Khu Bảo tồn biển Hòn Mun với chiến lược đa dạng sinh vật biển

Tháng 6-2001, Khu Bảo tồn biển (KBTB) Hòn Mun ra đời. Mục đích của KBT, ngoài việc thực hiện các dự án bảo vệ, đa dạng sinh vật biển (SVB) có tầm cỡ quốc tế đang bị đe dọa còn giúp các cộng đồng dân cư tại các đảo trong dự án nâng cao đời sống. Hòn Mun là KBTB thí điểm đầu tiên ở Việt Nam. Sau khi làm thí điểm sẽ mở rộng ra 15 KBTB khác trong cả nước.

KBTB Hòn Mun nằm trong vịnh Nha Trang, bao gồm các đảo: Hòn Tre, Hòn Miễu, Hòn Tằm, Hòn Một, Hòn Mun, Hòn Cau, Hòn Vung, Hòn Rôm, Hòn Ngọc và vùng nước xung quanh các đảo.

Kiểm tra cá mú nuôi.

KBTB Hòn Mun nằm trong vịnh Nha Trang, bao gồm các đảo: Hòn Tre, Hòn Miễu, Hòn Tằm, Hòn Một, Hòn Mun, Hòn Cau, Hòn Vung, Hòn Rôm, Hòn Ngọc và vùng nước xung quanh các đảo. Diện tích của KBTB khoảng 160km2, trong đó khoảng 38km2 là diện tích mặt đất. Tuy bị tàn phá, hủy diệt do tác động của môi trường và con ngườ nhưng KBTB Hòn Mun vẫn tồn tại nhiều loại SVB rất có giá trị, cần phải được giữ gìn, bảo vệ. Theo kết quả điều tra, khảo sát mới đây, hiện KBTB này có khoảng 350 loài san hô, 196 loài cá biển, 112 loài giáp xác, 27 loài da gai, 69 loài rong biển…

Kể từ khi KBTB Hòn Mun thành lập, đi vào hoạt động, tình trạng người dân vùng ven biển khai thác thủy sản bằng giã cào, giã nhủi, chất nổ, xung điện không còn, từ đó các loài tôm, cua, cá, ghẹ, rong biển… xuất hiện ngày càng nhiều, tính đa dạng SVB về chủng loại trong KBT ngày càng tăng. Một nét mới khi dự án bảo tồn biển ra đời, đó là cộng đồng dân cư trong KBT đã có công ăn việc làm, tích cực tham gia bảo vệ môi trường biển, tham gia các mô hình nuôi trồng thủy sản (NTTS) theo định hướng của Ban quản lý dự án. Họ cũng chính là thành viên của KBTB trong việc quản lý, bảo vệ SVB, nhờ vậy đời sống người dân ven biển trong KBT ngày càng nâng cao. Anh Trương Kỉnh, Giám đốc KBTB Hòn Mun, cho biết: "Hoạt động của KBTB trong thời gian qua không chỉ bảo tồn, đa dạng SVB mà còn giúp cho cộng đồng dân cư trong dự án phát triển kinh tế - xã hội, gắn họ với các chương trình bảo vệ SVB”. Thực hiện điều này, đầu năm 2002, KBTB Hòn Mun đã tổ chức nhiều buổi hội thảo khoa học về SVB, phát triển nghề NTTS gắn với KBT. Qua đó, KBTB đã giới thiệu cho người dân sinh sống trong KBT về 15 đối tượng nuôi, con giống, môi trường, thức ăn, kỹ thuật, đầu ra sản phẩm… Sau một thời gian nuôi khảo nghiệm trong KBT, các mô hình: nuôi hải sản cát, rong sụn, hàu sú, vẹm xanh, cá mú, cá dìa… được nhân rộng ra trong cộng đồng dân cư. Từ các mô hình NTTS, người dân trong KBT có thu nhập, tham gia tích cực các phong trào bảo vệ SVB, giữ gìn vệ sinh môi trường biển ngày càng trong sạch".

Hòn Mun là nơi có rạn san hô phong phú và đa dạng nhất ở Việt Nam. Năm 1993, Viện Hải dương học phát hiện trong KBT này có 193 loài san hô. Khi KBTB ra đời, đa dạng SVB trong KBT được bảo vệ. Người dân các khóm đảo: Vũng Me, Vũng Ngán… cùng thợ lặn trong KBT đã tham gia nhiều đợt diệt sao biển gai, vì loài này ăn san hô, làm cho nhiều loại san hô bị hủy diệt. Do tích cực bảo vệ, đến nay KBTB Hòn Mun đã có 350 loài san hô, trong đó có nhiều loại san hô mới được tìm thấy. Điều này khẳng định SVB nơi đây rất phong phú nhưng do người dân sử dụng chất nổ, chất độc để khai thác thủy sản nên NLTS bị hủy diệt, tính đa dạng sinh học bị phá vỡ. Theo kết quả dự báo của KBT, hiện nay rạn san hô ở đây còn chịu tác động của chất thải công nghiệp, chất thải sinh hoạt từ các cửa sông đổ ra. Do vậy, việc bảo vệ rạn san hô, hạn chế chất thải công nghiệp, bảo vệ môi trường biển trong lành là những việc làm cấp thiết đối với KBT trong thời gian tới. Khi thực hiện được những điều này, tính đa dạng về chủng loại các SVB ngày càng tăng, rạn san hô ngày càng phát triển, từ đó SVB ngày càng sinh sôi nảy nở. Các nhà khoa học cho biết, rạn san hô là “lá phổi” của biển khơi và được ví là những "ngôi nhà" của các động vật biển, là nơi phát triển, sinh tồn của chúng.

Tăng cường giáo dục ý thức cộng đồng cho người dân trong KBT, bảo vệ môi trường biển, SVB luôn là nhiệm vụ trọng tâm của Ban quản lý dự án. Những đêm văn nghệ truyền thông về môi trường sinh thái biển, các tiết mục ca hát, múa, kịch mang nội dung tuyên truyền về tài nguyên, môi trường biển… do KBTB tổ chức đã thu hút đông đảo người tham gia, góp phần không nhỏ trong việc nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ, đa dạng SVB. Ý thức của cộng đồng dân cư đã có sự chuyển biến rõ nét. Nhân ngày môi trường thế giới (ngày 5-6 hàng năm), các ngư dân trong KBT kể cả các cụ già, phụ nữ, trẻ em… đã thu gom 29 tấn rác, tiêu diệt hơn 600 con sao biển gai.

KBTB Hòn Mun đang tạo ra nhiều hướng mở cho người dân ven biển trong việc phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường biển. Hướng đa dạng SVB, bảo tồn và gìn giữ các rạn san hô, SVB đang là mục tiêu hoạt động của Ban quản lý dự án. Qua một thời gian hoạt động, nguồn lợi hải sản trong KBT đã tăng lên rõ rệt, cả về số lượng lẫn chủng loại. Hoạt động của KBTB sẽ là nền tảng, tiền đề cho chúng ta phát triển kinh tế biển gắn với du lịch trong tương lai.

VŨ TRUNG HÙNG