"Cá linh đi học" - cuốn sách du khảo kỳ thú miền Nam Bộ

Tính đến mùa hè này, cuốn sách “Cá linh đi học” của nhà văn trẻ Lê Quang Trạng (Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2023) đã đến tay bạn đọc được hơn 3 năm nhưng dư âm của nó vẫn đầy mới mẻ, bởi đây là cuốn sách hiếm hoi viết về thế giới sinh cảnh của miền sông nước Nam Bộ đầy kỳ diệu.

Ngay từ những trang đầu, tác giả đã khéo léo dựng nên bức tranh dưới lòng sông đầy màu sắc. Ở đó có bác cá Linh Tía giàu kinh nghiệm, thông thái như một “người thầy” của thế giới thủy sinh; có những món ăn từ rong giản dị mà hấp dẫn; có cả đàn cá linh mang trên mình chiếc vảy bạc lấp lánh như mang theo dấu ấn của Biển Hồ mênh mông, chuyên chở phù sa về nuôi dưỡng đồng ruộng. Không gian ấy vừa quen thuộc, vừa được nâng lên thành một miền cổ tích, nơi thiên nhiên và trí tưởng tượng hòa quyện.

Truyện được cấu trúc thành 2 phần, trong đó phần I - “Ra sông lớn” gồm nhiều chương nhỏ với nhan đề gợi mở, giàu chất thơ và trí tò mò như: “Cậu bé Trời”, “Bài thi học kỳ ở sông Vàm Nao”, “Ông cá Sấu có thật sự xấu?”... Mỗi chương là một lát cắt hành trình, đồng thời khéo léo lồng ghép kiến thức về sông ngòi miền Tây và những huyền thoại dân gian. Đặc biệt, hình ảnh “bé Trời” tạo ra sông núi bằng những đường cào ngẫu hứng vừa hồn nhiên vừa giàu sức gợi, thể hiện cách lý giải thế giới rất riêng của trẻ thơ - ngây ngô mà đầy sáng tạo. Phần II - “Vào đồng ruộng” với những cuộc phiêu lưu thực sự: “Lên bờ”, “Vượt cửa tử thần”, “Xuyên qua cơn gió mặn”, “Cuộc thủy chiến của bầy kiến”... như bồi đắp nhưng câu chuyện vốn đã hấp dẫn ở phần I.

Tuy nhiên, trên tất cả vẫn là câu chuyện được kể của nhân vật chính: Chú cá linh non nớt khi phải rời xa gia đình để hòa vào dòng sông rộng lớn về miền Nam Bộ. Từ những bỡ ngỡ ban đầu, chú dần đối diện với thử thách, nguy hiểm và cả những va vấp đầu đời. Trên hành trình ấy, chú kết bạn với nhiều nhân vật thú vị: Cá heo đuôi đỏ năng động, cá rô mang nỗi buồn sâu kín, hay tôm bọc yếu ớt nhưng dũng cảm. Mỗi người bạn là một mảnh ghép tính cách, góp phần giúp chú cá linh hiểu hơn về thế giới và chính mình.

Không chỉ có tình bạn, cuốn sách còn tỏa sáng bởi tình yêu thương và sự bao dung từ những “người lớn” trong thế giới thủy sinh. Hình ảnh bác cá hô hiền lành, cụ rùa thần thông sống giữa cung điện nguy nga hiện lên như những điểm tựa tinh thần, luôn âm thầm che chở và dẫn dắt các bạn nhỏ. Qua đó, tác giả gửi gắm thông điệp về sự nâng đỡ của thế hệ đi trước - một giá trị bền vững trong đời sống.

Một điểm đáng chú ý khác là giọng kể tự nhiên, trong trẻo, giàu nhịp điệu. Tác giả không áp đặt bài học, mà để cho từng chi tiết nhỏ, từng tình huống tự kể câu chuyện của mình. Những minh họa xen kẽ giữa các chương càng làm tăng thêm sức hấp dẫn, giúp độc giả nhỏ tuổi dễ dàng hình dung và đồng cảm. Chính sự dung dị ấy lại tạo nên chiều sâu, khiến cuốn sách không chỉ dành cho thiếu nhi mà còn chạm đến cảm xúc của người lớn.

Ẩn sau những cuộc phiêu lưu và tình huống hài hước là những thông điệp nhẹ nhàng mà thấm thía: Về lòng dũng cảm khi đối diện thử thách, về giá trị của tình bạn, về sự trưởng thành từ những vấp ngã, và trên hết là tình yêu đối với thiên nhiên, quê hương. Cá linh - loài cá quen thuộc của miền Tây - qua ngòi bút tác giả đã trở thành biểu tượng cho hành trình lớn lên của mỗi con người.

Có thể nói, “Cá linh đi học” không chỉ là một câu chuyện giải trí, mà còn là một “lớp học” đặc biệt, nơi những bài học cuộc sống được truyền tải bằng hình ảnh sinh động và cảm xúc chân thành. Trong những ngày hè, khi trẻ em cần những cuốn sách vừa hấp dẫn vừa bổ ích, tác phẩm này thực sự là một món quà ý nghĩa - mở ra cánh cửa bước vào thế giới tưởng tượng, đồng thời gieo những hạt mầm nhân văn trong tâm hồn bạn đọc nhỏ tuổi. 

LÊ CHÂU ANH