Ngoài việc cung cấp điện, công trình thủy điện Ea Krong Rou còn đáp ứng tưới tiêu cho hàng ngàn héc-ta đất nông nghiệp vùng hạ du. Tuy nhiên, hệ thống thủy lợi sau công trình này chỉ mới đáp ứng chưa đầy 18% so với năng lực tưới.
Ngoài việc cung cấp điện, công trình thủy điện Ea Krong Rou còn đáp ứng tưới tiêu cho hàng ngàn héc-ta đất nông nghiệp vùng hạ du. Tuy nhiên, hệ thống thủy lợi sau công trình này chỉ mới đáp ứng chưa đầy 18% so với năng lực tưới.
Khô khát dưới chân hồ
Nhà máy thủy điện Ea Krong Rou ở xã Ninh Tây, thị xã Ninh Hòa chính thức đi vào hoạt động từ năm 2007, cung cấp sản lượng điện mỗi năm gần 120 triệu kWh. Hồ chứa nước có dung tích khoảng 30 triệu m3, nằm ở độ cao trên 500m, nước từ đập chính đi theo đường ống dẫn nước xuống chân núi dài gần 3.000m đổ vào tuabin để tạo ra dòng điện.
 |
| Vùng sản xuất nông nghiệp hạ du thủy điện Ea Krong Rou đang thiếu nước tưới trầm trọng |
Bên cạnh chức năng cung cấp điện, Hồ Ea Krong Rou còn được kỳ vọng sẽ giải quyết nước tưới cho gần 2.700ha sản xuất nông nghiệp ở vùng hạ du, chủ yếu ở các xã: Ninh Tây, Ninh Sim, Ninh Thượng. Đây là vùng đất tương đối bằng phẳng, thích hợp cho vùng nguyên liệu mía đường nhưng lại đang gặp rất nhiều khó khăn về nước tưới.
Ông Sử Hồng Quốc Tịnh, Phó Chủ tịch UBND xã Ninh Tây cho biết, toàn bộ diện tích đất sản xuất tại Buôn Sim, Buôn Lác của xã chủ yếu là trồng mía. Trong đó, diện tích có nước tưới rất ít ỏi. Khu vực nào người dân đầu tư đào ao, giếng và có nước thì năng suất cây mía lên tới 80 tấn/ha, còn những nơi khó khăn về nước tưới chỉ đạt khoảng 50 tấn/ha. Vì vậy, người dân xã Ninh Tây rất mong muốn Nhà nước sớm đầu tư hệ thống thủy lợi sau thủy điện Ea Krong Rou để phát triển cây trồng chủ lực nơi đây.
Hệ thống tưới sau thủy điện Ea Krong Rou do Công ty TNHH một thành viên khai thác công trình thủy lợi Bắc Khánh Hòa (gọi tắt là Công ty thủy lợi Bắc Khánh Hòa) quản lý, khai thác bao gồm: kênh chính bắc, kênh chính nam và hệ thống kênh nhánh của 2 kênh này. Trong đó, hệ thống kênh chính bắc và kênh nhánh được bàn giao, đưa vào sử dụng từ năm 2010 đến nay. Theo hồ sơ thiết kế được duyệt, hệ thống này có tổng chiều dài gần 23km, có khả năng tưới cho gần 1.800ha đất sản xuất. Còn kênh chính nam và các kênh nhánh đưa vào sử dụng từ năm 2013, có chiều dài gần 20km, diện tích tưới theo thiết kế gần 1.000ha, chủ yếu là cây mía và cây lúa.
Có nước nhưng không có kênh
Trên thực tế, hệ thống kênh chính bắc và kênh nhánh chỉ có chiều dài khoảng 13km, đang phục vụ tưới cho diện tích chưa đầy 142ha; hệ thống kênh chính nam và kênh nhánh đang phục vụ tưới cho khoảng 30% so với diện tích thiết kế. Một trong những nguyên nhân chính là do các hệ thống kênh nhánh phần lớn là kênh đào, đáy kênh thấp hơn so với cao trình mặt đất từ 1 đến 1,5m nên công trình dễ bị bồi lấp sau những đợt mưa. Chưa kể toàn bộ hệ thống kênh nội đồng chưa được đầu tư, nên hệ thống kênh không phát huy hết năng lực. Ngay cả ở những nơi có thể tưới được, người dân cũng phải sử dụng phương pháp bơm tát rất vất vả vì kênh thấp hơn nhiều so với mặt đất.
Theo Công ty thủy lợi Bắc Khánh Hòa, hiện nay, hệ thống kênh đã bị sụp gãy, bồi lấp nhiều vị trí, công tác duy tu, sửa chữa hàng năm không có kinh phí, dẫu có duy tu thì cũng khó phát huy tối đa năng lực do kênh đất thường xuyên sụp gãy. Hệ thống kênh tưới sau thủy điện Ea Krong Rou không chỉ cần sửa chữa nhiều hạng mục, mà quan trọng hơn là cần đầu tư một cách đồng bộ, cứng hóa trên toàn hệ thống.
Được biết, nhằm phát huy tối đa tiềm năng kinh tế vùng hạ du của công trình thủy điện này, theo dự án đã được phê duyệt, sẽ có 25 tuyến kênh nội đồng có tổng chiều dài khoảng 18km được đầu tư xây dựng với số vốn hơn 28 tỷ đồng. Tuy nhiên, do khó khăn về vốn đầu tư nên trước mắt chỉ xây dựng 10 tuyến kênh nội đồng với số vốn hơn 11,5 tỷ đồng. Ông Đặng Cửu, Trưởng phòng Kinh tế thị xã Ninh Hòa cho biết: “Trước phương án này, vào cuối năm 2015, UBND tỉnh đã có công văn yêu cầu UBND thị xã Ninh Hòa phải tự cân đối từ nguồn vốn của thị xã, của các xã và người dân hưởng lợi sau khi đầu tư hệ thống thủy lợi nội đồng. Mới đây, UBND thị xã Ninh Hòa đã phúc đáp bằng văn bản về việc địa phương không có khả năng cân đối nguồn vốn để triển khai đầu tư xây dựng phần kênh nội đồng. Ngoài ra, do nắng hạn kéo dài, bệnh trắng lá mía gây hại mạnh, người trồng mía gặp nhiều khó khăn trong 2 năm trở lại đây, nên việc huy động vốn trong nhân dân vùng được hưởng lợi cũng sẽ rất khó. Vì vậy, UBND thị xã đã kiến nghị UBND tỉnh cân đối nguồn vốn hỗ trợ kinh phí từ ngân sách tỉnh để đầu tư các tuyến kênh nội đồng, kinh phí dự kiến hơn 11,5 tỷ đồng”.
Như vậy, người dân tiếp tục phải chờ, trong khi hệ thống thủy lợi sau nhiều năm chưa được đầu tư đồng bộ, hiệu quả không được như kỳ vọng.
HỒNG ĐĂNG - HẢI LĂNG
