Khoan hồng có điều kiện đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị

Sáng 27-10, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, phát biểu tại hội trường về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), đại biểu Quốc hội Bùi Mạnh Cường - Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Khánh Hòa bày tỏ tán thành và đánh giá cao việc bổ sung chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị tại Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự, cùng các quy định về trình tự, thủ tục thực hiện trong dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Trần Mạnh Cường phát biểu thảo luận tại hội trường sáng 27-10.

Đại biểu Bùi Mạnh Cường đánh giá rất cao cơ quan chủ trì soạn thảo trong thời gian ngắn đã xây dựng dự thảo, có báo cáo giải trình tiếp thu rất đầy đủ, chi tiết các ý kiến của đại biểu Quốc hội và đã tiếp tục hoàn thiện các quy định trong dự thảo Bộ luật hình sự sửa đổi.

Qua nghiên cứu dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), đại biểu Bùi Mạnh Cường tán thành việc bổ sung chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị tại Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự, cùng các quy định về trình tự, thủ tục thực hiện trong dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự. Đây là chính sách mới rất quan trọng, có ý nghĩa thực tiễn cao, thể hiện rõ chủ trương xử lý nghiêm minh hành vi phạm tội, đồng thời khuyến khích người phạm tội tự giác nhận trách nhiệm, hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng và tích cực khắc phục hậu quả.

Thứ nhất, đây là chính sách khoan hồng tiến bộ, có điều kiện, khuyến khích người phạm tội tự giác chịu trách nhiệm về hành vi của mình.

Điểm đáng ghi nhận của chính sách này là không chỉ xem xét hành vi phạm tội và hậu quả đã xảy ra, mà còn coi trọng thái độ, hành động cụ thể của người phạm tội trong quá trình giải quyết vụ án. Người tự nguyện thừa nhận hành vi phạm tội, chủ động khai báo đầy đủ, chấp nhận hình phạt được đề nghị và tích cực bồi thường, khắc phục hậu quả thể hiện sự hợp tác thực chất; từ đó có cơ sở để được xem xét mức khoan hồng tương xứng theo quy định của pháp luật.

Cần thấy rõ, chính sách này không trùng với các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự như tự thú, đầu thú, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải. Những tình tiết đó chủ yếu phản ánh thái độ và hành vi của người phạm tội; còn chế định mới gắn việc tự nguyện nhận tội, khai báo đầy đủ với việc chấp nhận hình phạt được Viện kiểm sát đề nghị, được ghi nhận, kiểm tra theo trình tự tố tụng riêng. Đây không phải là việc giảm nhẹ chỉ vì có lời nhận tội, mà là chính sách khuyến khích sự hợp tác có trách nhiệm, trên cơ sở vẫn phải làm rõ sự thật khách quan của vụ án.

Đại biểu cho rằng cách tiếp cận này rất hợp lý. Khoan hồng không có nghĩa là bỏ qua trách nhiệm hình sự; ngược lại, sự khoan hồng được đặt trên cơ sở người phạm tội thừa nhận trách nhiệm và có việc làm tích cực để sửa chữa hậu quả. Chính sách vì vậy vừa thể hiện tính nhân văn, vừa giữ được yêu cầu công bằng, nghiêm minh của pháp luật.

Thứ hai, Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự đã cụ thể hóa chính sách khoan hồng bằng những mức độ áp dụng rõ ràng, có phân biệt và có giới hạn.

Theo khoản 1 Điều 57, trong trường hợp người phạm tội tự nguyện nhận tội, chủ động, tích cực khai báo đầy đủ hành vi phạm tội và những tình tiết của vụ án mà mình biết trong giai đoạn điều tra, đồng thời chấp nhận hình phạt được đề nghị, Tòa án có thể quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng, nhưng phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn. Như vậy, lợi ích pháp lý của việc tự nguyện nhận tội đã được quy định cụ thể, để người phạm tội có thể nhận thức rõ trước khi lựa chọn.

Điểm c khoản 2 Điều 57 còn cho phép Tòa án quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng mà không bắt buộc phải trong khung liền kề nhẹ hơn, nếu người phạm tội đáp ứng điều kiện tự nguyện nhận tội, khai báo đầy đủ, chấp nhận hình phạt được đề nghị và đã tích cực bồi thường, khắc phục hậu quả, thiệt hại gây ra.

