Giữ sự sống cho bệnh nhân nặng

Trong ánh đèn trắng lạnh, khi phẫu thuật viên tập trung cao độ vào đường dao thì phía đầu bàn mổ, những bác sĩ gây mê hồi sức lặng lẽ theo dõi từng nhịp tim, từng con số trên monitor. Họ không đứng ở vị trí trung tâm, nhưng lại là người canh giữ sự sống trong suốt ca mổ. Đằng sau mỗi ca phẫu thuật là những giờ phút căng thẳng, áp lực và cả những niềm vui rất đỗi thầm lặng của đội ngũ y, bác sĩ Khoa Phẫu thuật - Gây mê hồi sức khi bệnh nhân được cứu sống.

Canh "nhịp sống" trong phòng mổ

Chiều tối mùng 4 Tết, khi nhiều gia đình còn quây quần bên mâm cơm đầu năm, tại Khoa Phẫu thuật - Gây mê hồi sức, Bệnh viện Đa khoa Khánh Hòa không khí làm việc đầy căng thẳng. Chỉ trong vòng 3 giờ có mặt tại đây, chúng tôi chứng kiến ê-kíp bác sĩ gây mê tất bật di chuyển giữa các phòng mổ, thực hiện gây mê cho 3 kíp mổ cấp cứu liên tiếp.

Bác sĩ Trịnh Nguyên Hùng và bác sĩ Trần Nhật Linh theo dõi các dấu hiệu sinh tồn của bệnh nhân thông qua hệ thống máy.

Ca đầu tiên là cụ bà 70 tuổi bị gãy xương cẳng chân do tai nạn sinh hoạt. Tuổi cao, có tiền sử tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim và suy tim nên trước khi phẫu thuật viên bắt đầu cố định xương, bác sĩ Trịnh Nguyên Hùng và bác sĩ Trần Nhật Linh - 2 bác sĩ gây mê chính của ca mổ đã thăm khám toàn diện, đánh giá nguy cơ tim mạch, chuẩn bị sẵn thuốc vận mạch dự phòng, kiểm tra hệ thống máy thở, bơm tiêm điện. Những câu hỏi ngắn gọn, những thao tác đặt đường truyền, gắn monitor, theo dõi nhịp tim… được 2 bác sĩ thực hiện thuần thục. Khi thuốc mê được đưa vào cơ thể bệnh nhân, các chỉ số dần ổn định, ca mổ được tiến hành. Ở đầu bàn mổ, bác sĩ Hùng không rời mắt khỏi màn hình, nơi từng nhịp tim hiện lên bằng những vạch sáng xanh đều đặn. Ca phẫu thuật kết thúc, bác sĩ Hùng di chuyển sang kíp mổ thứ hai là ca phẫu thuật thủng tạng rỗng cho bệnh nhân bị ung thư đại tràng di căn gan đã hóa trị và xạ trị nhiều lần. Đây là cuộc mổ lớn, dự kiến kéo dài nhiều giờ, nguy cơ mất máu nhiều do bệnh nhân có rối loạn đông máu, suy đa tạng. Trước khi gây mê, bệnh nhân được đánh giá kỹ tiền sử bệnh nền, chức năng gan, thận, tim, phổi. Bác sĩ Hùng chia sẻ: “Khó nhất của gây mê là ở mỗi bệnh nhân sẽ có một bài toán khác nhau, không có công thức chung. Nhiều người nghĩ gây mê chỉ là "cho ngủ", nhưng thực tế là kiểm soát đau, tim mạch, hô hấp, toàn bộ quá trình sinh lý và không sinh lý của cơ thể trước trong và sau phẫu thuật”. Ở phòng mổ bên cạnh, bác sĩ Linh thực hiện gây mê cho một bệnh nhi bị tổn thương phần mềm bàn tay do pháo nổ. Với trẻ nhỏ, bác sĩ Linh quyết định gây mê toàn thân thay vì gây tê vùng. Bác sĩ Linh giải thích: “Tâm lý trẻ em thường sợ hãi, khó hợp tác, không thể nằm yên trong suốt quá trình phẫu thuật. Nếu bé không phối hợp, chỉ một cử động bất ngờ cũng có thể ảnh hưởng đến thao tác của phẫu thuật viên”.

Ba ca mổ, ba bệnh cảnh khác nhau. Nhưng điểm chung là sự hiện diện lặng lẽ ở đầu bàn mổ, nơi bác sĩ gây mê chính là người canh giữ nhịp thở cho sự sống của bệnh nhân.

