Phát triển du lịch văn hóa Khánh Hòa trong kỷ nguyên mới - Kỳ cuối: Để du lịch văn hóa Khánh Hòa “cất cánh”

Sau sáp nhập, không gian phát triển mở rộng, nguồn lực di sản văn hóa của Khánh Hòa cũng nhiều hơn. Nhưng để biến "kho báu" ấy thành sản phẩm du lịch, động lực tăng trưởng kinh tế cần một sự chuyển đổi tư duy làm du lịch văn hóa, đi cùng cơ chế, chính sách đột phá để khơi thông nguồn lực, tạo sức bật cho ngành kinh tế mũi nhọn này. Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Khánh Hòa đã trao đổi với ông Lê Văn Hoa - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch về định hướng, mục tiêu, giải pháp thúc đẩy lĩnh vực này của tỉnh.

Ông Lê Văn Hoa

Từ bảo tồn thuần túy đến hệ sinh thái sản phẩm du lịch văn hóa

- Nghị quyết số 13 của Tỉnh ủy đã chỉ rõ việc phát huy giá trị di sản gắn với du lịch chưa tương xứng tiềm năng. Theo ông, vì sao sau nhiều năm nói đến "đánh thức di sản", tình trạng này vẫn chưa được khắc phục?

- Tuy đã có sự cải thiện nhưng đến nay việc phát huy giá trị di sản gắn với du lịch vẫn chưa tương xứng tiềm năng; còn thiếu liên kết đồng bộ giữa các vùng, miền. Nhiều di tích, di sản phi vật thể vẫn ở dạng bảo tồn thuần túy, chưa chuyển hóa thành sản phẩm du lịch. Theo tôi, cái thiếu lớn nhất là chúng ta chưa đầu tư bài bản để biến di sản văn hóa thành trải nghiệm có chiều sâu, khiến du khách được "sống cùng" thay vì chỉ "xem" di sản. Bên cạnh đó là sự thiếu đồng bộ về thiết chế văn hóa, nguồn lực dàn trải và cơ chế xã hội hóa chưa đủ hấp dẫn để doanh nghiệp tham gia đầu tư dài hạn.

- Nhiều địa phương cũng lấy văn hóa làm nền tảng du lịch, nhưng rồi dễ trượt sang khai thác ồ ạt vì áp lực tăng doanh thu. Vậy, Khánh Hòa sẽ tránh vết xe đổ đó bằng cách nào?

- Khánh Hòa là trung tâm du lịch tầm cỡ quốc tế, để tăng sức hút và sức cạnh tranh điểm đến, chúng ta cần đa dạng hóa, nâng tầm sản phẩm, trong đó có du lịch văn hóa. Tuy nhiên, du lịch nói chung và du lịch văn hóa nói riêng phải chuyển từ khai thác cảnh quan, gia tăng số lượng khách sang tạo lập giá trị bằng bản sắc, chiều sâu văn hóa và chất lượng trải nghiệm; chuyển từ khai thác từng điểm di sản riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái sản phẩm, các tuyến du lịch văn hóa liên vùng, kết nối di tích với bảo tàng, nghệ thuật biểu diễn, ẩm thực, làng nghề, kinh tế đêm và đời sống cộng đồng. 

Từ nhận thức đó, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tham mưu UBND tỉnh ban hành kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết số 13 của Tỉnh ủy với mục tiêu trọng tâm là đầu tư bảo tồn và phát huy các di sản vật thể, phi vật thể tiêu biểu để tạo thành sản phẩm du lịch văn hóa hấp dẫn, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống Nhân dân, giáo dục truyền thống lịch sử, lòng tự hào dân tộc. Nhưng phát huy giá trị di sản phải bắt đầu từ sự tôn trọng tính chân thực, toàn vẹn và vai trò chủ thể của cộng đồng. Chúng ta không thể vì mục tiêu tăng khách hay doanh thu trước mắt mà thương mại hóa, sân khấu hóa tùy tiện hoặc làm biến dạng di sản. Người dân phải là chủ thể tham gia, quản lý, vận hành và thụ hưởng lợi ích từ du lịch. Theo đó, phải có chính sách hỗ trợ để người dân tham gia phát triển du lịch cộng đồng, gắn du lịch văn hóa với đời sống người dân; qua đó nâng cao sinh kế, bảo tồn giá trị văn hóa và giảm nghèo, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo...

- Ông có thể chia sẻ rõ hơn trong kế hoạch này, tỉnh đã đưa ra những mục tiêu trọng tâm cụ thể nào?

