Những “chiến sĩ áo trắng” trên hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ

Trên hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, có những công việc diễn ra âm thầm, đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và chính xác đặc biệt. Đó là công việc của những y, bác sĩ pháp y - những người không chỉ trực tiếp lấy mẫu sinh phẩm hài cốt tại các nghĩa trang liệt sĩ mà còn cùng bộ đội vượt núi băng rừng để đưa các anh về an nghỉ với đất mẹ.

Từ những phần mộ chưa có thông tin...

Ngày 13-8, Khánh Hòa đã hoàn thành việc khai quật, lấy mẫu sinh phẩm đối với 2.124 phần mộ liệt sĩ chưa có thông tin tại 7 nghĩa trang trên địa bàn, sớm hơn 17 ngày so với kế hoạch. Trong đó, có 1.240 hài cốt đủ điều kiện để lấy mẫu phục vụ giám định ADN. Để có được kết quả ấy là cả quá trình phối hợp của nhiều lực lượng suốt gần 3 tháng. Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh và lực lượng dân quân phụ trách khai quật các phần mộ; Tổ chuyên trách lấy mẫu với sự tham gia của các y, bác sĩ pháp y, quân y thực hiện công việc xem xét, đánh giá và thu thập những mẫu sinh phẩm còn đủ điều kiện. Mỗi lực lượng một phần việc nhưng cùng hướng đến một mục tiêu chung là tìm lại danh tính cho những người đã hy sinh.

Bác sĩ pháp y xem xét, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Diên Khánh.

Bác sĩ Đinh Thành Tâm (Bệnh viện Đa khoa Khánh Hòa) tham gia “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” từ đầu tháng 8 chia sẻ: “Đây là một nhiệm vụ rất đặc biệt và thiêng liêng. Là bác sĩ trẻ, tôi thấy vinh dự khi được tham gia và luôn cố gắng thực hiện thật cẩn thận từng phần việc của mình”. Bác sĩ Nguyễn Văn Thủy (Trung tâm Pháp y Khánh Hòa) cho biết, công việc của các y, bác sĩ đòi hỏi chuyên môn và sự chính xác cao. Bởi sau khi được thu thập, mỗi mẫu sinh phẩm phải được xử lý, bảo quản và quản lý chặt chẽ để phục vụ các bước giám định, đối chiếu tiếp theo.

... Đến theo những dấu tích giữa đại ngàn

Công việc tại các nghĩa trang liệt sĩ được thực hiện trong điều kiện tương đối thuận lợi, còn những chuyến tìm kiếm, cất bốc hài cốt liệt sĩ bên ngoài đòi hỏi các y, bác sĩ phải vượt qua nhiều vất vả, gian nan. Từ việc cất bốc, quy tập những phần mộ được an táng ban đầu ở vùng đồng bằng các xã, phường: Phan Rang, Đông Hải, Phước Hữu, Anh Dũng, Tu Bông, Tân Định, Diên Khánh… cho đến những vùng núi cao hiểm trở như: Hòn Chảo (xã Vạn Ninh), Đồng Bò (phường Nam Nha Trang),… các y, bác sĩ pháp y đều không quản ngại. Họ cùng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, lực lượng dân quân và các lực lượng liên quan đến những khu vực rừng núi, vượt qua những đoạn đường dốc, vách núi hiểm trở để tiếp cận, khai quật, tìm kiếm ở những vị trí được xác định có khả năng còn hài cốt liệt sĩ.

Bác sĩ Trần Văn Thành vượt qua gộp đá hiểm trở với sự hỗ trợ của cán bộ, chiến sĩ.

Tại núi Hòn Chảo, trong chuyến tìm kiếm, cất bốc kéo dài gần 36 giờ, bác sĩ Huỳnh Tấn Phát - Phó Giám đốc Trung tâm Pháp y Khánh Hòa và đồng nghiệp là bác sĩ Trần Văn Thành đã cùng các cán bộ, chiến sĩ bám địa bàn, vượt qua những vạt rừng nguyên sinh và nhiều vách đá hiểm trở. “Vượt địa hình hiểm trở như thế này, tôi càng hình dung rõ hơn về những gian khó, hiểm nguy mà các anh hùng liệt sĩ đã trải qua trong kháng chiến trước lúc hy sinh”, bác sĩ Huỳnh Tấn Phát chia sẻ. Tại Khu căn cứ địa cách mạng Đồng Bò, y sĩ Huỳnh Tấn Quang (Trung tâm Pháp y Khánh Hòa) vừa thực hiện nhiệm vụ vừa chia sẻ ngắn gọn: “Vất vả nhưng rất quyết tâm. Tôi rất vui vì đã góp sức mình cùng tìm kiếm, cất bốc được 2 hài cốt liệt sĩ để đưa về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ”.

