Phát triển du lịch văn hóa Khánh Hòa trong kỷ nguyên mới - Kỳ 3: Đưa di sản văn hóa thành tài sản

Phát triển du lịch văn hóa ở Khánh Hòa đang nhận được sự quan tâm của chính quyền, sự chung tay của người dân, doanh nghiệp. Tuy nhiên, để di sản văn hóa thực sự trở thành tài sản kinh tế bền vững vẫn cần thêm những bước đi bài bản hơn, trong đó có việc xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa xứng tầm.

Chính quyền mở hướng…

Mới đây, các thí sinh cuộc thi Hoa hậu Thế giới (Miss World) 2026 rất thích thú khi được trải nghiệm các điểm du lịch văn hóa của Khánh Hòa như: Làng gốm Bàu Trúc (xã Ninh Phước), Tháp Bà Pô Nagar (phường Bắc Nha Trang), Làng nghề Nha Trang Xưa (phường Nam Nha Trang), Nhà hát Đó (phường Bắc Nha Trang)... Hoa hậu Lê Nguyễn Bảo Ngọc chia sẻ: “Tôi đặc biệt thích “Chum Show” tại Nhà hát Đó. Âm nhạc, vũ đạo và nghệ thuật xiếc hòa quyện làm nên một show diễn hấp dẫn. Chương trình này không chỉ giúp thí sinh quốc tế hiểu thêm về lịch sử, văn hóa Khánh Hòa nói riêng, Việt Nam nói chung mà còn cho thấy sự sáng tạo, tâm huyết của người Việt trong việc gìn giữ và quảng bá văn hóa dân tộc ra thế giới qua du lịch”.

Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Pô Klong Garai - một điểm du lịch văn hóa ở khu vực phía nam tỉnh Khánh Hòa.

Thành công đó không đến ngẫu nhiên mà bắt nguồn từ những định hướng được đặt ra từ nhiều năm trước. Ông Lê Văn Hoa - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, những người làm công tác quản lý văn hóa, du lịch ở Khánh Hòa đã sớm ý thức vai trò của di sản đối với du lịch. Nhiều năm qua, tỉnh đã xây dựng nhiều nghị quyết, chương trình, kế hoạch, hội thảo hướng đến đẩy mạnh bảo tồn, phát huy giá trị di sản trong du lịch. Trên cơ sở đó, tỉnh chủ động tổ chức chương trình nghệ thuật quảng bá văn hóa truyền thống, nổi bật là Festival Biển Nha Trang - Khánh Hòa (bắt đầu từ năm 2003), triển lãm ảnh “Nét đẹp xứ Trầm Hương”... Sau hợp nhất, tỉnh Khánh Hòa đẩy mạnh hơn các hoạt động văn hóa du lịch, đặc biệt là Festival Biển Khánh Hòa năm 2026 với nhiều hoạt động đậm màu sắc văn hóa truyền thống, nơi văn hóa biển đảo, văn hóa dân tộc Chăm cùng các dân tộc khác trong tỉnh thực sự tỏa sáng; qua đó thu hút 787.500 lượt khách, mang lại doanh thu hơn 1.300 tỷ đồng. Tỉnh còn chủ động tổ chức, phối hợp tổ chức nhiều sự kiện lớn nhằm phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong phát triển du lịch như Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI thu hút đông đảo du khách đến tìm hiểu, trải nghiệm.

Du khách tham gia vào hoạt động biểu diễn nghệ thuật đường phố ở Nha Trang.

Cũng từ định hướng gắn bảo tồn và phát huy giá trị di sản với phát triển du lịch, các lễ hội truyền thống được tổ chức bài bản, chu đáo hơn về nghi lễ, sôi nổi và quy mô hơn về phần hội, qua đó thu hút thêm khách du lịch. Mới nhất, Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar năm 2026 đã đón khoảng 100.000 lượt khách hành hương và du lịch. Lễ hội Katê năm 2026 dự kiến diễn ra trung tuần tháng 10 đang được chuẩn bị chu đáo từ nghi lễ, lễ khai mạc đến các hoạt động văn nghệ, thể thao tại các làng Chăm trong tỉnh.

Trong những năm qua, tỉnh cũng kêu gọi, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư chương trình nghệ thuật, dịch vụ văn hóa - giải trí; hỗ trợ các địa phương xây dựng mô hình du lịch cộng đồng. Tháng 12-2025, UBND tỉnh ban hành Đề án Quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” giai đoạn 2025 - 2028, trong đó đề ra một nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 là quy hoạch mô hình du lịch cộng đồng tại làng gốm Bàu Trúc. Hiện tại, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang hoàn chỉnh Đề án thí điểm 4 mô hình du lịch cộng đồng gắn với nghề làm muối ở Ninh Diêm (phường Đông Ninh Hòa), gốm Bàu Trúc, văn hóa Raglai ở xã Khánh Sơn và du lịch cộng đồng chợ phiên - dược liệu bản địa ở xã Bác Ái Tây...

"Chum Show" ở Nhà hát Đó.

… Cộng đồng chung tay

Từ những định hướng đó, trên địa bàn tỉnh đã dần hình thành các khu, điểm du lịch, chương trình nghệ thuật gắn với di sản. Nhà hát Đó vẫn sáng đèn với “Chum Show” và “Rối mơ - Life Puppets”; chương trình Tinh hoa bách nghệ của VinWonders Nha Trang dù giá vé cao song sân khấu vẫn thường xuyên kín chỗ. 

