Có hay không sữa bột giả, kém chất lượng?

Giữa thị trường “vàng, thau” lẫn lộn, người tiêu dùng cần cẩn thận khi mua sữa.

Từ vụ sữa giả làm chết nhiều trẻ em ở Trung Quốc, thời gian qua, dư luận cả nước liên tục lên tiếng về tình trạng sữa giả, sữa kém chất lượng đang được sản xuất và bày bán tràn lan trên thị trường TP. Hồ Chí Minh và một số tỉnh… Thực tế trên đã khiến nhiều người đặt câu hỏi: “Khánh Hòa có tình trạng này hay không?”

° “Vàng, thau” lẫn lộn:

Tại cửa hàng công nghệ phẩm của chị P. trên đường Yết Kiêu (Nha Trang), khi chúng tôi hỏi mua loại sữa bột ký, rẻ tiền, chị P. vui vẻ đưa ngay một bịch sữa màu xanh lá cây và giới thiệu: “Đây là sữa hiệu con bò, bán rất chạy, giá chỉ 17.000 đồng/bịch nửa ký”. Bịch sữa có vẻ ngoài đẹp, phía trên ghi dòng chữ “Sữa bột béo tan nhanh giàu dinh dưỡng”, phía sau ghi “nguyên liệu nhập từ Holland và New Zealand” do cơ sở Thanh Ngọc, 918 Nguyễn Chí Thanh, phường 4, quận 11, TP. Hồ Chí Minh đóng gói, ngày sản xuất tháng 4-2004, hạn sử dụng tháng 4-2005. Tôi hỏi chị P. loại sữa bột ký, không có nhãn mác, chị P. cho biết trước đây chị có bán loại sữa này, nhưng khoảng một năm nay không bán nữa, một phần vì sợ sữa giả, không đảm bảo chất lượng, phần sợ bị… kiểm tra. Chị P. cũng cho biết khi còn bán loại sữa trên, chị thường đặt hàng tại TP. Hồ Chí Minh thông qua một đại lý Miliket. “Mình thường mua nguyên bao 25 ký, sau đó cân ký bán cho người tiêu dùng giống như bán gạo, đường vậy”. Còn chị N.H, chủ một shop sữa lớn trên đường Bạch Đằng thì khẳng định chắc như đinh đóng cột rằng từ trước đến nay shop của chị chưa bao giờ bán các loại sữa không có tên tuổi, nhãn mác. Theo chị H., các cơ quan chức năng ở Khánh Hòa kiểm tra rất gắt, bên cạnh đó, ý thức của người tiêu dùng cũng được nâng lên rất nhiều nên các loại sữa không có tên tuổi khó tiêu thụ. Tại chợ Xóm Mới và một số chợ ở Nha Trang, chúng tôi đến một số gian hàng bánh kẹo, nơi theo lời chị P. thường bán các loại sữa ký không có nhãn mác để hỏi mua, nhưng câu trả lời của các chủ hàng đều là “không bán loại sữa này”. Họ giải thích gần đây nghe báo chí nói nhiều về sữa giả, sữa kém chất lượng nên không dám bán. “Sữa có nhãn mác đàng hoàng nhưng giá rẻ có đầy, việc gì phải bán loại không nhãn mác, tên tuổi để mà bị phạt”, chủ một sạp hàng nói. Quả đúng như lời chị này, ở hầu hết các cửa hàng, shop bán sữa, bên cạnh những loại sữa tên tuổi, giá cao và đã quen thuộc với người tiêu dùng, chúng tôi đều thấy có rất nhiều loại sữa rẻ tiền, đầy đủ nhãn mác như kiểu sữa hiệu con bò ở cửa hàng của chị P. Đa số các loại sữa này đều do các cơ sở tư nhân tại TP. Hồ Chí Minh như: Tuấn Cường, Kim Phượng, Đài Hoa, Mina, Hoàng Ngọc, Phước Tài… đóng gói. Tuy có bao bì ghi rõ địa chỉ sản xuất, thậm chí có cả thành phần, hướng dẫn sử dụng, nhưng nhãn sữa nào cũng chỉ ghi chung chung “sữa bột béo nguyên kem”, “sữa bột béo tan nhanh”, “sữa bột béo lạt”, “sữa bột béo ngọt”, “nguyên liệu nhập khẩu từ Australia, New Zealand”, “sữa bột béo Hà Lan”, thậm chí lấp lửng “sữa bột béo Hà & Lan” mà không có thương hiệu riêng. Giá cả các loại sữa này tương đối hấp dẫn đối với người tiêu dùng, thường dao động từ 20.000 đến 34.000 đồng/ký. Theo một chuyên gia trong lĩnh vực sản xuất sữa, quy trình chế biến các loại sữa này rất đáng lo ngại. Để hạ giá thành, hầu hết các cơ sở sản xuất sữa này đều sử dụng bột nước sữa hay còn gọi là xác sữa - phần thừa trong nguyên liệu sữa bò tươi sau khi đã tách những chất dinh dưỡng, thường được dùng trong ngành sản xuất bánh kẹo - để làm nguyên liệu chính sản xuất sữa. Các loại bột nước sữa hiện nay có giá khoảng 15.000 - 16.000 đồng/ký, trong khi các loại sữa bột nguyên kem đạt tiêu chuẩn nhập về Việt Nam để sản xuất sữa thật có giá thành không dưới 38.000 đồng/ký. “Nếu các cơ sở sản xuất sử dụng loại bột sữa đạt tiêu chuẩn để sản xuất sữa thì họ không thể bán sữa với giá thành rẻ như vậy”, chuyên gia này khẳng định.

