Đi tìm lại tên cho các anh

Tại Nghĩa trang thôn Long Bình 2 (xã Phước Dinh), một ngôi mộ tập thể mang dòng chữ “Liệt sĩ Nguyễn Hữu Chí và mười đồng chí vô danh” đang thắp lên hy vọng cho nhiều gia đình liệt sĩ sau gần 80 năm mòn mỏi kiếm tìm. Từ những nguồn tin do Nhân dân cung cấp, chính quyền địa phương và lực lượng quân sự đang khẩn trương xác minh để làm sáng tỏ danh tính 11 chiến sĩ cách mạng được cho là đã bị thực dân Pháp sát hại năm 1947. Hành trình ấy không chỉ nhằm tìm lại tên tuổi cho những người đã khuất mà còn góp phần trả lại sự trọn vẹn cho những ký ức lịch sử còn dang dở.

Ngôi mộ tập thể giữa làng

Một buổi sáng cuối tháng 7, dưới cái nắng gay gắt của vùng duyên hải Nam Trung Bộ, nhiều người dân, thân nhân liệt sĩ và cán bộ Ban Chỉ huy Quân sự xã Phước Dinh có mặt tại Nghĩa trang thôn Long Bình 2 để khảo sát, thu thập thông tin liên quan đến một ngôi mộ tập thể đặc biệt. Ngôi mộ nằm lặng lẽ giữa khu nghĩa trang nhỏ của làng biển - nơi nhiều năm qua vẫn được người dân địa phương chăm sóc, hương khói như đối với người thân.

Trên tấm bia đen đã nhuốm màu thời gian là dòng chữ: “Liệt sĩ Nguyễn Hữu Chí và mười đồng chí vô danh”. Chính dòng chữ ấy đã thôi thúc nhiều gia đình liệt sĩ từ Khánh Hòa và các địa phương lân cận tìm về đây với hy vọng có thể lần ra manh mối về người thân hy sinh trong kháng chiến.

Theo lời của những bậc cao niên trong vùng, đây được cho là nơi an táng tập thể 11 chiến sĩ cách mạng hy sinh vào năm 1947, trong giai đoạn đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trên địa bàn Ninh Thuận cũ. Sau năm 1975, người dân địa phương đã cải táng hài cốt các liệt sĩ về Nghĩa trang thôn Long Bình 2 để thuận tiện chăm sóc và hương khói.

Những ký ức còn mãi với thời gian

Manh mối quan trọng nhất hiện nay đến từ ký ức của các gia đình liệt sĩ và những nguồn tin được người dân cung cấp cho chính quyền địa phương. Thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, Ban Chỉ huy Quân sự xã Phước Dinh đã tiếp nhận 390 phiếu cung cấp thông tin. Qua sàng lọc, đơn vị xác định được 7 nguồn tin có giá trị, trong đó có 2 vị trí nghi là mộ tập thể liệt sĩ. Nguồn tin về ngôi mộ tại thôn Long Bình 2 do ông Huỳnh Văn Sang cung cấp được đánh giá có nhiều cơ sở để tiếp tục xác minh.

Anh Nguyễn Hữu Huấn thắp hương tại ngôi mộ tập thể - nơi gia đình anh tin rằng có phần hài cốt của liệt sĩ Nguyễn Hữu Chí.

Đứng trước phần mộ tập thể, anh Nguyễn Hữu Huấn (Tổ dân phố Văn Sơn 4, phường Ninh Chử) - cháu đời thứ tư của liệt sĩ Nguyễn Hữu Chí xúc động khi nhắc về người ông cố mà gia đình đã gìn giữ ký ức suốt nhiều thế hệ. Theo lời kể của gia đình, liệt sĩ Nguyễn Hữu Chí tham gia cách mạng từ năm 1945. Vào mùng 6 Tết Đinh Hợi năm 1947, thực dân Pháp bắt 11 chiến sĩ, trong đó có liệt sĩ Nguyễn Hữu Chí đến khu vực Hầm Chuối thuộc An Long (phía nam cầu Đạo Long 1 thuộc phường Phan Rang hiện nay), rồi chôn sống. Cha của liệt sĩ Nguyễn Hữu Chí khi ấy đã tận mắt chứng kiến sự việc từ xa nhưng không thể cứu được con trai và đồng đội. Nỗi đau ấy được truyền lại qua nhiều thế hệ như một phần ký ức không thể nào quên. Năm 2022, gia đình anh Huấn đã đứng ra xây dựng lại phần mộ khang trang hơn để tri ân những người đã ngã xuống.

