Hưởng ứng Ngày Nước thế giới (22-3) và Ngày Khí tượng thế giới (23-3):

Nâng cao chất lượng dự báo để phục vụ phát triển

Ngày Khí tượng thế giới năm 2026 với chủ đề “Quan trắc hôm nay, Bảo vệ ngày mai” tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng của hệ thống quan trắc khí tượng, thủy văn và môi trường. Nhân ngày này, phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Khánh Hòa có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Hồng Trường - Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn tỉnh Khánh Hòa về công tác quan trắc, dự báo và cảnh báo khí tượng thủy văn trên địa bàn tỉnh.

- Thưa ông, sau sáp nhập tỉnh, quy mô của tỉnh Khánh Hòa được mở rộng với đặc điểm địa hình, khí hậu khá đa dạng. Xin ông cho biết tình hình công tác dự báo khí tượng thủy văn trên địa bàn tỉnh hiện nay? 

Ông Nguyễn Hồng Trường - Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn tỉnh Khánh Hòa.

- Khánh Hòa nằm trong khu vực Nam Trung Bộ, có khí hậu phân hóa mạnh theo mùa, trong đó mùa mưa tập trung chủ yếu vào những tháng cuối năm. Do địa hình dốc, lưu vực sông ngắn nên các trận mưa lớn trong thời gian ngắn có thể gây ra lũ và ngập lụt cục bộ tại nhiều khu vực. Trong bối cảnh đó, công tác quan trắc khí tượng thủy văn đóng vai trò nền tảng trong hệ thống dự báo và cảnh báo thiên tai. Các số liệu quan trắc chính xác và kịp thời là cơ sở để các nhà dự báo phân tích tình hình thời tiết, đánh giá nguy cơ thiên tai và đưa ra các bản tin cảnh báo phục vụ công tác phòng, chống thiên tai. 

Hiện nay, mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn tại tỉnh do ngành khí tượng thủy văn quản lý, được đầu tư khá đồng bộ gồm: 50 trạm đo mưa tự động; 3 trạm thủy văn thủ công, 3 trạm thủy văn tự động, 1 trạm hải văn tự động; 5 trạm khí tượng thủ công, 4 trạm khí tượng tự động. Các trạm quan trắc được bố trí trên nhiều khu vực khác nhau, đặc biệt là tập trung trên các lưu vực sông chính như: sông Cái Nha Trang; sông Dinh Ninh Hòa, sông Cái Phan Rang, sông Lu.

Hệ thống trạm quan trắc tự động được trang bị thiết bị đo hiện đại, cho phép ghi nhận và truyền số liệu theo từng giờ. Các dữ liệu như: Lượng mưa, mực nước sông, nhiệt độ, độ ẩm, gió… được thu thập và truyền về trung tâm thông qua hệ thống truyền tin tự động. Số liệu sau khi được thu nhận sẽ được mã hóa và truyền về các cơ quan chuyên môn gồm: Đài Khí tượng thủy văn Trung Bộ, Đài Khí tượng thủy văn Khánh Hòa, Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia. Các dữ liệu này cũng được cung cấp cho lãnh đạo tỉnh, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh, các sở, ngành liên quan để phục vụ công tác quản lý, điều hành.

- Những năm gần đây, với tác động của biến đổi khí hậu, các hiện tượng thời tiết cực đoan như: Mưa, bão, lũ lụt, hạn hán xảy ra ngày càng thường xuyên và khó lường. Mạng lưới quan trắc, dự báo, phòng, chống thiên tai tại tỉnh đã phát huy hiệu quả như thế nào, thưa ông?

