Nhiều cam go vẫn ở phía trước

Với chủ đề “Tái cơ cấu nền kinh tế - Một năm nhìn lại”, Diễn đàn Kinh tế Mùa Xuân 2013, do Ủy ban Kinh tế Quốc hội, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đồng tổ chức vừa diễn ra tại TP. Nha Trang.

Với chủ đề “Tái cơ cấu nền kinh tế - Một năm nhìn lại”, Diễn đàn Kinh tế Mùa Xuân 2013, do Ủy ban Kinh tế Quốc hội, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam đồng tổ chức vừa diễn ra tại TP. Nha Trang. Hơn 150 đại biểu là các giáo sư (GS), tiến sĩ (TS) và chuyên gia kinh tế đã tham dự.

Vấn đề then chốt nhất được các đại biểu tham dự diễn đàn phân tích, đánh giá là tình hình kinh tế Việt Nam gặt hái được gì sau 1 năm tái cơ cấu và những dự báo tình hình kinh tế năm 2013. Ông Nguyễn Văn Giàu - Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Quốc hội cho biết, từ những vấn đề được bàn thảo tại Diễn đàn này, tại Kỳ họp lần thứ 5 tới đây, Quốc hội sẽ xem xét Báo cáo đánh giá bổ sung kết quả thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) năm 2012 và tình hình triển khai kế hoạch phát triển KT-XH năm 2013.

Nền kinh tế đang tụt hậu?

Đánh giá tình hình năm 2012 - một năm sau chủ trương tái cơ cấu nền kinh tế, nhiều đại biểu tham gia diễn đàn nhận định, tình hình kinh tế trong năm 2012 và những tháng đầu năm 2013 đang có những chuyển biến. Điều đó thể hiện bằng việc GDP vẫn giữ được nhịp độ tăng trưởng hợp lý, lạm phát, lãi suất giảm... Tuy nhiên, năm 2012, mức tăng trưởng GDP thấp nhất từ năm 2000 đến nay. Bức tranh tổng thể nền kinh tế vẫn chưa sáng sủa. Theo Phó GS-TS Bùi Tất Thắng - Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), nếu tình hình phát triển kinh tế như hiện nay, nước ta có nguy cơ yếu kém, tụt hậu so với nhiều nước trong khu vực. Trên thế giới, vấn đề đóng băng bất động sản, nợ xấu là những nhân tố kìm hãm kinh tế, đã xảy ra hơn chục năm qua. Việt Nam đi sau, nhưng vì sao không tránh được?

Tuy kinh tế cả nước đang gặp khó khăn nhưng hoạt động xuất nhập khẩu ở Khánh Hòa vẫn gặt hái được những thành công.

Năm 2012, tuy lạm phát giảm nhưng vấn đề đáng quan ngại là hàng tồn kho quá lớn, trong đó phải kể đến việc đóng băng bất động sản. Thống kê chưa đầy đủ, hiện nay, cả nước tồn kho hơn 160.000 căn hộ, trong đó dẫn đầu là TP. Hồ Chí Minh với hơn 28.000 căn hộ, Hà Nội đứng nhì với 20.500 căn hộ, tương đương gần 50 ngàn tỷ đồng. Tại hội thảo, nhiều ý kiến tỏ ra nghi ngờ về các con số nợ xấu. Phần lớn đều đánh giá, hiện nay, nợ xấu ở các ngân hàng thương mại rất khủng, lên đến hàng trăm ngàn tỷ đồng, chiếm khoảng 8 - 10% GDP. Ông Nguyễn Đức Kiên - nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội bày tỏ: Tuy thời điểm này xu thế kinh tế thế giới đang suy giảm, nhưng các báo cáo của chúng ta đều cho rằng, kinh tế Việt Nam vẫn tăng 6 - 7%; so sánh tỷ trọng đầu tư xã hội giảm nhiều so với các năm... Đó là những nghịch lý và đáng ngờ.

Khi con số không thực sẽ dẫn đến việc tham mưu, quyết sách lệch lạc. Phó GS-TS Trần Đình Thiên - Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam có chung nhận định với các chuyên gia tham dự diễn đàn: Trong thời gian tới, tình hình KT-XH còn rất khó khăn, thậm chí gay gắt và có nhiều yếu tố bất thường cho dù có đạt những kết quả khá tích cực như: kéo lạm phát từ 18% năm 2011 xuống còn 6,8% năm 2012. Đó chỉ là những thành tích tạm thời, ngắn hạn nên không có gì chắc chắn trong thời gian tới.

Lộ trình tái cơ cấu chậm

Nhiều đại biểu tỏ ra ngạc nhiên, bởi chủ trương tái cơ cấu đã có cách đây nhiều năm nhưng Đề án tái cơ cấu kinh tế chỉ mới hoàn thành và phê duyệt mới đây chưa tròn 2 tháng. Đại biểu Trần Du Lịch - Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh cho biết, từ giữa năm 2008, tại kỳ họp thứ 3 của Quốc hội khóa XII, bản thân ông cùng nhiều đại biểu Quốc hội đã đề nghị phải tiến hành tái cơ cấu kinh tế, không để chậm trễ. Song, 5 năm sau, Chính phủ mới có một đề án tái cơ cấu và chỉ mới phê duyệt hồi tháng 2 vừa qua. Chậm đã đành, đề án còn bị một số chuyên gia mổ xẻ, cho rằng có nhiều yếu tố không phù hợp với thực tế, nhiều vấn đề được dựng lên trên nền tảng tư duy cũ.

