Nối dài những cuộc trở về 

Sau gần 80 năm nằm lại nơi chiến trường xưa, 8 hài cốt liệt sĩ hy sinh trong kháng chiến chống Pháp đã được cất bốc, quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Ninh Thuận. Đằng sau cuộc trở về ấy là những ký ức được thân nhân gìn giữ qua nhiều thế hệ và sự tận tâm của các lực lượng trong thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.

Cho trọn tâm nguyện

Sáng 17-8, trên khu rẫy Ra Đa thuộc thôn Như Bình, xã Phước Hữu, ông Phan Ngọc Tuấn (65 tuổi, trú thôn Thái Giao, xã Phước Hữu) lặng lẽ đứng bên khu thổ mộ của gia đình, dõi theo từng phần việc của cán bộ, chiến sĩ đang cất bốc hài cốt ông bà nội mình. Suốt buổi khai quật, ông Tuấn gần như không nói gì. Chỉ đến khi được hỏi về tâm nguyện đưa ông bà về an nghỉ tại nghĩa trang liệt sĩ, những giọt nước mắt lặng lẽ rơi trên khuôn mặt người cháu đã nhiều năm thờ cúng hai liệt sĩ. “Việc đưa hài cốt ông bà nội tôi về an nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Ninh Thuận là nguyện vọng của gia đình từ nhiều năm nay. Nay nguyện vọng ấy đã thành hiện thực, tôi rất xúc động và biết ơn”, ông Tuấn chia sẻ.

Các đồng chí: Trần Phong - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy; Hồ Xuân Trường - Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy cùng đội tiêu binh di chuyển hài cốt các liệt sĩ đến ô mộ để an táng.

Ông bà nội của ông Tuấn là liệt sĩ Phan Hữu Lợi và Phạm Thị Khì. Trước lúc hy sinh, ông Lợi là Tiểu đội phó Dân quân du kích xã Phước Thái, huyện An Sơn, tỉnh Thuận Hải (nay là xã Phước Hữu); bà Khì là cán bộ phụ nữ thôn Như Ngọc, xã Phước Thái lúc bấy giờ. Hai người tham gia hoạt động cách mạng từ thời niên thiếu. Khi lập gia đình, ông bà tiếp tục hoạt động và căn nhà trở thành cơ sở nuôi giấu cách mạng, có hầm bí mật. Ngày 8-4-1946, do bị chỉ điểm, quân Pháp ném bom trúng căn nhà của ông bà. Ông Lợi, bà Khì cùng người con trai mới 6 tuổi hy sinh tại chỗ. Người con trai lớn, khi ấy 13 tuổi, may mắn thoát nạn vì đang đi học. Sau đó, ông được lực lượng cách mạng đưa lên núi và tiếp tục tham gia kháng chiến. Ông qua đời năm 2021. Gần 80 năm qua, phần mộ ông Lợi, bà Khì cùng người con út và Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Đặng Thị Mẹo (mẹ của liệt sĩ Phan Hữu Lợi) vẫn được gia đình gìn giữ trên khu rẫy Ra Đa.

Ngày 17-8, lực lượng chức năng không chỉ cất bốc hài cốt hai liệt sĩ mà còn hỗ trợ gia đình cất bốc phần mộ Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Đặng Thị Mẹo và người con trai út của hai liệt sĩ. Gia đình đưa hai phần mộ này về an táng tại Nghĩa trang xã Phước Hữu để thuận tiện chăm sóc. “Các cán bộ, chiến sĩ còn hỗ trợ gia đình cất bốc phần mộ bà cố và chú tôi để gia đình đưa về an táng tại nghĩa trang xã. Gia đình tôi rất cảm ơn các lực lượng đã tận tình giúp đỡ”, ông Tuấn nói.

Ngày các anh trở về 

Cùng với vợ chồng liệt sĩ Phan Hữu Lợi - Phạm Thị Khì, đợt này còn có 6 liệt sĩ khác được cất bốc, quy tập trên địa bàn phường Phan Rang và phường Đông Hải. Cả 8 liệt sĩ đều hy sinh trong kháng chiến chống Pháp, từ năm 1946 đến 1949. Đáng chú ý là hai anh em ruột Bùi Nữa và Bùi Méo. Lúc sinh thời, hai anh em đều là đội viên du kích xã Mỹ Hải, Phan Rang - Tháp Chàm (nay là phường Đông Hải). Ngày 15-7-1947, khi đang dự cuộc họp triển khai phương án đánh Pháp, hai anh em bị địch phát hiện, bắt giữ và tra tấn. Trước sự truy bức, cả hai quyết không khai báo nửa lời. Sau đó, chúng cột hai anh em sau xe ngựa, kéo lê quanh làng cho đến khi hy sinh. Thi thể hai người được dân làng chôn cất tại một gò đất ở thôn Mỹ Phước, xã Mỹ Hải, Phan Rang - Tháp Chàm, Ninh Thuận (nay là Tổ dân phố 2, phường Đông Hải).