- Giá trị của công tác quan trắc thể hiện rõ nhất khi thời tiết diễn biến phức tạp. Đơn cử như trong cơn bão Damrey năm 2017. Khi bão đổ bộ vào Khánh Hòa, các trạm đã ghi nhận tốc độ gió lớn nhất đạt 33 - 34m/s (cấp 12 Beaufort) tại Nha Trang và Ninh Hòa. Trong điều kiện mưa lớn, gió mạnh, số liệu vẫn được cập nhật liên tục 30 phút/lần, giúp theo dõi sát diễn biến của bão theo từng giờ. Trong đợt mưa lũ tháng 11-2025, tại trạm Khánh Hiệp ghi nhận cường suất mưa đạt 95,3mm/giờ; mực nước tại một số sông dâng nhanh với cường suất lũ lên đến 1,57m tại Dục Mỹ và 1,1m tại Đồng Trăng. Tại các trạm thủy văn như: Đồng Trăng, Tân Mỹ, Ninh Hòa, khi nước lũ dâng cao vượt mức báo động, các quan trắc viên vẫn bám sát công trình, thực hiện đo đạc lưu lượng, mực nước bất kể đêm tối hay mưa kéo dài.

Cùng với đó, các trạm thủy văn trên các sông chính cũng liên tục cung cấp số liệu mực nước theo từng giờ. Việc kết hợp phân tích dữ liệu mưa và mực nước sông giúp các cơ quan chuyên môn nhanh chóng đánh giá nguy cơ ngập lụt tại các khu vực hạ lưu. Thông qua hệ thống quan trắc tự động, các cơ quan chức năng có thể xác định nhanh khu vực có nguy cơ mưa lớn và lũ quét; vùng có khả năng xảy ra ngập sâu; thời điểm bắt đầu và thời gian duy trì ngập. Những thông tin này được cung cấp kịp thời cho các cơ quan quản lý và chính quyền địa phương, góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống thiên tai.

Mặt khác, hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn không chỉ phục vụ dự báo và cảnh báo thiên tai, mà còn đóng vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội như: Quản lý tài nguyên nước và vận hành hồ chứa; sản xuất nông nghiệp; quy hoạch thủy lợi, xây dựng; đảm bảo an toàn giao thông và hoạt động du lịch... Đặc biệt, tại những khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của hạn hán như phía nam tỉnh, số liệu quan trắc còn hỗ trợ đánh giá nguồn nước và xây dựng các phương án sử dụng nước hợp lý cho sản xuất, sinh hoạt.

Trạm hải văn Ninh Hải (xã Vĩnh Hy) đo mưa, thủy triều, độ cao sóng, độ mặn tự động.

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn cho thấy, tại một số thời điểm, công tác dự báo mưa lớn, lũ và ngập lụt vẫn còn khó khăn do tính chất diễn biến nhanh, phức tạp của thời tiết; mạng lưới quan trắc ở một số khu vực còn hạn chế; việc phối hợp cung cấp thông tin và duy trì liên lạc trong điều kiện thời tiết nguy hiểm gặp trở ngại. Đây là những thách thức trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao của công tác phòng, chống thiên tai.

- Thưa ông, trong giai đoạn tới, việc hiện đại hóa hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn tại tỉnh nhằm phục vụ dự báo và cảnh báo sớm sẽ được triển khai như thế nào? 

- Việc bảo dưỡng, hiện đại hóa và mở rộng mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn sẽ góp phần nâng cao chất lượng dự báo, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững của tỉnh. Để nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo thiên tai, trong thời gian tới, Đài Khí tượng thủy văn tỉnh tập trung tăng cường kỷ luật quan trắc, kiểm tra chặt chẽ số liệu trước khi truyền; theo dõi sát diễn biến thời tiết, nhất là các hiện tượng nguy hiểm.

Bên cạnh đó, nâng cao chất lượng bản tin dự báo, bảo đảm tuân thủ quy định chuyên ngành; phát triển các phương án dự báo chi tiết theo từng tiểu vùng khí hậu, đặc biệt là đối với mưa lớn, dông lốc, lũ và ngập lụt; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trong công tác dự báo, cảnh báo; tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các đơn vị khí tượng thủy văn và các đơn vị quản lý hồ chứa nước; đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng và xây dựng các kênh thông tin nhanh phục vụ cảnh báo theo từng khu vực.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, việc tăng cường hệ thống quan trắc, nâng cao chất lượng dự báo và thúc đẩy kết nối giữa khoa học với thực tiễn không chỉ là yêu cầu cấp bách, mà còn là nền tảng để xây dựng một xã hội an toàn, chủ động và phát triển bền vững.

- Xin cảm ơn ông !

THÁI THỊNH (Thực hiện)