Tại diễn đàn, các vấn đề lớn trong tổng thể tái cơ cấu kinh tế như: Đầu tư công, tài chính ngân hàng, tái cơ cấu các doanh nghiệp nhà nước được nhiều đại biểu có ý kiến. Các đại biểu đặt ra nhiều câu hỏi về những con số mà các ngành đưa ra chưa nhất quán, khiến nhiều người nghi ngờ đến báo cáo. Trong đó, nổi cộm vẫn là nợ xấu, tồn kho bất động sản. Nhiều đại biểu lo lắng, vấn đề tạo lòng tin cho nhà đầu tư vẫn còn là bài toán khó. Hiện nay, nghịch lí là tuy lãi suất đã giảm nhưng việc tiếp cận vốn của doanh nghiệp đối với các ngân hàng không như lãi suất trần quy định... Từ đó, nhiều doanh nghiệp vẫn không tiếp cận được vốn nên dẫn đến phá sản tăng. Điều đó thể hiện trong quý I/2013, khi lượng doanh nghiệp giải thể tương đương với doanh nghiệp đăng ký mới. Đây là nghịch lý, vì thông thường doanh nghiệp đăng ký mới thường chênh lệch nhiều hơn doanh nghiệp phá sản.

Cần quyết liệt hơn

Theo đánh giá của nhiều đại biểu, sau 1 năm triển khai tái cơ cấu kinh tế, Chính phủ đã dành nhiều công sức để xây dựng hệ thống văn bản. Tuy nhiên, chất lượng văn bản không cao, triển khai còn chậm và chưa có những chuyển biến cụ thể trên từng nội dung tái cơ cấu. Quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng cũng chưa được thiết lập theo một chương trình bài bản có mục tiêu nên kết quả chưa rõ ràng, nhất là đối với khu vực kinh tế trong nước. Cụ thể, nợ xấu là vấn đề đau đầu nhất, tuy được đặt ra từ lâu nhưng việc xử lý rất chậm. TS. Nguyễn Đình Cung - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương nhìn nhận, các công việc đã làm để tái cơ cấu kinh tế chưa tập trung vào giải quyết vấn đề căn bản là tạo lập một hệ thống động lực khuyến khích mới, phân bố lại nguồn lực trong toàn xã hội, làm cho nguồn lực được sử dụng có hiệu quả, hợp lý và bền vững hơn. Quá trình tái cơ cấu không những chưa tạo áp lực để các doanh nghiệp dấn thân, sáng tạo, tư duy, đổi mới cách làm... mà trái lại có phần bao che cho những doanh nghiệp vốn là các tác nhân “gây nhiễu” cho nền kinh tế thêm trì trệ.

Tại diễn đàn, ngoài nhiều ý kiến chỉ rõ những hạn chế trong tái cơ cấu thời gian qua, một số nhìn nhận rằng, cơ hội tái cơ cấu đang đến độ chín muồi, năm 2013 là năm bản lề để tái cơ cấu khi Đề án tổng thể tái cơ cấu đã được phê duyệt. Việc tái cơ cấu phải được triển khai quyết liệt, toàn diện và dài hạn hơn. Tại diễn đàn, một vấn đề quan trọng được nhiều đại biểu kiến nghị là chính sách quản lý, điều hành hiện nay nên có những thay đổi. Trong đó, Quốc hội cần được phát huy đầy đủ vai trò lập pháp và giám sát trong các hoạt động KT-XH như: việc tổ chức nghiên cứu, phân tích về KT-XH, xác định quy chế pháp lý độc lập cho ngành Thống kê, xác lập vị trí độc lập tương đối cho Ngân hàng Trung ương. Theo TS. Lê Đăng Doanh - nguyên Viện trưởng Viện Quản lý kinh tế Trung ương: Chính phủ nên giao trách nhiệm giám sát độc lập các hoạt động của cơ quan thuộc Chính phủ cho các tổ chức độc lập, được Quốc hội chế định bằng luật pháp hay được Quốc hội và Chính phủ giao nhiệm vụ ràng buộc theo quy định của pháp luật.

Xem xét lại đề án tái cơ cấu

Hầu như các đại biểu tham gia Diễn đàn Kinh tế Mùa Xuân lần này đều có chung nhận định: Thời gian tới, việc tái cơ cấu phải tập trung vào giải quyết các vấn đề căn bản, phải có cuộc cải cách mang tính then chốt, tạo động lực thực sự. TS. Nguyễn Hồng Sơn - Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) ví von: Cách tái cơ cấu đang làm kiểu như câu chuyện “sinh con rồi mới sinh cha, sinh cháu giữ nhà rồi mới sinh ông”, bởi các đề án thành phần về tái cơ cấu đầu tư công, ngân hàng và doanh nghiệp nhà nước lại ra đời trước đề án tổng thể - đó chẳng khác gì quy trình ngược nên khó thành công.

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân nhấn mạnh: Với những nội dung thảo luận phong phú, Quốc hội sẽ tiếp nhận và lắng nghe những kiến nghị của các chuyên gia. Thông qua diễn đàn, chúng ta phải có những ý kiến thiết thực chuyển tải lên các cấp lãnh đạo Trung ương. Quốc hội đã có chủ trương tái cơ cấu, trong đó đã khẳng định sớm tái cơ cấu đầu tư công, ngân hàng, doanh nghịêp nhà nước... Vì thế, sau khi có chủ trương này, tất cả các bộ, ngành phải bắt tay vào làm ngay. Trong thời gian tới, việc tái cơ cấu phải quyết liệt hơn, cái gì đã làm thì cần làm mạnh hơn, cái nào chưa làm được phải làm sớm, nếu chưa phù hợp thì cần điều chỉnh. Sau Diễn đàn này, cơ quan chuyên môn ghi nhận những ý kiến đóng góp của các đại biểu để nghiên cứu, làm cơ sở thẩm định Đề án tái cơ cấu của Chỉnh phủ.

Trường Giang