Bác sĩ Trần Văn Thành thận trọng xem xét mẫu hài cốt liệt sĩ trên núi Hòn Chảo.

Ở hiện trường, khi một phần hài cốt được phát hiện, bác sĩ pháp y phải cẩn thận làm sạch đất bám, tỉ mỉ xem xét đánh giá tình trạng hài cốt có đủ điều kiện về mặt sinh học để lấy mẫu giám định ADN hay không. Nhưng không phải hài cốt nào được tìm thấy cũng còn đủ điều kiện để thực hiện bước này. Tại Hòn Chảo, cả 4 vị trí được xác định đều phát hiện hài cốt. Đó là niềm vui lớn đối với những người tham gia tìm kiếm, bởi sau nhiều năm nằm lại giữa đại ngàn, các anh đã được tìm thấy và đưa xuống núi. Tuy nhiên, do chịu tác động của thời gian và điều kiện tự nhiên, những hài cốt liệt sĩ được cất bốc nơi đây đã không còn đủ điều kiện để lấy mẫu phục vụ giám định ADN. Vì thế, với các thành viên tham gia đợt tìm kiếm, cất bốc hài cốt liệt sĩ lần này, đây là niềm vui đi cùng một khoảng lặng, như lời bác sĩ Huỳnh Tấn Phát chia sẻ: “Tôi rất vui mừng khi tìm thấy hài cốt các liệt sĩ. Dẫu vậy, qua xem xét đánh giá thật thận trọng, những hài cốt này không đủ điều kiện lấy mẫu để giám định ADN khiến tôi không khỏi chạnh lòng!”.

Thêm hy vọng từ những mẫu sinh phẩm

Tại khu vực Nhà lao Thành Diên Khánh (xã Diên Khánh), các y, bác sĩ pháp y có thêm nhiều cơ sở để hy vọng bởi trong quá trình khai quật, tìm kiếm đã phát hiện 39 hài cốt liệt sĩ; qua xem xét, đánh giá có 38 trường hợp còn đủ điều kiện để lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN. Ngoài ra, 2 hài cốt liệt sĩ được tìm kiếm, cất bốc tại Khu căn cứ địa cách mạng Đồng Bò cũng đủ điều kiện lấy mẫu giám định ADN. Đây là kết quả đặc biệt ý nghĩa, nhất là với các y, bác sĩ pháp y, bởi sau nhiều năm, không phải phần hài cốt nào cũng còn giữ được dấu vết sinh học cần thiết. Bác sĩ Nguyễn Văn Thủy chia sẻ: “Đối với chúng tôi, mỗi hài cốt liệt sĩ đủ điều kiện lấy mẫu là thêm một cơ hội để xác định danh tính cho các anh. Vì vậy, khi đánh giá được mẫu còn khả năng phục vụ giám định, chúng tôi rất vui và càng thấy rõ trách nhiệm của mình trong công việc”.

Y sĩ Huỳnh Tấn Quang vượt gộp đá rất hiểm trở để tiếp cận vị trí cất bốc hài cốt liệt sĩ trên núi Đồng Bò (phường Nam Nha Trang).

Hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vẫn còn ở phía trước. Những địa bàn mới, những dấu tích mới và những phần hài cốt có thể được tìm thấy bất cứ lúc nào. Trên hành trình ấy, các y, bác sĩ pháp y sẽ tiếp tục cùng những người lính tìm kiếm, quy tập, cẩn trọng xem xét từng dấu vết, giữ lại từng mẫu sinh phẩm còn có thể lưu giữ thông tin. Bởi với họ, mỗi lần tìm thấy một phần hài cốt không chỉ là thêm một liệt sĩ được đưa về mà còn là thêm một cơ hội để lần tìm danh tính, quê hương và gia đình của những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc!

THẾ ANH - LÂM HẢI