chuyển đổi số.

Lưu giữ hàng nghìn hiện vật giá trị

Trong dịp Festival Biển Khánh Hòa năm 2026, có dịp đến Nha Trang du lịch, anh Ngô Sỹ Lý (đến từ TP. Hồ Chí Minh) đã tranh thủ ghé tham quan Bảo tàng tỉnh (cơ sở 1, số 16 Trần Phú, phường Nha Trang). Điều khiến anh Lý thích thú là được tham quan các chuyên đề giới thiệu về lịch sử, văn hóa Khánh Hòa. Qua những hình ảnh, hiện vật và tư liệu trưng bày, anh hiểu hơn về truyền thống hiếu học cùng những giá trị văn hóa đặc sắc của vùng đất này. “Tôi thấy ở đây có hệ thống hiện vật phong phú, đa dạng và đặc sắc. Tuy nhiên, không gian trưng bày còn chật hẹp, chưa tương xứng với quy mô của một bảo tàng cấp tỉnh như tôi kỳ vọng”, anh Ngô Sỹ Lý nhận xét.

Khách tham quan nghe giới thiệu chuyên đề về Văn Miếu - Quốc Tử Giám tại Bảo tàng tỉnh cơ sở 1.

Đến với Bảo tàng tỉnh (cơ sở 2, đường 16 tháng 4, phường Phan Rang), khách tham quan không khỏi ấn tượng với tòa nhà có kiến trúc nổi bật giữa không gian Quảng trường 16 tháng 4. Bên trong công trình là hệ thống hiện vật, tư liệu, hình ảnh được trưng bày theo từng chủ đề, tái hiện chuỗi giá trị về lịch sử, văn hóa và con người Khánh Hòa. Tuy nhiên, việc trưng bày hiện vật vẫn chủ yếu theo hình thức trực quan, chưa có nhiều ứng dụng công nghệ bảo tàng hiện đại và chuyển đổi số nhằm nâng cao trải nghiệm cho khách tham quan.

Tại Nhà trưng bày chuyên đề văn hóa Chăm (số 62 đường Tô Hiệu, phường Phan Rang), du khách được tìm hiểu hệ thống hiện vật, hình ảnh phản ánh đời sống sinh hoạt, lao động, sản xuất, văn hóa tín ngưỡng, các nghề truyền thống cũng như kiến trúc nghệ thuật của cộng đồng người Chăm đang sinh sống trên địa bàn tỉnh.

Theo thống kê của Bảo tàng tỉnh, đơn vị đang quản lý 62.388 hiện vật, tài liệu, hình ảnh phản ánh tiến trình lịch sử, văn hóa của tỉnh Khánh Hòa và khu vực Nam Trung Bộ. Trong đó, Bảo tàng tỉnh lưu giữ 3 bảo vật quốc gia, 8 bộ sưu tập hiện vật khảo cổ học. Đây là nguồn tư liệu, hiện vật có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, khoa học, phục vụ hiệu quả công tác nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày và phát huy giá trị di sản văn hóa.

Hoàn thiện các tiêu chí bảo tàng cấp tỉnh

Theo báo cáo của Bảo tàng tỉnh, hiện nay, đơn vị có 11 kho bảo quản với tổng diện tích 3.000m², lưu giữ các nhóm hiện vật bằng kim loại, gỗ, đá, gốm, giấy, vải, hiện vật hữu cơ và nhiều chất liệu khác. Hệ thống kho được trang bị các thiết bị phục vụ công tác bảo quản cùng hệ thống an ninh. Tuy nhiên, nhiều trang thiết bị đã được sử dụng trong thời gian dài nên công suất và tính năng kỹ thuật không còn đáp ứng yêu cầu bảo quản đối với số lượng hiện vật ngày càng tăng. Đặc biệt, hệ thống kho bảo quản tại cơ sở 2 được bố trí ở tầng hầm của công trình nên thường xuyên xảy ra tình trạng thấm nước.

Không gian bên ngoài Bảo tàng tỉnh cơ sở 2.

ề cơ sở vật chất, trong 3 cơ sở của Bảo tàng tỉnh, chỉ có cơ sở 1 và cơ sở 2 đang được sử dụng để trưng bày, lưu giữ hiện vật và tổ chức các hoạt động chuyên môn. Nhưng sau nhiều năm đưa vào khai thác, nhiều hạng mục công trình đã xuống cấp hoặc không còn đáp ứng yêu cầu chuyên môn. Bên cạnh đó, theo định mức sử dụng đất đối với bảo tàng cấp tỉnh, quỹ đất của Bảo tàng tỉnh còn thấp hơn nhiều so với tiêu chuẩn quy định.

Mới đây, Bảo tàng tỉnh đã xây dựng kế hoạch hoàn thiện các tiêu chí thiết chế bảo tàng cấp tỉnh. Kế hoạch cụ thể hóa các nhiệm vụ, giải pháp nhằm hoàn thiện các tiêu chí theo hướng dẫn của Bộ VH-TT-DL. Đây cũng là cơ sở để đơn vị đề xuất cấp có thẩm quyền bố trí kinh phí đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị và hạ tầng kỹ thuật, từng bước hoàn thiện các tiêu chí theo quy định.

Theo ông lãnh đạo Bảo tàng tỉnh, qua đối chiếu với tiêu chí của Bộ VH-TT-DL, đơn vị đã cơ bản đáp ứng yêu cầu đối với thiết chế bảo tàng cấp tỉnh. Tuy nhiên, vẫn còn một số tiêu chí cần tiếp tục hoàn thiện. Vì vậy, việc xây dựng và triển khai kế hoạch hoàn thiện các tiêu chí là yêu cầu cần thiết. Mục tiêu đến tháng 9-2027 là tập trung nguồn lực, khắc phục những tồn tại, hoàn thành đầy đủ các tiêu chí theo hướng dẫn của Bộ VH-TT-DL, qua đó nâng cao chất lượng hoạt động của Bảo tàng tỉnh, đáp ứng yêu cầu bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa trong giai đoạn mới. 

Với quyết tâm cao cùng giải pháp triển khai đồng bộ, hoạt động bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa của Bảo tàng tỉnh được kỳ vọng sẽ tiếp tục được nâng cao chất lượng. Qua đó, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu tham quan, nghiên cứu, tìm hiểu và học tập của người dân, du khách cũng như các tầng lớp Nhân dân.

GIANG ĐÌNH