Đã chuyển biến nhưng còn gian nan

Qua 10 năm thực hiện Luật Phòng, chống tham nhũng, ngành Thanh tra tỉnh thực hiện gần 1.000 cuộc thanh tra, phát hiện sai phạm liên quan đến tham nhũng hơn 269 tỷ đồng và gần 670ha đất. Đã có 33 vụ án với 71 bị can, bị cáo được phát hiện và tiến hành điều tra, xét xử.

Qua 10 năm thực hiện Luật Phòng, chống tham nhũng (PCTN), ngành Thanh tra tỉnh Khánh Hòa thực hiện gần 1.000 cuộc thanh tra, phát hiện sai phạm liên quan đến tham nhũng hơn 269 tỷ đồng và gần 670ha đất. Đã có 33 vụ án với 71 bị can, bị cáo được phát hiện và tiến hành điều tra, xét xử.

10 năm qua, công tác PCTN trên địa bàn tỉnh có nhiều chuyển biến tích cực; chiều hướng phát sinh vụ việc tham nhũng giảm mạnh. Cụ thể, năm 2006 có 8 vụ khởi tố, năm 2007 giảm còn 5 vụ, năm 2014: 2 vụ và năm 2015: 1 vụ. Đặc biệt, từ năm 2005 đến 2015, không có cán bộ, công chức của tỉnh bị kết luận vi phạm hoặc xử lý kỷ luật do vi phạm quy định về nhận quà, nộp lại quà tặng; không có người nào bị kết luận vi phạm quy định về kê khai tài sản, thu nhập... Theo đánh giá của UBND tỉnh, công tác PCTN tuy có chuyển biến tích cực, nhưng kết quả chưa đạt yêu cầu đề ra, chủ yếu do nguyên nhân khách quan.

Nhìn lại các vụ án tham nhũng được đưa ra xét xử trong thời gian qua cho thấy, đối tượng thực hiện hành vi tham nhũng thường là người có vị trí nhất định trong cơ quan, đơn vị, có kinh nghiệm trong lĩnh vực công tác, do đó hành vi tham nhũng tinh vi, rất khó phát hiện. Kết quả thu hồi tài sản bị thất thoát đạt tỷ lệ thấp, chủ yếu do đối tượng không còn khả năng khắc phục. Bên cạnh đó, một số quy định của pháp luật về PCTN còn bất cập.

Theo ông Nguyễn Văn Phước - Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh, việc xác định chủ thể của các tội phạm tham nhũng là người có chức vụ, quyền hạn quy định tại Điều 277 Bộ luật Hình sự (BLHS) thiếu nhất quán. Một số trường hợp khó xác định người được giao thực hiện một công vụ nhất định và có quyền hạn nhất định trong khi thực hiện công vụ. Bên cạnh đó, để xác định được các dấu hiệu “gây hậu quả nghiêm trọng”, “gây hậu quả nghiêm trọng khác”, “gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng khác”, “gây hậu quả rất nghiêm trọng”, “gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng”..., phải căn cứ vào thiệt hại cụ thể. Tuy nhiên, nội dung của các tình tiết này đối với từng tội phạm tham nhũng không giống nhau. Tình tiết “làm trái công vụ” trong cấu thành tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ và tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ cũng chưa được hiểu thống nhất.

Trong các doanh nghiệp cổ phần, có trường hợp một số người được giữ một số quyền hạn nhất định trong việc quản lý tiền, tài sản của doanh nghiệp đã lợi dụng nhiệm vụ được giao để chiếm đoạt tiền và tài sản đó. Về bản chất, đây là hành vi tham ô tài sản, nhưng do người này không thỏa mãn điều kiện chủ thể theo quy định của pháp luật hình sự nên khó xử lý tội tham ô tài sản. Thực tế, các cơ quan thường khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử người có hành vi trên về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, hoặc lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Việc xử lý như vậy chưa tương xứng giữa trách nhiệm hình sự với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.

Quy định của BLHS và Luật PCTN cũng chưa tương thích giữa khái niệm “tội phạm tham nhũng” và “hành vi tham nhũng”. Luật PCTN quy định 13 nhóm hành vi tham nhũng, nhưng BLHS chỉ quy định 7 hành vi phạm tội bị coi là tội phạm tham nhũng, nên có một số “hành vi tham nhũng” quy định trong Luật PCTN không bị coi là tội phạm tham nhũng. Đa số vụ án tham nhũng là những vụ án phức tạp, hồ sơ rất nhiều bút lục nên cần nhiều thời gian để nghiên cứu, đánh giá nhưng lại vướng quy định về thời hạn chuẩn bị xét xử...

Bên cạnh đề nghị sửa đổi, bổ sung một số quy định của BLHS, ban hành quy định thí điểm thành lập cơ quan chuyên trách về chống tham nhũng có năng lực cao, một số thẩm phán đề nghị nên đưa ra xét xử lưu động các vụ án tham nhũng, nếu thấy không ảnh hưởng đến an ninh quốc gia. Đồng thời, tiếp tục cải cách tiền lương, phụ cấp ngành nghề trong các lĩnh vực nhạy cảm.

N.V