Đội tiêu binh tiến hành hạ huyệt an táng hài cốt các liệt sĩ.

Ông Bùi Cử, em ruột hai liệt sĩ, nay đã già yếu, không còn minh mẫn. Thay ông Cử, người con trai là ông Bùi Khá, cháu gọi hai liệt sĩ bằng bác ruột, có mặt chứng kiến cuộc cất bốc. “Gần 80 năm rồi, nay các bác được đưa về nghĩa trang liệt sĩ, gia đình rất xúc động. Chúng tôi cảm ơn các lực lượng đã quan tâm, giúp gia đình thực hiện được việc này”, ông Khá chia sẻ.

Cùng với các liệt sĩ trên, các liệt sĩ: Nguyễn Văn Bảo, Trần Hữu Khôi, Trần Hữu Mão và Đỗ Chạy - những người đã nằm lại từ năm 1946 đến năm 1949, khi quê hương còn chìm trong chiến tranh, cũng được cất bốc, quy tập.

Để những người đã hy sinh có ngày trở về, bên cạnh thông tin từ thân nhân và địa phương, các lực lượng chức năng tiếp tục khảo sát, xác minh, đối chiếu và phối hợp tổ chức cất bốc, quy tập. Mỗi phần mộ được đưa về nghĩa trang là sự gặp nhau giữa ký ức được gìn giữ qua nhiều thế hệ và trách nhiệm của những người hôm nay.

Mệnh lệnh từ trái tim

Tại khu mộ của hai liệt sĩ Phan Hữu Lợi và Phạm Thị Khì, hơn 10 cán bộ, chiến sĩ Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, cùng hơn 10 cán bộ, chiến sĩ dân quân thường trực xã Phước Hữu trực tiếp thực hiện các phần việc. Dưới cái nắng tháng 8, công việc diễn ra tỉ mỉ, thận trọng. Mỗi phần việc đều được thực hiện với sự tập trung cao nhất. “Dù thời tiết nắng nóng, khối lượng công việc khá lớn, nhưng cán bộ, chiến sĩ đều xác định đây là niềm vinh dự khi được thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng. Vì vậy, mọi người luôn nỗ lực, quyết tâm, tỉ mỉ, thận trọng trong từng phần việc, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao”, Thiếu tá Trần Trịnh Luân - Tổ trưởng Tổ 3, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ chia sẻ.

Ông Phan Ngọc Tuấn xúc động bên hài cốt của ông bà nội.

Ngày 20-8, tại Nghĩa trang liệt sĩ Ninh Thuận, lễ viếng, truy điệu và an táng 8 hài cốt liệt sĩ được Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh tổ chức trang nghiêm. Những vòng hoa mang dòng chữ “Đời đời nhớ ơn các anh hùng liệt sĩ” được đặt trước lễ đài. Các đại biểu thành kính dâng hoa, dâng hương tưởng niệm những người đã hy sinh cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Đọc điếu văn tại buổi lễ, đồng chí Nguyễn Long Biên - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” tỉnh khẳng định, việc đón các liệt sĩ trở về, an nghỉ trong lòng đất mẹ là “mệnh lệnh từ trái tim”, đồng thời là trách nhiệm, tình cảm và sự tri ân sâu sắc của thế hệ hôm nay.

Gần 80 năm sau ngày hy sinh, những người chiến sĩ cách mạng năm xưa đã có một địa chỉ mới để trở về. Với thân nhân gia đình, đó là sự hoàn thành tâm nguyện. Với những người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, đó là niềm vinh dự và trách nhiệm. Còn với quê hương, mỗi hài cốt liệt sĩ được đưa về nghĩa trang là thêm một lần ký ức về những người đã ngã xuống được gìn giữ trọn vẹn.

THẾ ANH