Mới đây, khi tàu du lịch biển Villa Vie Odyssey cập cảng Nha Trang, nhiều du khách đã háo hức theo chân hướng dẫn viên khám phá Làng nghề Nha Trang Xưa. Du khách Âu, Mỹ thích thú khi được “lạc” vào không gian làng quê Việt Nam với hồ sen, bụi chuối, mái nhà tranh, bếp củi, những con thuyền nhỏ; trải nghiệm các nghề thủ công như: Làm nhang, dệt chiếu, dệt vải, làm gốm; thưởng thức ẩm thực đậm bản sắc Việt Nam. Đặc biệt, khách còn được xem chương trình nghệ thuật truyền thống trên sân khấu thực cảnh quy mô nhỏ tái hiện văn hóa, lịch sử Khánh Hòa qua điệu múa Chăm, tiếng mã la Raglai, hình ảnh cư dân miền biển chèo thuyền ra khơi, cảnh dệt vải, dệt chiếu...

Du khách nước ngoài tại Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar.

Ở phía nam tỉnh, làng gốm Chăm Bàu Trúc đang trở thành điểm đến quen thuộc. Dịp lễ Quốc khánh 2-9 vừa qua, mỗi ngày làng đón hơn 600 lượt khách tham quan, trải nghiệm và mua sắm. Du khách được xem nghệ nhân làm gốm không dùng bàn xoay, tự tay nặn một sản phẩm gốm, rồi mua về bình hoa, lu đựng nước, đèn trang trí, mô hình tháp Chăm và tượng Chăm... Với chủ trương phát triển du lịch cộng đồng của tỉnh, chính quyền địa phương đang muốn đẩy mạnh phát triển du lịch cộng đồng ở làng gốm Bàu Trúc với việc xây dựng các homestay, hướng đến trải nghiệm về đêm, giúp du khách khám phá nhiều hơn văn hóa, ẩm thực, giao lưu văn nghệ... để tăng mức chi tiêu của du khách.

Việc phát huy văn hóa truyền thống trong phát triển du lịch còn thể hiện rõ ở Làng nghề Trường Sơn (phường Nha Trang), Khu du lịch Yang Bay (xã Khánh Vĩnh), làng dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp (xã Ninh Phước) và du lịch cộng đồng khám phá văn hóa Raglai tại các xã vùng cao như: Khánh Sơn, Bác Ái Tây, Trung Khánh Vĩnh... 

Cần xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa

Những năm qua, tỉnh đã nỗ lực để hướng đến phát triển công nghiệp văn hóa. Ở lĩnh vực điện ảnh, tỉnh hợp tác tổ chức Lễ trao giải Cánh diều vàng; hỗ trợ cho các đoàn làm phim quay tại Khánh Hòa; tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng hệ thống rạp chiếu phim hiện đại. Về nghệ thuật biểu diễn, tỉnh Khánh Hòa là điểm đến của các sự kiện âm nhạc quy mô lớn như: Đại nhạc hội “Mega Booming Charmora City - Đánh thức tâm điểm Nha Trang Downtown”, các cuộc thi hoa hậu trong nước và quốc tế - mới nhất là Miss World 2026.

Đại nhạc hội “Mega Booming Charmora City - Đánh thức tâm điểm Nha Trang Downtown”.

Dù đã có những thành công bước đầu, nhiều chuyên gia cho rằng để du lịch văn hóa Khánh Hòa bứt phá, tỉnh cần xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa hoàn chỉnh hơn. Đạo diễn Việt Tú nhận định: “Một trung tâm du lịch lớn như Khánh Hòa không thể thiếu các ngành công nghiệp văn hóa, nhất là nghệ thuật biểu diễn. Các chương trình như Tata Show, Tinh hoa bách nghệ, Chum Show... vẫn còn quá ít so với tiềm năng, nhu cầu của sự phát triển du lịch của tỉnh. Cần một cuộc “cách mạng” trong việc phát triển công nghiệp văn hóa ở Khánh Hòa”.

Tiến sĩ Ngô Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam cho rằng, tỉnh Khánh Hòa có nhiều tiềm năng phát triển các hoạt động liên quan đến điện ảnh, trong đó có thể hướng đến xây dựng phim trường, tổ chức liên hoan phim để đẩy mạnh quảng bá du lịch.

Theo ông Lê Văn Hoa, trong Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045, tỉnh Khánh Hòa được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển ở các lĩnh vực điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa và thủ công mỹ nghệ. Tỉnh đang tập trung vào các lĩnh vực có lợi thế về du lịch văn hóa, lễ hội, nghệ thuật biểu diễn, ẩm thực, thủ công truyền thống và sản phẩm văn hóa sáng tạo gắn với đặc trưng địa phương. Sở cũng đang ấp ủ ý tưởng tổ chức một concert quốc gia chủ đề biển, đảo. Về đường dài, tỉnh đặt mục tiêu hình thành ít nhất 3 đến 5 sản phẩm hoặc mô hình tiêu biểu về công nghiệp văn hóa mang thương hiệu Khánh Hòa; duy trì, nâng cao chất lượng các lễ hội, liên hoan văn hóa nghệ thuật đặc trưng như: Festival Biển Khánh Hòa, Lễ hội Nho - Vang, Liên hoan Du lịch biển...

XUÂN THÀNH - NHÂN TÂM

Phát triển du lịch văn hóa Khánh Hòa trong kỷ nguyên mới - Kỳ 4: Động lực phát triển bền vững

Phát triển du lịch văn hóa Khánh Hòa trong kỷ nguyên mới - Kỳ 1: Khát vọng nâng tầm - Báo Khánh Hòa điện tử

Phát triển du lịch văn hóa Khánh Hòa trong kỷ nguyên mới - Kỳ 2: Tiềm năng chưa được phát huy tương xứng - Báo Khánh Hòa điện tử