Khoản 3 Điều 57 cũng dự liệu trường hợp điều luật chỉ có một khung hình phạt hoặc khung đang áp dụng là khung nhẹ nhất, cho phép Tòa án xem xét quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hoặc chuyển sang hình phạt khác thuộc loại nhẹ hơn; lý do phải được ghi rõ trong bản án.

Đại biểu đánh giá cao cách quy định này vì vừa tạo điều kiện áp dụng chính sách trong những trường hợp khác nhau, vừa bảo đảm việc quyết định hình phạt có căn cứ và được kiểm tra, giám sát.

Thứ ba, chính sách này có ý nghĩa thiết thực đối với việc giải quyết vụ án, bảo vệ quyền lợi của bị hại và nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm.

Khi bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội trên cơ sở chứng cứ khách quan và tích cực hợp tác, cơ quan tiến hành tố tụng có thêm điều kiện làm rõ vụ án, tập trung giải quyết những vấn đề còn cần chứng minh, hạn chế những hoạt động tố tụng không cần thiết. Đối với vụ án đủ điều kiện, việc giải quyết có thể nhanh chóng hơn, tiết kiệm thời gian và nguồn lực, để các cơ quan tư pháp tập trung xử lý những vụ án phức tạp. Tuy nhiên, việc nhận tội không làm giảm yêu cầu chứng minh tội phạm, không đương nhiên dẫn đến áp dụng thủ tục rút gọn.

Đại biểu đặc biệt đánh giá cao việc chính sách gắn mức khoan hồng cao hơn với trách nhiệm tích cực bồi thường, khắc phục hậu quả. Đối với bị hại, điều quan trọng không chỉ là người phạm tội bị xử lý mà còn là thiệt hại được khắc phục, tài sản được thu hồi, quyền và lợi ích hợp pháp được bảo vệ. Khi người phạm tội có động lực thực hiện những nghĩa vụ này sớm hơn, chính sách khoan hồng còn góp phần giải quyết tốt hơn hậu quả của tội phạm, tạo thuận lợi cho thi hành án và quá trình giáo dục, cải tạo, tái hòa nhập cộng đồng.

Thứ tư, bảo đảm đồng bộ, chặt chẽ giữa hai dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và  Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi)

Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự quy định điều kiện, phạm vi và mức độ khoan hồng; còn dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự quy định cách thức thực hiện. Tại điểm s khoản 1 Điều 4 BLTTHS, dự thảo đã giải thích rõ việc tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị, bao gồm việc thừa nhận hành vi phạm tội, các tình tiết khách quan, chứng cứ buộc tội và chấp nhận hình phạt do Viện kiểm sát đề nghị Tòa án áp dụng.

Đại biểu tán thành và đánh giá cao với việc dự thảo yêu cầu việc nhận tội phải hoàn toàn tự nguyện, phù hợp với các chứng cứ khác của vụ án; lời nhận tội không được coi là chứng cứ duy nhất để buộc tội, kết tội và không thay thế trách nhiệm chứng minh của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Viện kiểm sát đề nghị mức hình phạt theo quy định của pháp luật, còn Tòa án kiểm tra, đánh giá chứng cứ, tính tự nguyện và độc lập quyết định hình phạt. Đây là những bảo đảm cần thiết để chính sách khoan hồng phát huy tác dụng mà không ảnh hưởng đến quyền bào chữa, nguyên tắc suy đoán vô tội và yêu cầu xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.

Từ những ý nghĩa và nội dung nêu trên, đại biểu Bùi Mạnh Cường đề nghị Quốc hội ủng hộ chính sách này trong cả hai dự thảo bộ luật. Theo đại biểu, cần quy định ngay trong luật những vấn đề cốt lõi: điều kiện, phạm vi và mức độ khoan hồng; quyền, nghĩa vụ của bị can, bị cáo; trình tự ghi nhận, cam kết; trách nhiệm của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án; các trường hợp không được áp dụng và cơ chế kiểm tra, đánh giá tại phiên tòa. Đồng thời, cần rà soát thống nhất giữa Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự với các quy định tương ứng của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự, bảo đảm mỗi quy định có thể áp dụng rõ ràng, không phát sinh cách hiểu khác nhau.

Đại biểu Bùi Mạnh Cường bày tỏ tin tưởng, nếu được quy định đầy đủ, đồng bộ và tổ chức thực hiện nghiêm túc, chính sách sẽ góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả giải quyết vụ án, bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.

LỆ HUYỀN (Ghi)