Những “chiến binh" thầm lặng hiến máu cứu người

Nằm cách trung tâm Nha Trang khoảng 20km về phía nam, Trại chăn nuôi Suối Dầu - Viện Vắc xin và Sinh phẩm y tế (IVAC) không chỉ là một cơ sở nghiên cứu khoa học, mà còn là một “di sản sống”, được bác sĩ Alexandre Yersin thành lập từ năm 1896. Nơi đây hiện có gần 400 con ngựa đang được các nhân viên của trại chăm sóc đặc biệt để thực hiện sứ mệnh hiến máu cứu người.

Di sản của bác sĩ Yersin và hành trình hơn một thế kỷ

Trại chăn nuôi Suối Dầu (xã Suối Dầu) vào một buổi sáng đầu xuân, mưa phùn bay lất phất. Con đường vào trại thơ mộng với hai hàng cây dầu rái xanh tươi, cao vút. Phía sau cổng trại, bức tượng bác sĩ Alexandre Yersin uy nghi trong một công viên nhỏ với các loài hoa rực rỡ bao quanh. Xa xa, những chú ngựa đứng lặng lẽ, oai vệ mà ít ai biết rằng đằng sau vẻ tĩnh lặng dưới màn mưa phùn là những dòng máu nóng hổi đang “chờ được chảy”, mang theo sứ mệnh cứu người cao cả.

Những chú ngựa chờ đến lượt lấy máu.

Lịch sử Trại chăn nuôi Suối Dầu gắn liền với tên tuổi bác sĩ Alexandre Yersin. Tháng 9-1895, sau khi thành lập Phòng thí nghiệm Yersin (tiền thân của Viện Pasteur Nha Trang ngày nay), bác sĩ Alexandre Yersin đã nghĩ ngay đến việc lập trại để nuôi ngựa, bởi ngựa là loài vật được chọn dùng trong việc sản xuất huyết thanh chống dịch hạch.

Ban đầu, đàn ngựa được nuôi ở gần Thành Diên Khánh, nhưng nơi ấy thiếu đất trống để làm đồng cỏ. Sau một thời gian tìm kiếm, bác sĩ Yersin đã chọn Suối Dầu - khi đó còn là một cánh rừng hoang rậm rạp để lập trại. Bằng số tiền ít ỏi của bản thân và sự hỗ trợ từ hai người bạn đồng nghiệp, bác sĩ Yersin đã biến vùng đất hoang vu thành những cánh đồng cỏ phì nhiêu, những ruộng bắp, lúa, thuốc lá xanh ngắt. Từ những con vật đầu tiên, đến năm 1914, Suối Dầu đã trở thành một trang trại hoàn chỉnh với hơn 300ha cao su và gần 2.000 con gia súc.

Ngày nay, dưới sự quản lý của Viện Vắc xin và Sinh phẩm y tế (IVAC), Suối Dầu không chỉ là “trại chăn nuôi đặc biệt” nhất Việt Nam mà còn là trung tâm cung cấp huyết thanh ngựa lớn nhất Đông Nam Á.

Những “chiến binh” thầm lặng cứu người

Không giống các trang trại thông thường nuôi ngựa để lấy sức kéo hay phục vụ du lịch, ngựa ở trại Suối Dầu được nuôi với mục đích “cứu người” thông qua việc sản xuất các chế phẩm y tế.

Định kỳ, khi lượng kháng thể trong máu đạt đỉnh, những chú ngựa lại bước vào khu vực lấy máu. Một chú ngựa khỏe mạnh có thể hiến từ 5 đến 8 lít máu mỗi lần mà không ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài nhờ chế độ chăm sóc đặc biệt tại đây. 

Nhân viên của Trại chăn nuôi Suối Dầu thực hiện lấy máu ngựa.

Theo Thạc sĩ Nguyễn Văn Minh - Trưởng Trại chăn nuôi Suối Dầu, để trở thành những “chiến binh hiến máu”, mỗi chú ngựa ở đây phải trải qua quy trình tuyển chọn, chăm sóc cực kỳ khắt khe theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 9001-2008, được định danh bằng mã số trên thân mình và có sổ nhật ký theo dõi sức khỏe trọn đời. Chúng phải đủ chuẩn từ 4 - 6 tuổi, trọng lượng 230kg trở lên và được khám sàng lọc sức khỏe, đảm bảo không mắc bệnh và phải đạt các chỉ tiêu về hằng số huyết học, sinh lý, sinh hóa mới được tuyển chọn.

Mỗi năm, Trại chăn nuôi Suối Dầu cung cấp từ 8.000 - 11.000 lít huyết thanh kháng uốn ván; 4.500 lít huyết thanh kháng dại; 1.000 lít huyết thanh kháng nọc rắn hổ; 300 lít huyết thanh kháng nọc rắn lục; 200 lít huyết thanh kháng nọc rắn chàm quạp và 200 lít huyết thanh kháng nọc rắn cạp nia Bắc. Từ nguồn huyết thanh thô này, hàng triệu sản phẩm huyết thanh thành phẩm được ra đời, kịp thời đến với bệnh nhân trên khắp cả nước, như: 2 triệu ống huyết thanh kháng uốn ván, 350.000 lọ huyết thanh kháng dại, 15.000 lọ huyết thanh kháng nọc rắn hổ và 50.000 lọ huyết thanh kháng nọc rắn lục...

