Giữ gìn tiếng nói, chữ viết đồng bào - Kỳ cuối: Phát huy giá trị ngôn ngữ, khơi dậy nguồn lực nội sinh

Đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững, cho tương lai của dân tộc. Để biến sức sống ngôn ngữ của đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) thành nguồn lực phát triển, đòi hỏi chiến lược kiến tạo dài hơi. Xung quanh vấn đề này, phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Khánh Hòa đã phỏng vấn bà Thái Thị Lệ Hằng - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Bà Thái Thị Lệ Hằng.

* Bền bỉ bồi đắp nguồn lực nội sinh

- Thưa bà, Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định, văn hóa là nguồn lực nội sinh quan trọng để phát triển đất nước. Nhưng trong dòng chảy của đời sống hiện đại, bản sắc văn hóa của đồng bào DTTS, trong đó có tiếng nói và chữ viết lại đang có nguy cơ mai một. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo quán triệt và triển khai tinh thần Nghị quyết số 80 như thế nào để hóa giải thách thức này?

- Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị không chỉ khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần, là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững, mà còn chỉ rõ yêu cầu cấp thiết phải phát huy hơn nữa vai trò của văn hóa trong chiến lược phát triển nhanh và bền vững. Hiện nay, mặt trái của kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và sự bùng nổ thông tin đang tạo ra những thách thức khách quan đối với không gian văn hóa bản địa. Khi tiếng nói, chữ viết của đồng bào DTTS bị mai một, dân tộc ấy sẽ dần đánh mất đi "phần hồn" của mình. Tại Khánh Hòa, dù kinh tế - xã hội ngày càng phát triển song vẫn còn khoảng cách nhất định về mức độ tiếp cận và thụ hưởng văn hóa giữa các khu vực.

Rước y trang trong Lễ hội Katê năm 2024 tại thôn Hậu Sanh (xã Phước Hữu).

Quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết số 80, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tham mưu UBND tỉnh kiên trì mục tiêu: Phát triển văn hóa tương xứng với phát triển kinh tế, không đánh đổi di sản văn hóa lấy tăng trưởng nóng và triển khai các giải pháp phát huy giá trị văn hóa bản địa. Chủ trương của tỉnh là cấp ủy, chính quyền đóng vai trò kiến tạo cơ chế, không gian và nguồn lực; đồng bào DTTS trực tiếp thực hành, bảo vệ và trao truyền văn hóa của dân tộc mình. Tỉnh đã chủ động đưa ngôn ngữ của đồng bào vào các thiết chế cộng đồng, trường học, trên sóng phát thanh - truyền hình, tạo ra không gian để tiếng mẹ đẻ được “sống”, được thực hành và lan tỏa. Chỉ khi tiếng nói, chữ viết và bản sắc của đồng bào được giữ gìn, văn hóa DTTS mới thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, góp phần tạo sinh kế bền vững, giúp đồng bào tự tin vươn lên thoát nghèo và làm giàu trên chính quê hương mình.

- Thời gian qua, Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh đã cụ thể hóa nhiệm vụ bảo tồn văn hóa vào nhiều nghị quyết, chương trình của tỉnh. Nổi bật là triển khai Dự án Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các DTTS gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2021 - 2025 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi; phân bổ nguồn lực đầu tư cho các thiết chế văn hóa; hỗ trợ tổ chức các lễ hội văn hóa truyền thống; kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể và di sản tư liệu; trang bị hệ thống thông tin truyền thông cơ sở; ra mắt Nền tảng số di sản văn hóa Chăm tại Khánh Hòa; thực hiện nhiều chính sách đãi ngộ, tôn vinh những người trực tiếp nắm giữ và trao truyền các giá trị văn hóa; đưa nội dung giáo dục địa phương (trong đó có dạy ngôn ngữ của đồng bào DTTS) vào trường học… Chúng tôi cũng ghi nhận hiệu quả của một số mô hình, cách làm sáng tạo từ các cơ quan, đơn vị, địa phương, cá nhân trong việc gìn giữ mạch nguồn văn hóa của đồng bào DTTS.

Nhóm nghiên cứu của ông Đổng Thành Danh (phường Phan Rang) phục hồi, số hóa thư tịch của người Chăm.

Khi tiếng nói, chữ viết của đồng bào DTTS được trân trọng, bảo vệ và phát huy trong đời sống đương đại, đồng bào sẽ cảm nhận sâu sắc sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với dân tộc mình. Văn hóa được củng cố, lòng tự hào, tự tôn dân tộc được khơi dậy, đồng bào DTTS sẽ càng tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, chủ động bài trừ hủ tục và nỗ lực vươn lên. Đây chính là gốc rễ bền vững để thu hẹp khoảng cách giữa các vùng, miền, tạo sự đồng thuận xã hội cao, củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc, giữ vững an ninh chính trị và thúc đẩy kinh tế - xã hội toàn tỉnh phát triển bền vững.

* Quyết tâm biến nguồn lực nội sinh thành động lực phát triển

- Để ngôn ngữ của đồng bào DTTS tiếp nối đến các thế hệ sau, bồi đắp nguồn lực nội sinh và trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ mới, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tham mưu tỉnh tiếp tục triển khai những nội dung gì, thưa bà?

- Một trong những định hướng chiến lược của tỉnh trong thời kỳ mới là chuyển hóa tối đa nguồn lực nội sinh từ văn hóa thành động lực thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững. Để làm được điều này, cần những quyết sách đột phá và toàn diện. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tham mưu UBND tỉnh tiếp tục triển khai một số giải pháp mang tính đột phá.

Trong đó, sở tham mưu tỉnh tăng cường phân bổ nguồn lực ngân sách đồng bộ, dứt khoát không để văn hóa là lĩnh vực "ưu tiên sau cùng". Đặc biệt, tiếp tục có chính sách đãi ngộ, tôn vinh xứng đáng cho đội ngũ trí thức, nghệ nhân và những người đang thầm lặng truyền dạy chữ viết, tiếng nói của đồng bào DTTS.

Đồng thời, gắn kết chặt chẽ việc bảo tồn ngôn ngữ với phát triển du lịch văn hóa - cộng đồng, tạo ra các sản phẩm du lịch độc đáo, góp phần nâng cao thu nhập cho đồng bào. Đây cũng chính là cách đưa văn hóa tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị kinh tế.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh số hóa di sản văn hóa, nhất là số hóa tiếng nói, chữ viết của đồng bào DTTS. Công nghệ số sẽ vượt qua rào cản không gian, thời gian, tạo ra nhiều kênh tiếp cận thuận lợi cho các thế hệ, giúp bảo vệ và lan tỏa mạnh mẽ văn hóa DTTS, hòa nhịp cùng thời đại.

Các bạn trẻ người Chăm được hướng dẫn thực hành biểu diễn trống Ginăng.

Sinh thời, cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng đúc kết: "Văn hóa là hồn cốt của dân tộc, nói lên bản sắc của dân tộc. Văn hóa còn thì dân tộc còn". Văn hóa của đồng bào DTTS là mảnh ghép không thể tách rời làm nên bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam. Sự phát triển bền vững của Khánh Hòa không chỉ đo lường bằng những chỉ số tăng trưởng kinh tế, mà còn được neo giữ bởi nền tảng văn hóa sâu bền. Chúng tôi tin rằng, mạch nguồn văn hóa DTTS được gìn giữ và phát huy sẽ tạo bệ đỡ vững chãi để toàn tỉnh tự tin vươn lên mạnh mẽ.

- Trân trọng cảm ơn bà!

NGUYỄN VŨ - MINH TÂM (thực hiện)