- Với tinh thần “6 rõ”, kế hoạch của UBND tỉnh về triển khai thực hiện Nghị quyết số 13 đã giao nhiệm vụ cụ thể cho từng đơn vị, địa phương, xác định lộ trình rõ theo từng năm, có mốc thời gian và sản phẩm đầu ra. Trong đó, năm 2026 sẽ hoàn thành việc thành lập Quỹ bảo tồn di sản văn hóa tỉnh; ban hành Quy chế quản lý, bảo vệ, phát huy giá trị di sản. Đến năm 2027 sẽ hoàn thành Đề án bảo tồn di tích Thành Diên Khánh giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn 2045; hoàn thành số hóa các hồ sơ khoa học xếp hạng di tích, bộ sưu tập hiện vật, bảo vật quốc gia. Những năm tiếp theo sẽ hoàn thành số hóa 100% hồ sơ xếp hạng di tích, hiện vật, bảo vật quốc gia; quét 3D, VR3D di tích quốc gia đặc biệt; trình phê duyệt đề án quy hoạch, tu bổ, phục hồi 3 di tích quốc gia đặc biệt: Tháp Hòa Lai, Tháp Pô Klong Garai, Tháp Bà Pô Nagar; đưa Bảo tàng Trường Sa vào hoạt động; chọn vị trí xây Bảo tàng tỉnh, Trung tâm Biểu diễn nghệ thuật đa năng... Đồng thời, hoàn thành Đề án phát triển du lịch văn hóa tỉnh; xây dựng thương hiệu du lịch Khánh Hòa thống nhất, có chiều sâu...

- Tỉnh sẽ tập trung vào những nhóm giải pháp nào để các mục tiêu trên trở thành hiện thực?

- Để nâng cao hiệu quả về công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững tỉnh Khánh Hòa, đặc biệt là hoàn thiện các mục tiêu trọng tâm trên, tỉnh sẽ triển khai đồng bộ 5 nhóm giải pháp: Tăng cường vai trò lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền, phát huy sức mạnh cả hệ thống chính trị và Nhân dân. Nâng cao chất lượng quản lý Nhà nước về di sản, kiện toàn bộ máy, đào tạo cán bộ, bố trí nguồn lực tu bổ di tích, lập hồ sơ xếp hạng, số hóa di sản và đa dạng hóa truyền thông, quảng bá. Lựa chọn các giá trị di sản tiêu biểu để đầu tư khai thác gắn với công nghệ hiện đại trong trải nghiệm tham quan; phát triển sản phẩm gắn với lễ hội, làng nghề. Xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp, tập trung nguồn lực bảo tồn, trong đó có chính sách đãi ngộ nghệ nhân, nghệ sĩ, cơ chế hợp tác công - tư trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với du lịch. Tăng cường liên kết, hợp tác trong và ngoài nước, đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút đầu tư doanh nghiệp và kết nối với doanh nghiệp lữ hành để xây dựng tour du lịch gắn với di sản văn hóa địa phương.

Huy động đa dạng nguồn lực trong kiến tạo thiết chế văn hóa

- Phát triển du lịch văn hóa phải dựa trên "đôi cánh" bảo tồn và phát huy giá trị di sản kết hợp với công nghiệp văn hóa. Nhưng đến nay, tỉnh Khánh Hòa vẫn thiếu bảo tàng, nhà hát, trung tâm triển lãm, phim trường... trong khi ngân sách nhà nước có hạn. Tỉnh có giải pháp gì để những công trình này được triển khai xây dựng?

- Chúng ta đều biết, để du lịch Khánh Hòa phát triển cần phải có các thiết chế văn hóa quan trọng như bảo tàng, nhà hát, trung tâm triển lãm, phim trường - những nơi biến câu chuyện văn hóa thành sản phẩm mang lại giá trị kinh tế lâu dài. Chính vì vậy, tỉnh sẽ đầu tư xây dựng bảo tàng, trung tâm triển lãm... Bên cạnh đó, sẽ tăng cường kêu gọi sự tham gia của tư nhân, xã hội hóa việc đầu tư thiết chế văn hóa, sản phẩm công nghiệp văn hóa.

Những năm qua, bên cạnh các công trình Nhà nước đầu tư, một số doanh nghiệp đã rót vốn vào các dự án lớn như VinWonders Nha Trang hay Nhà hát Đó. Nhưng từng đó còn ít so với mục tiêu đưa du lịch văn hóa thành sản phẩm trụ cột. Vì vậy, trong Kế hoạch triển khai thực hiện Chiến lược phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn 2045, UBND tỉnh đã định hướng xây dựng thêm các công trình biểu tượng của Khánh Hòa như: Nhà hát vòng tròn đại dương, làng di sản, bảo tàng lịch sử, không gian sáng tạo gắn với điện ảnh, âm nhạc.

