Phát triển kinh tế biển xanh gắn với phát huy giá trị văn hóa biển đảo Khánh Hòa  

Phát triển kinh tế biển xanh là xu thế tất yếu của các quốc gia trên thế giới, cũng là định hướng chiến lược của Việt Nam nhằm hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển. Là địa phương ven biển với lợi thế nổi bật về điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý cùng kho tàng di sản văn hóa biển đảo phong phú, Khánh Hòa có nhiều điều kiện để phát triển kinh tế biển xanh gắn với bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa biển đảo tạo nền tảng cho sự phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Kinh tế biển xanh - xu thế tất yếu của phát triển bền vững

Hiện nay, các quốc gia trên thế giới đang phải đối mặt với những thách thức ngày càng nghiêm trọng như: Suy thoái và ô nhiễm môi trường, suy giảm đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu. Những vấn đề này không chỉ tác động tiêu cực đến hệ sinh thái tự nhiên mà còn đe dọa trực tiếp sự bền vững của biển và đại dương trên phạm vi toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Mục tiêu phát triển của Liên hợp quốc về bảo tồn và sử dụng bền vững biển, đại dương và tài nguyên biển đã trở thành thước đo phát triển của các quốc gia. Hội nghị Bộ trưởng Môi trường của nhóm G7 tại Canada trong các ngày 19 và 20-9 năm 2018 một lần nữa khẳng định vai trò quan trọng của đại dương khỏe mạnh và bền vững đối với sự thịnh vượng của các quốc gia trên toàn thế giới. Trong bối cảnh đó, kinh tế biển xanh đã được hầu hết các quốc gia công nhận là giải pháp phát triển bền vững biển và dần đưa thành yêu cầu bắt buộc trong chiến lược phát triển quốc gia.

Một góc vịnh Nha Trang. Ảnh: THÁI THỊNH

Kinh tế biển xanh thực chất là nền kinh tế xanh áp dụng cho biển và hải đảo. Phát triển kinh tế biển xanh phải dựa trên nền tảng phát huy hiệu quả bản sắc văn hóa, bản sắc dân tộc Việt Nam gắn với biển tại các vùng, miền, kết hợp đầu tư xây dựng thiết chế văn hóa các vùng biển và ven biển, thay đổi hành vi ứng xử với biển của toàn xã hội. Theo đó, cần tăng cường nâng cao nhận thức và hành động về ứng xử thân thiện với thiên nhiên, bảo vệ, bảo tồn hệ sinh thái biển nhằm tạo ra môi trường sống phù hợp, đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện tại và tương lai thông qua chuyển đổi các hoạt động liên quan đến xâm hại, tác động đến biển sang bảo vệ, bảo tồn. Phát triển kinh tế biển xanh là khai thác tài nguyên biển một cách bền vững, gắn liền với bảo vệ di sản văn hóa, chuyển đổi từ mô hình khai thác sang mô hình tôn trọng và đầu tư vào thiên nhiên, giữ gìn bản sắc văn hóa biển đảo. Vì vậy, phát triển kinh tế biển xanh luôn gắn bó chặt chẽ với việc bảo tồn và phát triển văn hóa biển đảo. Hai hệ thống này tác động qua lại, hỗ trợ lẫn nhau.

Văn hóa biển đảo Khánh Hòa - nguồn lực nội sinh cho phát triển kinh tế biển xanh

Văn hóa biển đảo Khánh Hòa là bệ phóng vững chắc, tạo sức bật đột phá để tỉnh vươn lên thành trung tâm kinh tế biển của cả nước. Tỉnh Khánh Hòa có 490km bờ biển và có các vịnh lớn như: Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh, với 14 xã, 11 phường giáp biển và đặc khu Trường Sa; là tỉnh sở hữu hệ sinh thái văn hóa biển đảo đặc sắc có bề dày lịch sử với kho tàng di sản quý giá, nổi bật là các loại hình nghệ thuật dân gian được vinh danh như lễ hội cầu ngư, với 69 lăng thờ cá Ông ở các xã, phường. Có thể kể đến văn hóa biển đảo của tộc Chăm cũng như của tộc người Việt (Kinh). Trong quá khứ, người Chăm là tộc người có nhiều thành công trong việc sử dụng và khai thác biển từ đóng tàu thuyền đến xây dựng một đội quân chinh chiến trên biển. Người Việt (Kinh) ở Khánh Hòa qua mấy trăm năm chinh phục biển đảo đã gắn phát triển kinh tế biển với gìn giữ và bảo vệ chủ quyền quốc gia trên biển. Đặc biệt, đặc khu Trường Sa không chỉ là biểu tượng thiêng liêng của chủ quyền biển, đảo Việt Nam mà còn là nơi lưu giữ, tiếp nối và phát huy truyền thống yêu nước, ý chí kiên cường bảo vệ chủ quyền biển đảo của dân tộc Việt Nam. Vì thế, văn hóa biển đảo Khánh Hòa không chỉ lưu giữ hồn cốt biển đảo mà còn tạo ra không gian trải nghiệm phát triển du lịch cộng đồng đầy ấn tượng. Sự kết hợp giữa phát triển kinh tế biển xanh và giữ gìn bản sắc văn hóa biển đảo Khánh Hòa tạo ra đòn bẩy kép cho sự phát triển của tỉnh.

Để làm được điều này, cần quản lý chặt chẽ các hoạt động phát triển kinh tế biển xanh, bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi hệ sinh thái biển và giữ gìn, phát triển văn hóa biển đảo tại địa phương. Phát triển kinh tế biển xanh là một lựa chọn đúng để phát triển kinh tế biển hiệu quả và bền vững theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Vì vậy, đòi hỏi các hoạt động phát triển của các ngành kinh tế biển cần chuyển từ kinh tế khai thác và gây ô nhiễm môi trường sang kinh tế biển xanh. Kinh tế biển xanh dần trở thành xu thế toàn cầu, hầu hết các quốc gia, trong đó có Việt Nam công nhận đây là mô hình để phát triển bền vững kinh tế biển.  

Phát triển kinh tế biển xanh không chỉ là xu thế toàn cầu mà còn là chủ trương nhất quán, xuyên suốt và là sự lựa chọn đúng đắn của Đảng, Nhà nước Việt Nam cũng như lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa, khẳng định xu thế tất yếu trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển. Phát triển kinh tế biển xanh luôn gắn với việc bảo vệ môi trường biển, giữ gìn bản sắc văn hóa biển đảo Khánh Hòa. Trong bối cảnh thời cơ và thách thức đan xen, tin rằng trong kỷ nguyên mới của đất nước, tỉnh Khánh Hòa cũng như cả nước sẽ phát triển mạnh mẽ kinh tế biển xanh, phát triển văn hóa biển đảo Khánh Hòa.

GS.TS NGUYỄN CHÍ BỀN

nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam