Nghị quyết số 80: Đòn bẩy để di sản văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh

Ngày 7-1-2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, mở ra một chương mới đầy khí thế và sức mạnh. Văn kiện này không chỉ khẳng định vị thế nền tảng của văn hóa mà còn trao cho mỗi địa phương một "kim chỉ nam" để khai mở sức mạnh nội sinh.

Nghị quyết số 80 khẳng định: "Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn... cho phát triển nhanh và bền vững". Khánh Hòa sở hữu nguồn "nguyên liệu" nội sinh quý giá, là sự kết hợp hài hòa hiếm có giữa di sản văn hóa và di sản thiên nhiên tuyệt tác, tạo nền tảng vững chắc cho kinh tế di sản. Nghị quyết ra đời chính là thời cơ vàng để chuyển hóa tiềm năng thành động lực phát triển bền vững, thực sự "thắp sáng" cả hai giá trị di sản văn hóa và thiên nhiên đẳng cấp thế giới của Khánh Hòa.

Nghệ thuật làm gốm Bàu Trúc cùa đồng bào Chăm tỉnh Khánh Hòa

Bên cạnh bức tranh văn hóa đa sắc của các dân tộc Kinh, Chăm, Raglai với nghề gốm Bàu Trúc (di sản thế giới), hệ thống tháp Chăm (di tích quốc gia đặc biệt) và kho tàng văn hóa dân gian phong phú, Khánh Hòa còn được thiên nhiên ưu đãi nhiều thế mạnh. Đó là Vườn Quốc gia Núi Chúa - Khu dự trữ sinh quyển thế giới - một "phòng thí nghiệm sống" lý tưởng. Đó là bờ biển dài với nhiều vũng, vịnh, đảo đẹp tựa "thiên đường" như: Nha Trang, Cam Ranh, Vân Phong, Ninh Chử, Bình Sơn, Mũi Dinh... tạo nên thế mạnh vượt trội về du lịch biển. Chính sự hội tụ này mở ra cơ hội vàng để Khánh Hòa phát triển các mô hình du lịch tổng hợp, chất lượng cao như: Du lịch văn hóa - sinh thái, du lịch biển - khám phá di sản, nghỉ dưỡng - trải nghiệm văn hóa bản địa.

Từ ánh sáng của nghị quyết và điều kiện, tiềm năng di sản văn hóa của tỉnh Khánh Hòa, để biến tổng hòa các di sản thành sức mạnh nội sinh và động lực phát triển kinh tế, theo tôi, Khánh Hòa cần tập trung vào ba trụ cột then chốt:

Trụ cột 1, bảo tồn thông minh trong kỷ nguyên số: Thực hiện mục tiêu "số hóa 100% các di sản", ngành chức năng cần khẩn trương xây dựng cơ sở dữ liệu số tích hợp cả di sản văn hóa (kỹ thuật làm gốm, sử thi, lễ hội, nghệ thuật dân gian, kiến trúc đền tháp) và di sản thiên nhiên (đa dạng sinh học Núi Chúa, hệ sinh thái biển). Việc số hóa phải trở thành nền tảng cho các ứng dụng du lịch thông minh, "bảo tàng số" và công cụ quản lý, giám sát bền vững, biến nghị quyết thành hành động cụ thể.

Trụ cột 2, sáng tạo để làm chủ chuỗi giá trị du lịch: Cần thúc đẩy mạnh mẽ tinh thần "doanh nghiệp là động lực" với cơ chế đặc thù khuyến khích phát triển các sản phẩm du lịch tích hợp độc bản. Ví dụ: Tour khám phá rừng Núi Chúa - tìm hiểu văn hóa Raglai; hành trình du thuyền tham quan di tích các tháp Chăm - trải nghiệm làng chài; nghỉ dưỡng sinh thái gắn với tìm hiểu nghề thủ công truyền thống; ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR) để tạo trải nghiệm khám phá. Mục tiêu là xây dựng thương hiệu du lịch Khánh Hòa: "Hội tụ di sản - Tỏa sáng thiên nhiên".

Trụ cột 3, lấy cộng đồng làm trung tâm phát triển: Nghị quyết nhấn mạnh "Nhân dân là chủ thể". Mọi mô hình phát triển phải hướng tới nâng cao sinh kế, trao quyền và chia sẻ lợi ích cho cộng đồng địa phương. Cần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; hỗ trợ cộng đồng dân tộc thiểu số, ngư dân tham gia cung cấp dịch vụ một cách chuyên nghiệp, bảo vệ môi trường sống và bản sắc. Phát triển phải đi đôi với bảo vệ nghiêm ngặt môi trường sinh thái Núi Chúa và hệ sinh thái biển, đảm bảo tính bền vững lâu dài.

Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị đã định hướng rất rõ cho việc biến văn hóa thành sức mạnh nội sinh. Với Khánh Hòa, việc vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo, hài hòa giữa di sản văn hóa đa dân tộc và di sản thiên nhiên ưu tú chính là chìa khóa để tạo nên sức hút cạnh tranh và phát triển bền vững. Thành công phụ thuộc vào tầm nhìn chiến lược, đổi mới tư duy về phát triển, sự quyết liệt trong hành động và sự chung tay của toàn hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và mỗi người dân. Khi biết cách "thắp sáng" cả hai giá trị di sản, Khánh Hòa sẽ thực sự chuyển mình, vươn tầm là một điểm đến hàng đầu của Việt Nam và khu vực. Văn hóa chính là sức mạnh nội sinh để đạt mục tiêu phát triển kinh tế 2 con số và đưa Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030.

PGS.TS PHAN QUỐC ANH