Những lọ máu vừa được lấy từ ngựa chờ lắng để lấy huyết thanh.

Đằng sau những con số ấy là biết bao quy trình khoa học nghiêm ngặt, sự phối hợp bền bỉ giữa con người và vật nuôi, những lần lấy máu an toàn, nhân đạo, chính xác - nơi mỗi chú ngựa không chỉ là vật nuôi, mà là một “người hiến máu đặc biệt” cho cộng đồng. Chính những “liều thuốc sinh tử” này đã níu giữ sự sống cho biết bao người trong khoảnh khắc mong manh nhất. Bên cạnh đó, các sản phẩm nghiên cứu như huyết thanh kháng nọc rắn chàm quạp và rắn cạp nia Bắc vẫn đang tiếp tục được phát triển, mở ra hy vọng mới trong điều trị tai nạn rắn độc cắn - một hiểm họa vẫn hiện hữu mỗi ngày ở nhiều vùng quê Việt Nam.

Phía sau những giọt máu cứu người

Những chú ngựa ở Trại chăn nuôi Suối Dầu được chăm sóc theo quy trình nghiêm ngặt. Chuồng trại phải luôn sạch sẽ và vệ sinh hằng ngày; ngựa được tắm chải thường xuyên, cắt tỉa bờm tóc gọn gàng; móng chân được kiểm tra và chăm sóc định kỳ để bảo đảm sức khỏe và sự thoải mái, an toàn trong vận động. Khẩu phần ăn của mỗi chú ngựa cũng được tính toán khoa học bảo đảm đủ từ 18 - 22kg cỏ tươi mỗi ngày, kết hợp từ 2,5 - 3kg thức ăn tinh, được cung cấp đúng giờ, đúng định lượng và đúng chất.

Không dừng lại ở chăm sóc thường nhật, đội ngũ bác sĩ thú y và cán bộ kỹ thuật còn trực tiếp theo dõi sức khỏe từng chú ngựa, thực hiện quy trình gây miễn dịch khoa học, chính xác, bảo đảm ngựa đạt trạng thái sinh lý tốt nhất trước khi lấy máu. Mỗi lần gây miễn dịch, lấy máu là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chuyên môn, kinh nghiệm và tinh thần trách nhiệm, với mục tiêu cao nhất là thu được những giọt máu chất lượng, đồng thời bảo đảm an toàn cho đàn ngựa.

Ông Nguyễn Long Hồ - nhân viên Trại chăn nuôi Suối Dầu bên những chú ngựa.

Gắn bó với đàn ngựa suốt 32 năm, ông Nguyễn Long Hồ - nhân viên Trại chăn nuôi Suối Dầu chia sẻ: “Những chú ngựa ở đây đóng góp rất nhiều cho việc cứu người nên chúng tôi thuộc lòng tính nết từng con, vuốt ve an ủi chúng sau mỗi lần lấy máu. Có những khi nhìn chúng mệt mỏi hay sốt sau khi tiêm độc tố, anh em trong đội cũng thấy xót xa, thậm chí đã có người rơi nước mắt khi thấy một “chiến sĩ” bốn chân ngã xuống sau nhiều năm tận hiến”.

Theo số liệu từ IVAC, nguồn huyết thanh từ ngựa Suối Dầu cung ứng cho khắp các bệnh viện từ tuyến Trung ương đến địa phương. Những ca bệnh uốn ván ác tính hay vết cắn từ những loài rắn độc nhất thế giới đều được hóa giải nhờ dòng máu quý giá này.

Ông Lê Mộng Đài - trợ lý nghiên cứu Trại chăn nuôi Suối Dầu cho biết: “Suốt cuộc đời phục vụ, một chú ngựa có thể hiến hàng trăm lít máu. Thông thường, ngựa có thể sống đến 30 năm, nhưng những chú ngựa cho huyết thanh chỉ có quãng đời phục vụ ngắn ngủi từ 5 đến 6 năm do phải liên tục chống chọi với độc tố. Đó là một sự hy sinh thầm lặng. Sự tận hiến của chúng đối với con người là vô giá". 

Chia tay Trại chăn nuôi Suối Dầu khi cơn mưa phùn đã tạnh, nhìn những chú ngựa lững thững trên cánh đồng gặm cỏ, chúng tôi lại nhớ đến câu nói của Thạc sĩ Nguyễn Văn Minh: “Đàn ngựa Suối Dầu không lên tiếng, nhưng sự cống hiến của chúng vang vọng trong từng ca cấp cứu được cứu sống, trong từng bệnh nhân vượt qua lằn ranh sinh tử”.

MAI VĂN ĐÔNG