° Không quản lý được chất lượng:

Tìm hiểu về việc quản lý chất lượng sữa và thị trường sữa ở Khánh Hòa, chúng tôi đã gặp dược sĩ Nguyễn Châu, Chánh Thanh tra Sở Y tế, thành viên đoàn kiểm tra liên ngành của tỉnh về chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm. Ông Châu cho biết, vừa qua, đoàn kiểm tra liên ngành của tỉnh đã tiến hành kiểm tra những cơ sở kinh doanh các sản phẩm thay thế sữa mẹ trên địa bàn tỉnh. Qua kiểm tra 5 đại lý sữa nhập khẩu và sữa sản xuất trong nước, một số cửa hàng buôn bán lẻ, kết quả tất cả các mặt hàng đều có nhãn đúng quy định, còn hạn sử dụng, có bản công bố tiêu chuẩn chất lượng hoặc có giấy kiểm nghiệm các sữa nhập khẩu hợp lệ, chưa phát hiện các mặt hàng sữa không có nhãn mác, sữa giả mạo, sữa kém chất lượng.  Cũng theo ông Châu, ở Khánh Hòa hiện không có cơ sở nào sản xuất, đóng gói sữa. Thị trường sữa ở Khánh Hòa chủ yếu có nguồn gốc từ TP. Hồ Chí Minh. Việc kiểm tra của các cơ quan chức năng từ trước đến nay chỉ dừng lại ở khâu kiểm tra bao bì, nhãn mác, hạn sử dụng, còn chất lượng sữa bên trong không thể biết được. Theo một cán bộ Quản lý thị trường, ngành hàng sữa hiện nay có hàng trăm loại. Đối với sữa bột em bé dùng thay sữa mẹ nhập theo đường chính thức thì còn quản lý được, còn sữa nhập lậu thì… chịu, không ai biết chất lượng của loại sữa này như thế nào. Cơ quan Quản lý thị trường có chức năng kiểm tra, nhưng cũng chỉ xử lý những sai phạm về hóa đơn, chứng từ, hoặc bắt quả tang lúc đang làm hàng giả, vận chuyển hàng lậu, còn việc bật nắp, khui bao để kiểm tra chất lượng sữa thì cũng… chịu.

° Lời khuyên cho người tiêu dùng:

Do thị trường sữa hiện nay quá phong phú và phức tạp, việc quản lý chất lượng sữa nằm ngoài tầm tay của các cơ quan chức năng, nên câu hỏi đặt ra đối với người tiêu dùng là chọn loại sữa nào để an toàn khi sử dụng? Theo một số chuyên gia về dinh dưỡng, nguyên tắc đầu tiên là hãy chọn loại sữa có nhãn hiệu, bao bì, xuất xứ rõ ràng. Đặc biệt, nên chọn loại có hướng dẫn sử dụng bằng tiếng Việt vì các nguồn sữa nhập chính thức vào Việt Nam đều bắt buộc phải tuân thủ yêu cầu này. Đối với các loại sữa ký, dồn bao, xé lẻ… hãy cẩn thận, bởi hầu hết các loại sữa này không quản lý được cả về nguồn gốc, tiêu chuẩn dinh dưỡng, hạn sử dụng. Sữa có “vấn đề” thường có màu lạ như vàng sậm, nâu mốc, hạt sữa bị vón cục hoặc có mùi gắt dầu, ôi… Đặc biệt, khi pha, nếu sữa không hòa tan mà lắng lại lớp đặc ở dưới, nước lỏng ở trên thì cũng không đạt chất lượng.

HẢI XUÂN