Thắp lên hy vọng cho thân nhân liệt sĩ

Không chỉ gia đình liệt sĩ Nguyễn Hữu Chí, thông tin về ngôi mộ tập thể còn thắp lên hy vọng của nhiều gia đình khác. Bà Nguyễn Thị Kim Thoa - Bí thư Chi bộ thôn Chung Mỹ, xã Ninh Phước cho biết, ông nội của bà là liệt sĩ Nguyễn Thành Đức, từng bị thực dân Pháp bắt giam tại Nhà lao Phan Rang rồi bị địch chôn sống. Gia đình nhiều năm qua vẫn tổ chức giỗ ông vào đúng ngày mùng 6 tháng Giêng âm lịch. Khi biết đến ngôi mộ tập thể ở thôn Long Bình 2, bà nhận thấy nhiều chi tiết trùng khớp với câu chuyện gia đình lưu giữ bấy lâu nay. Bà hy vọng ông nội mình có thể đang nằm trong ngôi mộ này.

Đó cũng là tâm trạng chung của nhiều gia đình liệt sĩ đang tiếp tục chờ đợi kết quả xác minh từ các cơ quan chức năng. Sau gần 8 thập niên, khát vọng lớn nhất của các gia đình vẫn là biết được nơi người thân yên nghỉ và được gọi đúng tên trên phần mộ của liệt sĩ.

Lực lượng Ban Chỉ huy Quân sự xã Phước Dinh khảo sát, thu thập thông tin phục vụ công tác xác minh vị trí mộ liệt sĩ.

Theo Thiếu tá Bá Xuân Hải - Chính trị viên phó Ban Chỉ huy Quân sự xã Phước Dinh, địa phương đang triển khai công tác khảo sát theo hướng chặt chẽ, khách quan và khoa học. Các lực lượng chức năng tiến hành đối chiếu hồ sơ lưu trữ, gặp gỡ nhân chứng lịch sử, khảo sát thực địa và hoàn thiện hồ sơ từng địa điểm trước khi đề xuất các bước tiếp theo. Địa phương cũng huy động sự tham gia của Hội Cựu chiến binh, Hội Người cao tuổi cùng các nhân chứng sống để thu thập thêm tư liệu. Tuy nhiều hồ sơ đã thất lạc và phần lớn nhân chứng trực tiếp không còn nhưng những ký ức được lưu giữ trong dân gian vẫn đang trở thành nguồn tư liệu quý. Thời gian tới, nếu đủ điều kiện, các cơ quan chức năng sẽ tiến hành những bước chuyên môn sâu hơn, trong đó có giám định ADN để xác định danh tính hài cốt.

Gần 80 năm sau ngày hy sinh, hành trình tìm lại tên tuổi cho 11 chiến sĩ cách mạng tại thôn Long Bình 2 vẫn đang tiếp tục. Đó cũng là hành trình nối dài đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, trả lại tên tuổi cho những người đã hy sinh cho độc lập dân tộc và giúp những gia đình liệt sĩ khép lại nỗi chờ đợi kéo dài qua nhiều thế hệ.

Mọi thông tin xin liên hệ:

Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Khánh Hòa

- Địa chỉ: Số 01, đường Ngô Quyền, phường Nha Trang   

- Đồng chí Trung tá Nguyễn Hải Sơn - Chính trị viên đội

- Điện thoại: 0338.294.707

Hoặc liên hệ trực tiếp với cơ quan quân sự địa phương nơi gần nhất để cung cấp thông tin.

THANH SƠN