Để những công trình này không chỉ nằm trên giấy, tỉnh sẽ quy hoạch lại không gian phát triển du lịch, có cơ chế thu hút đầu tư chứ không thể trông chờ hoàn toàn vào ngân sách. Thời gian tới, ngành sẽ nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện hành lang pháp lý, khuyến khích xã hội hóa theo hình thức đối tác công - tư để doanh nghiệp yên tâm bỏ vốn đầu tư dài hạn; thành lập Quỹ bảo tồn di sản văn hóa tỉnh để huy động nguồn lực từ doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân và Nhân dân. Về vốn Nhà nước, ngành sẽ tham mưu tỉnh bố trí hợp lý ngân sách địa phương, lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia, ưu tiên di tích xuống cấp và địa phương có tiềm năng du lịch văn hóa; phân cấp quản lý rõ ràng, minh bạch để tạo niềm tin cho nhà đầu tư gắn bó lâu dài.

Ông LÊ VĂN HOA - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch: Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: "Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi". Quan điểm ấy càng sâu sắc khi Đảng ta đã xác định văn hóa là sức mạnh nội sinh, nguồn lực kinh tế quan trọng của đất nước. Những người làm công tác quản lý nhà nước về văn hóa, du lịch luôn trăn trở trước tiềm năng du lịch văn hóa của tỉnh chưa được khai thác xứng tầm. Ngay sau sáp nhập, Tỉnh ủy Khánh Hòa đã ban hành Nghị quyết số 01 về tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2025 - 2030, trong đó xác định đưa du lịch trở thành trụ cột tăng trưởng kinh tế và du lịch văn hóa, sinh thái cộng đồng là một dòng sản phẩm chủ đạo bên cạnh du lịch nghỉ dưỡng biển. Từ Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Tỉnh ủy đã cụ thể hóa bằng chương trình hành động, đồng thời ban hành thêm Nghị quyết số 13 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030. Đây là kim chỉ nam cho việc phát triển du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh.

Khách du lịch thích thú chụp ảnh với cặp đôi diễn viên chính của Tata Show.

- Vậy, chúng ta có chỉ tiêu riêng nào để “chấm điểm” việc phát triển du lịch văn hóa của tỉnh không? 

- Chiến lược phát triển du lịch tỉnh giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến 2045, đặt mục tiêu chung: Đến năm 2030, tổng thu từ khách du lịch đạt 9 tỷ USD, đóng góp của ngành dịch vụ, du lịch vào GRDP đạt 20%, đón 33 triệu lượt khách lưu trú, trong đó khách quốc tế chiếm 40 - 45%; thời gian lưu trú bình quân 4 - 5 ngày/khách, mức chi tiêu tăng 1,5 - 2 lần so với năm 2025. Du lịch văn hóa được xác định là một trong những dòng sản phẩm chính để đạt các chỉ tiêu này, vì đây là yếu tố kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu của du khách. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng theo dõi sát các mốc tiến độ trong lộ trình, từ hoàn thành đề án, quy hoạch di tích, số hóa dữ liệu di sản đến việc đưa Bảo tàng Trường Sa vào hoạt động đúng tiến độ, làm căn cứ đánh giá hiệu quả triển khai theo từng năm.

- Ông có thể cho biết những kỳ vọng về diện mạo du lịch văn hóa Khánh Hòa trong thời gian tới?

- Thực hiện chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh về du lịch văn hóa đến năm 2030, tầm  nhìn 2045, chúng ta hoàn toàn tin tưởng về du lịch văn hóa Khánh Hòa không còn là sản phẩm phụ trợ mà trở thành một trụ cột, sánh vai với du lịch nghỉ dưỡng biển, đảo. Ở đó, mỗi di tích, lễ hội, làng nghề đều có tiếng nói riêng để kể câu chuyện về vùng đất, con người Khánh Hòa. Đó là hành trình cần sự chung tay của chính quyền, doanh nghiệp, cộng đồng và Nhân dân để di sản không chỉ được bảo tồn mà còn sống, kể và lan tỏa theo hành trình khám phá của du khách. 

- Xin cảm ơn ông!

XUÂN THÀNH - NHÂN TÂM (Thực hiện)

Kỳ 4: Động lực phát triển bền vững

Kỳ 3: Đưa di sản văn hóa thành tài sản

Kỳ 2: Tiềm năng chưa được phát huy tương xứng

Kỳ 1: Khát vọng nâng tầm