Phát triển du lịch văn hóa Khánh Hòa trong kỷ nguyên mới - Kỳ 1: Khát vọng nâng tầm

Du lịch văn hóa là một hướng đi tiềm năng để khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên văn hóa phong phú của tỉnh Khánh Hòa. Phát triển du lịch văn hóa không chỉ thể hiện khả năng "kinh tế hóa" tiềm năng, lợi thế về di sản văn hóa mà còn tạo nên sự gắn kết chặt chẽ giữa du lịch và văn hóa của địa phương. Theo ý kiến của các chuyên gia và những người có kinh nghiệm trong ngành du lịch, để phát triển du lịch văn hóa bền vững, tạo ra giá trị kinh tế cần có sự kết hợp giữa khai thác giá trị di sản văn hóa và kiến tạo những sản phẩm mới giàu bản sắc, phù hợp với thị hiếu của du khách...

Sau sáp nhập, cùng với sự mở rộng về không gian địa lý, nguồn lực di sản văn hóa của tỉnh Khánh Hòa đã dồi dào hơn rất nhiều. Bên cạnh tài nguyên văn hóa biển đảo, tỉnh Khánh Hòa hôm nay còn có nhiều di sản vật thể và phi vật thể của đồng bào Chăm, Raglai... Sự giàu có về văn hóa là tiền đề để những người làm du lịch Khánh Hòa hiện thực hóa khát vọng phát triển du lịch văn hóa, đưa du lịch văn hóa trở thành một dòng sản phẩm trụ cột bên cạnh du lịch nghỉ dưỡng, tham quan biển đảo.

Giàu tài nguyên du lịch văn hóa

Một ngày đầu tháng 9, chúng tôi gặp hướng dẫn viên Nguyễn Văn Thuận (Công ty TNHH Gooday Day Venaja) đưa đoàn khách Hàn Quốc đến tham quan Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar. Tại đây, anh nhiệt tình giới thiệu cho các vị khách đến từ xứ sở Kim Chi biết về lịch sử hình thành, những giá trị văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật độc đáo của những ngôi tháp cổ. Sau hơn 120 phút để khách tham quan, tìm hiểu về Tháp Bà Pô Nagar, anh Thuận lại dẫn khách đi về khu vực phía nam của tỉnh để khám phá, trải nghiệm văn hóa truyền thống của đồng bào Chăm. Làng dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp, làng gốm Chăm Bàu Trúc, Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Pô Klong Garai... là những điểm đến trong hành trình. "Tỉnh Khánh Hòa hiện tại đưa đến cho du khách một vùng văn hóa rộng lớn và thuận lợi cho việc phát triển các tour, tuyến tham quan. Tôi cảm thấy rất tự hào khi được hướng dẫn, giới thiệu cho du khách biết về bản sắc văn hóa độc đáo, sự giàu có về di sản văn hóa của quê hương Khánh Hòa", anh Thuận chia sẻ.

Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar - một trong những điểm tham quan thu hút khách du lịch ở Nha Trang. Ảnh: VƯƠNG MẠNH CƯỜNG

Có dịp trò chuyện với các chuyên gia nghiên cứu về văn hóa - du lịch, tất cả đều đánh giá Khánh Hòa hiện nay là một trong số những địa phương giàu có bậc nhất cả nước về tài nguyên du lịch văn hóa. Khánh Hòa có đường bờ biển dài nhất nước với gần 500km cùng 4 vịnh biển nổi tiếng trải đều từ bắc đến nam là Vân Phong - Nha Trang - Cam Ranh - Vĩnh Hy. Cùng với đó là kho tàng di sản văn hóa đồ sộ với hàng chục di tích được xếp hạng quốc gia, cấp tỉnh và nhiều di sản được UNESCO ghi danh. Nổi bật nhất là hệ thống đền tháp Chăm với Tháp Bà Pô Nagar, Tháp Hòa Lai, Tháp Pô Klong Garai đã được công nhận di tích quốc gia đặc biệt, còn Tháp Pô Rômê là di tích quốc gia. Đây là những công trình văn hóa mang tính đặc trưng, tiêu biểu của kiến trúc đền tháp Chăm tại Việt Nam. Bên cạnh đó là các bảo vật quốc gia như: Bia Hòa Lai, phù điêu vua Pô Rômê, bia Phước Thiện, tượng thờ vua Pô Klong Garai. 

