Vân Phong nhìn lại (kỳ 1)

Gần 20 năm qua, Vân Phong được biết đến như một khu vực đầy tiềm năng của Khánh Hòa và của cả nước. Kết luận của Bộ Chính trị về Xây dựng, phát triển Khánh Hòa đến năm 2020 và tầm nhìn đến 2030 đã đồng ý chủ trương cho tỉnh nghiên cứu thí điểm xây dựng mô hình Đặc khu hành chính - kinh tế Bắc Vân Phong.

L.T.S: Gần 20 năm qua, Vân Phong được biết đến như một khu vực đầy tiềm năng của Khánh Hòa và của cả nước. Kết luận của Bộ Chính trị về Xây dựng, phát triển Khánh Hòa đến năm 2020 và tầm nhìn đến 2030 đã đồng ý chủ trương cho tỉnh nghiên cứu thí điểm xây dựng mô hình Đặc khu hành chính - kinh tế Bắc Vân Phong. Chúng tôi xin giới thiệu những bài viết của ông Nguyễn Thiết Hùng - Nguyên Phó Bí thư Tỉnh ủy, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa nhìn lại quá trình phát triển kinh tế khu vực Vân Phong 20 năm qua, từ đó rút ra bài học qua những thất bại và thành công, với mong muốn tạo cho Vân Phong một khả năng phát triển rộng mở trong tương lai…

Kỳ I: Tiềm năng và lợi thế Những dự án do UBND tỉnh Khánh Hòa phê duyệt đầu tư

Tàu vào tiếp nhận dầu Kho xăng dầu ngoại quan Vân Phong.

Trước khi có quy hoạch chính thức của Chính phủ, Vân Phong được biết đến như là một mỏ cát lớn. Một công ty quốc doanh của tỉnh (Minexco) đã được phép khai thác, chế biến, xuất khẩu. Một hệ thống thiết bị chế biến cát và cảng quốc tế chuyên dùng xuất khẩu cát cho tàu trọng tải 3 vạn tấn đã được xây dựng. Cách làm khá sáng tạo, toàn bộ vốn đầu tư xây dựng là 1,3 triệu USD đều vay công ty nhập khẩu của Nhật và được trả dần theo tỉ lệ trong từng tấn sản phẩm xuất khẩu. Nếu nhà đầu tư vì lý do nào đó mà ngừng nhập khẩu thì Minexco cũng ngừng trả nợ. Đến nay, dự án vẫn hoạt động bình thường.

Tiếp sau Minexco là Tập đoàn Hyundai Hàn Quốc. Sau một chuyến khảo sát dài dọc theo bờ biển Việt Nam, họ đã dừng lại ở Vân Phong. Khi đến đây, họ đã mừng rỡ, thốt lên: “Đây là vị trí lý tưởng cho nhà máy đóng tàu cỡ lớn, không phải đi đâu nữa”.

Với quyết tâm của Hyundai, sự giúp đỡ nhiệt tình, tháo gỡ kịp thời nhiều khó khăn trong giải phóng mặt bằng của tỉnh, nhà máy đóng tàu thuộc cỡ lớn nhất Đông Nam Á đã sớm đi vào hoạt động. Đến nay, nhà máy là đơn vị chủ lực xuất khẩu của tỉnh. Sáu tháng đầu năm 2012, đã xuất khẩu được 11 tàu thủy trị giá 347,4 triệu USD, chiếm gần 50% giá trị xuất khẩu của cả tỉnh, đồng thời sử dụng hàng ngàn lao động địa phương.

