Ở xã Ninh Phụng, huyện Ninh Hòa có 3 ngôi nhà cổ niên đại gần 200 năm. Đến nay, 2 ngôi nhà đã sửa chữa làm thay đổi, biến dạng đi khá nhiều. Riêng ngôi nhà của cụ Lê Khải ở thôn Nghi Phụng vẫn giữ được nguyên vẹn.
 |
Ở xã Ninh Phụng, huyện Ninh Hòa có 3 ngôi nhà cổ niên đại gần 200 năm. Đến nay, 2 ngôi nhà đã sửa chữa làm thay đổi, biến dạng đi khá nhiều. Riêng ngôi nhà của cụ Lê Khải ở thôn Nghi Phụng vẫn giữ được nguyên vẹn.
Ngôi nhà được xây dựng năm Đinh Sửu (1817). Nhà có 3 gian, gian giữa thờ tổ tiên và làm nơi tiếp khách, hai gian bên làm nơi sinh hoạt ăn nghỉ của gia đình. Nhà được làm bằng gỗ lim, gụ vững chắc. Trụ, cột kèo và cửa ra vào được chạm trỗ những nét hoa văn tinh xảo. Mái lợp ngói âm dương, nóc nhà hình rồng lượn. Tính đến nay đã 186 năm, trải qua chiến tranh, mưa bão nhưng ngôi nhà vẫn nguyên vẹn, chưa hề thay đổi bất kỳ chi tiết nào, kể cả nét màu vẽ ở hai đầu hồi. Họa sĩ Thanh Hồ và Bùi Huy Quang sau khi xem xét kỹ lưỡng cho biết, chất sơn được chế tác từ những loại cây cỏ ở trên rừng nên mới giữ được lâu bền. Trải qua thời gian vẫn ngời sáng.
Chủ nhân của ngôi nhà là cụ Lê Khải, sinh năm 1914, năm nay 89 tuổi, hậu duệ thứ 5 của cụ Lê Huy Trí, người xây dựng nên ngôi nhà này. Cụ Lê Khải tuy tuổi cao nhưng sức khỏe còn tốt. Điều đặc biệt là tai cụ còn thính, mắt còn sáng, đọc được chữ viết không cần đeo kính. Cụ cho biết, từ nhỏ đến giờ cụ chưa bao giờ phải mang kính. Cụ giỏi chữ Nho, thông thạo chữ Quốc ngữ. Là người yêu thiên nhiên, trong nhà cụ Lê Khải hiện có tới vài chục loại cây cảnh khác nhau. Loại nào cũng được cụ chăm chút cắt tỉa cẩn thận. Trước nhà trồng cau, cam, chanh, bưởi; chung quanh nhà trồng tre, dừa, nhãn, mít xanh tốt, tạo nên một không khí thanh bình, tĩnh mịch đậm nét làng quê Việt. Đến nhà cụ, nghe cụ nói về thú chơi cây cảnh, về đặc tính của các loại cây cối, hoa trái với lối trò chuyện hóm hỉnh thì không sao dứt ra được.
Tôi và họa sĩ Thanh Hồ ban đầu dự định ngồi ở nhà cụ lâu nhất là một giờ để họa sĩ Thanh Hồ ký họa ngôi nhà cổ rồi về. Ai ngờ phải ở mất bốn tiếng đồng hồ mới dứt ra được. Vì hai lẽ, một là thích xem xét một cách tỉ mỉ những nét hoa văn chạm trổ trong ngôi nhà và ở các đồ đạc, tiện nghi trong nhà cụ còn giữ được như bộ tràng kỷ, ang thờ cúng, giường tủ… tất cả những thứ đó theo gia phả của nhà cụ Lê Khải được sinh ra cùng thời với ngôi nhà. Hai là bởi lòng mến khách của cụ.
Qua bốn giờ ở nhà cụ Lê Khải thật là bổ ích. Được xem ngôi nhà cổ, tiếp xúc với một con người ngót 90 tuổi vẫn lạc quan yêu đời, yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống, luôn bảo vệ và gìn giữ nét đẹp truyền thống của ông cha giữa cuộc sống xô bồ của thị trường hôm nay quả là điều hiếm có. Thật đáng trân trọng.
XUÂN TUYNH
