Sản xuất cá ngừ đại dương: Đảm bảo đầu ra cho sản phẩm

Tại Hội nghị Tổ chức sản xuất cá ngừ đại dương theo chuỗi giá trị do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì mới đây tại TP. Nha Trang, các đại biểu đã kiến nghị nhiều biện pháp tổ chức sản xuất cá ngừ đại dương theo chuỗi giá trị sao cho hiệu quả nhất.

Tại Hội nghị Tổ chức sản xuất cá ngừ đại dương theo chuỗi giá trị do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì mới đây tại TP. Nha Trang, các đại biểu đã kiến nghị nhiều biện pháp tổ chức sản xuất cá ngừ đại dương theo chuỗi giá trị sao cho hiệu quả nhất.

Hạn chế trong khai thác

Hiện nay, ngành sản xuất cá ngừ đang bộc lộ nhiều bất cập. Theo ông Vũ Đình Đáp - Chủ tịch Hiệp hội cá ngừ Việt Nam - nghề khai thác cá ngừ đại dương Việt Nam vẫn mang đậm tính tự phát, nhỏ lẻ. Ý thức của người dân về khai thác bền vững chưa cao, còn quá tập trung vào sản lượng và doanh thu mà chưa quan tâm nhiều đến chất lượng cá sau thu hoạch. Bên cạnh đó, năng suất đánh bắt, sản lượng khai thác cao nhưng chất lượng, giá trị thấp...

Theo ông Phạm Ngọc Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản, những hạn chế trong công nghệ đánh bắt, bảo quản sản phẩm sau thu hoạch, sự lỏng lẻo trong mối liên kết giữa các thành phần trong khâu thu mua, tiêu thụ... là những nguyên nhân khiến chất lượng cá ngừ hiện nay giảm. Tổn thất sau thu hoạch rất cao, trong đó cá ngừ câu vàng lên đến 30 - 40%, câu tay 60 - 70%. Tỷ lệ cá ngừ đại dương khai thác đạt tiêu chuẩn làm sản phẩm sashimi, xuất khẩu bằng đường hàng không rất thấp.

Cá ngừ đại dương do ngư dân Khánh Hòa khai thác.

Nhiều ngư dân phản ánh, một trong những thách thức lớn trong hoạt động khai thác cá ngừ hiện nay là kích thước tàu thuyền nhỏ, công suất thấp, hầu hết do ngư dân tự chuyển đổi từ nhiều nghề khác sang nghề khai thác cá ngừ, nên trang thiết bị thiếu đồng bộ, chắp vá. Mặt khác, công nghệ bảo quản sản phẩm sau thu hoạch còn thô sơ, tàu thuyền chỉ mới khai thác được cá ở tầng mặt, chưa đủ khả năng khai thác ở những tầng nước sâu.

Mấu chốt ở khâu liên kết

Thực tế những năm qua, nhiều địa phương đã tổ chức liên kết khai thác, chế biến, tiêu thụ cá ngừ đại dương theo chuỗi. Khánh Hòa là tỉnh tiên phong trong vấn đề này, 2 lần tổ chức liên kết sản xuất cá ngừ đại dương nhưng đều không hiệu quả. Chẳng hạn mô hình hợp tác “Tàu mẹ - tàu con” với phương thức liên kết khai thác và tiêu thụ hải sản ngay trên biển. Việc tổ chức sản xuất theo mô hình này dựa trên 6 ngư đội, mỗi ngư đội có 5 “tàu con” chuyên nghề câu cá ngừ đại dương và “tàu mẹ” của Công ty Cổ phần Thủy sản Hải Vương; sản phẩm cá ngừ đại dương sau khi được các “tàu con” đánh bắt sẽ được tàu mẹ thu mua ngay trên biển để sơ chế, bảo quản và đem vào bờ tiêu thụ. Tuy nhiên, mô hình này đã không mang lại hiệu quả do giá cá thành phẩm rất thấp; thậm chí khi doanh nghiệp (DN) đưa ra đấu giá tại thị trường Hàn Quốc, giá còn thấp hơn tại thị trường Việt Nam. Vì thua lỗ nên mối liên kết giữa ngư dân và DN không được duy trì. “Từ những thất bại trong liên kết sản xuất cá ngừ đại dương tại Khánh Hòa, chúng tôi nhận thấy có những vấn đề cần quan tâm trong tổ chức sản xuất cá ngừ đại dương theo chuỗi giá trị như: phải đảm bảo được đầu ra cho sản phẩm; giữa DN và chủ tàu khai thác phải thống nhất giá bán ổn định; vấn đề công nghệ bảo quản sản phẩm sau thu hoạch cần được chú trọng”, ông Võ Thiên Lăng - Phó Chủ tịch Hội Nghề cá Việt Nam, Chủ tịch Hội Nghề cá Khánh Hòa cho hay.