Áp lực phía sau ánh đèn

Nếu phòng mổ là nơi căng thẳng nhất của bệnh viện thì vị trí đầu bàn mổ có lẽ là nơi áp lực tập trung cao độ nhất. Ở đó, bác sĩ gây mê không được phép lơ là dù chỉ một nhịp tim. Mỗi chỉ số của người bệnh là một mảnh ghép để xây dựng kế hoạch gây mê an toàn nhất. Chỉ một yếu tố nhỏ bị bỏ sót, nguy cơ trong mổ có thể tăng lên gấp nhiều lần. “Không có cuộc gây mê nhỏ, chỉ có sự chuẩn bị chưa đủ. Chuẩn bị càng kỹ bao nhiêu, nguy cơ càng giảm bấy nhiêu”, bác sĩ Nại Thành Thực (Khoa Phẫu thuật - Gây mê hồi sức, Bệnh viện Đa khoa Ninh Thuận) chia sẻ.

Các y, bác sĩ Khoa Phẫu thuật - Gây mê hồi sức, Bệnh viện Đa khoa Khánh Hòa sắp xếp vật tư, dụng cụ cần thiết cho kíp mổ.

Nhưng dù chuẩn bị kỹ đến đâu, biến cố vẫn có thể xảy ra trong tích tắc. Đó có thể là tụt huyết áp đột ngột khi vừa khởi mê; tình huống đặt nội khí quản khó do bệnh nhân có cấu trúc đường thở bất thường; co thắt phế quản khiến nồng độ oxy trong máu giảm nhanh; hay phản ứng thuốc gây sốc phản vệ, huyết áp lao dốc chỉ trong vài chục giây... Trong những thời khắc ấy, không có chỗ cho sự hoảng loạn. Bác sĩ gây mê phải giữ bình tĩnh tuyệt đối, xử trí đúng quy trình gọi hỗ trợ, dùng thuốc vận mạch, kiểm soát đường thở, ép tim nếu cần. Từng thao tác phải chính xác và dứt khoát. Bác sĩ Hùng cho biết: “Trong gây mê, sai sót gần như không có cơ hội sửa chữa. Thuốc đã vào cơ thể là tác động trực tiếp lên toàn thể trạng người bệnh, nếu xử trí chậm hoặc sai, hậu quả có thể xảy ra tức thì. Vì vậy, chúng tôi luôn phải giữ cho mình một cái đầu lạnh và một trái tim nóng”.

Đội ngũ y, bác sĩ Khoa Phẫu thuật - Gây mê hồi sức, Bệnh viện Đa khoa Khánh Hòa chăm sóc bệnh nhân sau phẫu thuật.

Không chỉ nắm vững lĩnh vực gây mê hồi sức, bác sĩ gây mê còn phải tìm hiểu rõ quy trình phẫu thuật của từng chuyên khoa, từ mổ lấy thai, chấn thương chỉnh hình, phẫu thuật ổ bụng đến đại phẫu tim mạch… Trước ca mổ, các bác sĩ gây mê phải sẵn sàng phương án, dự đoán các thao tác phẫu thuật gây đau nhiều, liều thuốc giảm đau phải được điều chỉnh cho phù hợp. Được ví là người "đến trước về sau", khi ca mổ kết thúc, họ còn phải tiếp tục theo dõi bệnh nhân tại khu hồi sức, đánh giá khả năng tự thở, mức độ tỉnh táo, kiểm soát đau sau mổ, phát hiện sớm biến chứng…

Áp lực của các bác sĩ gây mê không ồn ào mà nằm trong sự im lặng căng thẳng phía đầu bàn mổ, trong ánh mắt dõi theo từng con số trên màn hình, trong trách nhiệm phải giữ cho nhịp tim không được chệch khỏi giới hạn an toàn. Giữa môi trường mà chỉ vài giây chậm trễ có thể phải trả giá bằng sinh mạng, họ vẫn chọn đứng ở vị trí thầm lặng ấy. Bởi với họ, phần thưởng lớn nhất không phải là ánh hào quang, mà là khoảnh khắc bệnh nhân tỉnh dậy an toàn, gọi được người thân. Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Văn Hưng (Khoa Phẫu thuật - Gây mê hồi sức, Bệnh viện Đa khoa Ninh Thuận) chia sẻ: “Tôi chọn và theo chuyên ngành gây mê hồi sức bởi với tôi, mỗi lần cùng với ê-kíp phẫu thuật giữ lại sự sống cho người bệnh là niềm hạnh phúc lớn lao không gì có thể so sánh được”.

CÁT ĐAN - HÀN NGUYỆT