Về di sản phi vật thể, Khánh Hòa có hơn 1.000 lễ hội dân gian truyền thống quy mô khác nhau được người dân tổ chức hằng năm. Trong đó, văn hóa dân tộc Chăm tiêu biểu có lễ hội Tháp Bà Pô Nagar, lễ hội Katê, lễ cúng năm mới của người Chăm ở làng Bỉnh Nghĩa (xã Ninh Hải)... Nghề thủ công truyền thống, kho tàng truyện kể dân gian, phong tục, tín ngưỡng, ẩm thực... vẫn đang được cộng đồng gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ. Tại làng gốm Chăm Bàu Trúc (xã Ninh Phước), các nghệ nhân vẫn hằng ngày làm nên những sản phẩm độc đáo từ đôi tay và kỹ thuật nung gốm bằng củi theo đúng cách người xưa truyền lại. Ở làng dệt thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp, những phụ nữ Chăm vẫn ngày ngày miệt mài bên khung dệt, khéo léo dệt nên những tấm thổ cẩm với hoa văn tinh xảo.

Cùng với văn hóa dân tộc Chăm là di sản văn hóa Raglai với bảo vật quốc gia đàn đá Khánh Sơn, những bộ sử thi, âm nhạc truyền thống, dân ca và nhiều nghi lễ vòng đời, lễ ăn đầu lúa mới đặc sắc... Và không thể thiếu hệ sinh thái văn hóa biển, đảo đặc sắc của cộng đồng người Kinh, trải dài từ Đại Lãnh đến Cà Ná, với lễ hội cầu ngư cùng hệ thống lăng thờ cá Ông và đình làng ven biển. Tất cả mang đến sự giàu có về giá trị văn hóa của vùng đất, con người Khánh Hòa. 

Bệ phóng để phát triển

Nhận thức rõ về tầm quan trọng của tài nguyên văn hóa đối với sự phát triển du lịch, thời gian qua, tỉnh và ngành du lịch đã tổ chức nhiều hội thảo để tìm cách phát huy giá trị di sản, góp phần nâng tầm du lịch Khánh Hòa. Trong khuôn khổ hội thảo về bảo tồn và phát triển văn hóa tại Khánh Hòa, GS.TS Ngô Thị Phương Lan - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh) nhận định, tỉnh Khánh Hòa có kho tàng di sản sống động, là nơi văn hóa dân tộc Chăm, Raglai và nhiều cộng đồng tộc người khác cùng chung sống tạo nên những tầng văn hóa đan xen qua nhiều thế kỷ. Đây chính là nguồn tài nguyên mềm mang lại chiều sâu và sức cạnh tranh cho các điểm đến.

Biểu diễn văn nghệ ở làng Chăm Hữu Đức (xã Phước Hữu).

Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Pô Klong Garai. (phường Đô Vinh).

Đặc biệt, vào đầu năm 2026, tỉnh Khánh Hòa ban hành Chiến lược phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045 với mục tiêu nằm trong nhóm 5 tỉnh, thành phố dẫn đầu cả nước về phát triển du lịch, từng bước củng cố vị thế là điểm đến tiêu biểu của khu vực Đông Nam Á với thương hiệu dễ nhận diện và hệ sinh thái du lịch thống nhất. Trong đó, định hướng đưa du lịch văn hóa trở thành một dòng sản phẩm chủ đạo, tăng thêm sức hút cho du lịch Khánh Hòa bên cạnh thế mạnh du lịch nghỉ dưỡng. 

Tuy nhiên, sở hữu tài nguyên chỉ là điều kiện cần, còn điều kiện đủ để biến di sản thành sản phẩm du lịch, động lực kinh tế còn nằm ở cơ chế, chính sách. Theo GS.TS Nguyễn Văn Kim - Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, với việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết số 26 về phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới có thể xem là "bệ phóng" cho một địa phương giàu di sản như Khánh Hòa phát triển. Từ đây, tỉnh có cơ sở để cụ thể hóa định hướng bằng việc ban hành Nghị quyết chuyên đề về bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch bền vững đến năm 2030, hướng tới mục tiêu đưa di sản trở thành nguồn lực nội sinh cho kinh tế - xã hội, góp phần đưa du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Từ góc nhìn ấy, văn hóa không chỉ cần được bảo tồn mà còn cần được sáng tạo, tổ chức, chuyển hóa và lan tỏa. Di sản văn hóa phải trở thành "quyển hộ chiếu" để kể câu chuyện Khánh Hòa đến với thế giới, đồng thời tạo ra giá trị kinh tế, việc làm và những hệ sinh thái sáng tạo mới. Du lịch văn hóa chính là con đường để phát huy giá trị di sản một cách tốt nhất.

XUÂN THÀNH - NHÂN TÂM

Phát triển du lịch văn hóa Khánh Hòa trong kỷ nguyên mới - KỲ 2: Tiềm năng chưa được phát huy tương xứng