Ông Phạm Ngọc Tuấn thông tin: “Từ năm 2015 - 2020, Đề án tổ chức sản xuất cá ngừ đại dương theo chuỗi giá trị sẽ được thí điểm tại Bình Định, Phú Yên và Khánh Hòa. Việc thí điểm sẽ được tổ chức theo một số mô hình. Cụ thể là các mô hình liên kết dọc như: Liên kết theo chuỗi do DN trực tiếp đầu tư và tổ chức thực hiện; liên kết do DN hợp tác với chủ tàu trong khai thác, thu mua, chế biến, tiêu thụ và liên kết mà cơ sở thu mua làm trung gian liên kết giữa chủ tàu khai thác và DN chế biến, tiêu thụ. Bên cạnh đó còn xây dựng mô hình liên kết ngang theo các khâu của chuỗi sản xuất”.

Hiện nay một số địa phương đã triển khai thí điểm mô hình tổ chức khai thác, thu mua, chế biến, tiêu thụ các ngừ theo chuỗi. Bà Cao Thị Kim Lan - Giám đốc Công ty Cổ phần Thủy sản Bình Định cho hay: “Mô hình liên kết của Công ty chúng tôi là liên kết 3 bên gồm: đội tàu khai thác, Công ty Cổ phần Thủy sản Bình Định tham gia với vai trò thu mua, Công ty Kato Hitoshi General Office tham gia với vai trò đại lý phân phối độc quyền tại Nhật Bản. Ngày 15-7 tới, 5 tàu khai thác trong mô hình này sẽ ra Trường Sa khai thác, đến khoảng 23-8 cá sẽ vào bờ, chúng tôi sẽ tiến hành xuất khẩu ngay sang Nhật Bản”. Trong khi đó, ông Võ Thiên Lăng cho hay, Hội Nghề cá Khánh Hòa sẽ kiến nghị UBND tỉnh cho phép tham gia mô hình Công ty đánh cá cổ phần của Công ty Yanmar (Nhật Bản). Theo đó, Công ty Yanmar đầu tư thí điểm 60 tàu vật liệu composite, ngư dân tham gia mua cổ phần đến 100% giá trị con tàu, Yanmar sẽ thực hiện nhiệm vụ tư vấn và quản lý tổng thể chất lượng cá, bao tiêu xuất khẩu sản phẩm.

Hiện đại hóa đội tàu khai thác

Liên quan đến việc hiện đại hóa đội tàu khai thác cá ngừ đại dương, nhiều ý kiến cho rằng có 2 vấn đề cần được nghiên cứu kỹ là mẫu tàu và vỏ tàu phải phù hợp với nhu cầu và thực tế khai thác của ngư dân. Ông Yukio Kikuchi - Giám đốc dự án Công ty Yanmar cho rằng: “Đối với các tàu khai thác cá ngừ đại dương, khả năng đánh bắt được cá không tăng theo kích thước của tàu mà tăng theo thời gian bám biển. Do vậy, ngư dân cần phải chọn loại tàu tiết kiệm chi phí, chuyên dụng với khả năng đánh bắt cao, bảo quản tốt thì mới có hiệu quả”. Ông Yukio Kikuchi cho biết thêm, hiện Công ty Yanmar phối hợp với Viện Nghiên cứu và chế tạo tàu thủy (Đại học Nha Trang) khẩn trương hoàn thành để đến tháng 8 tới sẽ hạ thủy để đánh bắt thử nghiệm chiếc tàu vỏ composite đầu tiên, công suất máy 405CV, tổng giá trị đầu tư khoảng 6 - 7 tỷ đồng (gồm cả ngư cụ).

Ông Nguyễn Chiến Thắng - Chủ tịch UBND tỉnh cho rằng, trong khai thác thủy sản, cần phải chuyển dần sang mô hình tổ chức sản xuất lớn. Muốn vậy, phải xây dựng được đội tàu khai thác hiện đại. Đối với tàu vỏ gỗ không nên đóng mới mà chỉ nên cải hoán, nâng cấp. Còn đối với việc lựa chọn giữa tàu vỏ sắt và tàu vỏ composite, ngư dân cần phải tính toán hiệu quả để quyết định đầu tư. Bên cạnh việc đóng mới tàu công suất lớn, hiện đại, việc trang bị ngư lưới cụ, thiết bị bảo quản sau thu hoạch cũng cần được chú trọng để giảm tổn thất, nâng cao giá trị sản phẩm sau khai thác.

BÍCH LA