Nhà máy lọc dầu số 1

Kho xăng dầu ngoại quan Vân Phong

Song song và chậm hơn một chút là dự án “Nhà máy lọc dầu số 1” được các nhà đầu tư nước ngoài lựa chọn địa điểm xây dựng là Vân Phong, sau khi đã khảo sát khắp cả chiều dài ven biển của cả nước. Được sự cho phép của Chính phủ, họ liền bắt tay vào thiết kế dự án. Chính phủ rất kì vọng vào dự án này nên thường xuyên thăm hỏi. Tỉnh đã đưa Thủ tướng Võ Văn Kiệt đến Đầm Môn thăm địa điểm chuẩn bị xây dựng nhà máy. Các nhà đầu tư, lúc ấy chưa kịp hoàn thành báo cáo chính thức để trình với Thủ tướng trong chuyến đi thăm, họ chỉ báo cáo miệng vắn tắt với Chủ tịch UBND tỉnh một số các thông số chủ yếu để tỉnh báo cáo lại với Thủ tướng. Tôi còn nhớ các chỉ số đó là: Tổng vốn đầu tư: 1.200 triệu USD; sản lượng thành phẩm: 6,5 triệu tấn/năm; hoàn thành thiết kế hoàn chỉnh vào cuối năm 1996; thời gian xây dựng: 3 năm (từ năm 1997 - 1999); thời gian khấu hao: 11 năm; kết thúc vào năm 2010.

Mấy tháng sau khi Thủ tướng trở về từ Vân Phong, tỉnh nhận được thông báo của Chính phủ là Nhà máy lọc dầu số 1 không xây dựng ở Vân Phong nữa mà chuyển về Dung Quất. Đổi lại, Chính phủ ra quyết định quy hoạch xây dựng Vân Phong thành một trung tâm du lịch lớn của đất nước.

Đóng mới tàu biển tại Công ty TNHH Nhà máy Tàu biển Hyundai Vinashin

Trong thời gian này, Liên doanh dầu khí Việt - Xô (hình thành từ hồi còn Liên Xô, đến nay vẫn làm ăn có hiệu quả) đã chấp nhận cùng liên doanh với Việt Nam. Sau một thời gian, thấy làm ăn ở Dung Quất không hiệu quả, họ lại từ biệt chúng ta.

Đến tình thế này, một đất nước trên 80 triệu dân lẽ nào không làm nổi một nhà máy lọc dầu. Về phía Việt Nam, tôi tin chắc với giá nào Chính phủ cũng phải làm cho bằng được. Đúng như vậy, đến năm 2010 nhà máy đã hoàn thành với tổng vốn đầu tư khoảng 3,5 tỷ USD, đắt gần gấp 3 lần so với làm ở Vân Phong và cũng chậm tiến độ đúng 11 năm. Nếu được làm ở Vân Phong ta còn được hưởng “lợi kép” nhờ yếu tố thời gian do giá dầu trong thời kỳ này tăng cao. Hơn 2 tỷ USD tăng thêm - 1 món tiền khổng lồ và việc chậm đúng 11 năm đã làm tổn hại biết bao nhiêu cho đất nước. Quốc hội cũng đã kiểm điểm nhận khuyết điểm khi thông qua dự án này một cách hời hợt, qua loa, nhưng không một ai chịu trách nhiệm.

Nhớ lại lúc nhận được thông tin chuyển địa điểm xây dựng Nhà máy lọc dầu số 1 về Dung Quất, trong lần gặp gỡ với Thủ tướng Võ Văn Kiệt nói trên, tôi có nêu quan điểm của cá nhân về việc này. Đại ý tôi nói như sau: “Đất nước mình còn nghèo, khoa học kỹ thuật chưa phát triển, chỗ nào đầu tư thuận lợi, vốn đầu tư thấp thì ưu tiên làm trước, những chỗ khó khăn thì làm sau. Nhà máy lọc dầu Vân Phong là của quốc gia, nếu muốn tỉnh bạn có điều kiện phát triển như các tỉnh khác thì sẽ lấy lợi nhuận từ nhà máy này đầu tư vào thế mạnh của tỉnh bạn, nhất định sẽ đạt được hiệu quả cao hơn”. Nét mặt của Thủ tướng có vẻ không vui, tôi không dám tiếp tục bộc lộ suy nghĩa của mình nữa. Tôi hiểu, đó là quyết định của một tập thể lãnh đạo chứ không phải của riêng ai...

NGUYỄN THIẾT HÙNG

Kỳ 2: Nguồn thu lớn từ cảng trung chuyển container quốc tế

Kỳ cuối: Hướng đi nào cho Cảng trung chuyển quốc tế Vân Phong?