Kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3-2-1930 - 3-2-2026):

Bảo An: Từ dấu son lịch sử đến đô thị khang trang

Trong không gian phát triển năng động của tỉnh Khánh Hòa, phường Bảo An đang từng ngày chuyển mình mạnh mẽ, với diện mạo đô thị khang trang, hạ tầng đồng bộ, đời sống Nhân dân được nâng lên. Ít ai biết rằng, trên mảnh đất này từng hình thành một trong những tổ chức cộng sản sớm nhất ở cực Nam Trung Bộ, đặt nền móng cho phong trào cách mạng tỉnh Ninh Thuận (cũ). Từ dấu mốc lịch sử đó, phường Bảo An đang tiếp nối truyền thống, vững bước trên hành trình phát triển bền vững.

Nơi khởi nguồn phong trào cách mạng

Theo các tài liệu lịch sử, vùng đất Phan Rang - Tháp Chàm có phong trào cách mạng phát triển khá sớm. Những người làm trong ngành xe lửa ở ga Tháp Chàm đã gieo những "hạt giống đỏ" trên vùng đất nắng gió ở phía nam tỉnh, trong đó có ông Đoàn Quế - một đảng viên Đảng Tân Việt từ Sài Gòn chuyển về. Ông đã kết thân với những người có tư tưởng tiến bộ ở làng Bảo An, tuyên truyền, giác ngộ cách mạng, rồi lập nên chi bộ Đảng Tân Việt ở đây. Lịch sử Đảng bộ TP. Phan Rang - Tháp Chàm (cũ) ghi rõ: “Ngày 8-12-1928, tại nhà Đoàn Quế ở gần chợ Cầu Bảo, làng Bảo An có một cuộc họp bí mật kết nạp các đồng chí Trần Kỷ, Nguyễn Hữu Hương vào Đảng Tân Việt và thành lập chi bộ gồm 3 đảng viên là Đoàn Quế, Trần Kỷ, Nguyễn Hữu Hương, do đồng chí Trần Kỷ làm Bí thư Chi bộ. Đây là chi bộ Đảng Tân Việt đầu tiên ở Ninh Thuận (cũ) và cả khu vực cực Nam Trung Kỳ”. Một thời gian sau, ông Trần Đình Giáp - đảng viên Đảng Tân Việt chuyển từ Sài Gòn ra làm việc ở Đề pô xe lửa Tháp Chàm (nay thuộc phường Đô Vinh) cũng tuyên truyền, giác ngộ nhiều công nhân hỏa xa đi theo cách mạng, từ đó lập nên chi bộ Đề pô Tháp Chàm vào năm 1929 để lãnh đạo đấu tranh đòi quyền dân chủ, dân sinh.

Học sinh dâng hương tại nhà ông Nguyễn Hữu Hương.

Tiếp sau 2 chi bộ này, ở phía nam tỉnh có thêm nhiều chi bộ Đảng Tân Việt. Cũng trong thời gian này, tại Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa), Đà Lạt (tỉnh Lâm Đồng), Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắk Lắk), các chi bộ Đảng Tân Việt ra đời. Để thống nhất trong chỉ đạo phong trào, các đồng chí trong Xứ ủy Nam kỳ của Đảng Tân Việt quyết định thành lập cơ quan liên tỉnh lấy tên là “Ngũ trang”, đóng tại làng Bảo An, mở tiệm Chấn Hưng ở số nhà 52 phố Cầu Bảo để các cán bộ lãnh đạo có nơi hoạt động. Chính vì thế, Bảo An được xem là cái nôi của cách mạng ở vùng đất phía nam tỉnh. 

Hưởng ứng chủ trương của Trung ương Đảng tổ chức biểu tình vào Ngày Quốc tế Lao động 1-5-1930 để đấu tranh tăng lương, giảm giờ làm, giảm thuế, chi bộ Đảng ở Cầu Bảo và chi bộ Đề pô xe lửa Tháp Chàm đã kêu gọi công nhân, quần chúng Nhân dân đứng lên đấu tranh. Sáng 1-5-1930, cờ đỏ búa liềm được treo tại nhiều vị trí trọng yếu như đỉnh tháp nước Đề pô Tháp Chàm, cây me làng Bảo An... Đồng thời, truyền đơn được rải rộng khắp, tập trung ở khu vực phố Cầu Bảo - Tháp Chàm. Những hoạt động này diễn ra công khai, có tổ chức, thể hiện rõ sự trưởng thành của phong trào cách mạng tại địa phương. Bất chấp sự truy lùng, khủng bố gắt gao của thực dân Pháp và chính quyền tay sai sau ngày 1-5-1930, phong trào đấu tranh của quần chúng ở Bảo An vẫn tiếp diễn bằng nhiều hình thức như mít-tinh, rải truyền đơn, đấu tranh đòi quyền lợi kinh tế, kỷ niệm các ngày cách mạng lớn, góp phần giữ vững ngọn lửa cách mạng trên địa bàn. Đặc biệt, ngôi nhà của đồng chí Nguyễn Hữu Hương ở Bảo An là một cơ sở cách mạng quan trọng trong những năm đầu hình thành phong trào cộng sản ở Ninh Thuận (cũ). Đây từng là nơi nuôi giấu cán bộ, tổ chức các cuộc họp bí mật và làm đầu mối liên lạc của phong trào cách mạng. Bà Lê Thị Bích Lan, con dâu ông Nguyễn Hữu Hương chia sẻ: Trong giai đoạn 1938 - 1941, nhiều cán bộ lãnh đạo cấp cao của Đảng như các đồng chí: Lê Duẩn, Trần Công Xứng, Trần Hữu Dực đã từng được bố trí ăn ở, làm việc tại đây để khảo sát, chỉ đạo phong trào cách mạng các tỉnh cực Nam Trung Kỳ. Từ ngôi nhà này, nhiều chủ trương quan trọng được triển khai, góp phần khôi phục và phát triển phong trào cách mạng Ninh Thuận, tiến tới thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Đường 21 tháng 8. Ảnh: BẢO DUY

Chính từ sự chở che, đùm bọc thầm lặng của Nhân dân Bảo An và các cơ sở cách mạng, phong trào đấu tranh đã được nuôi dưỡng, lan rộng. Đỉnh cao là ngày 21-8-1945, tại sân Trường Tiểu học Bảo An, dưới sự lãnh đạo của Chi bộ Đảng và lực lượng Việt Minh, quần chúng Nhân dân đã nổi dậy giành chính quyền, góp phần làm nên thắng lợi chung của Cách mạng tháng Tám trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận (cũ).

Tiếp nối truyền thống, vững bước phát triển 

Trở lại Bảo An vào một ngày đầu năm 2026, chúng tôi cảm nhận rõ những đổi thay trên mảnh đất giàu truyền thống cách mạng này. Được thành lập trên cơ sở hợp nhất phường Bảo An, phường Phước Mỹ và xã Thành Hải, phường Bảo An hôm nay có diện mạo khang trang, với hạ tầng được đầu tư đồng bộ, nhịp sống đô thị năng động, hiện đại. Gắn bó lâu năm với mảnh đất này, ông Trần Ngọc Long - Bí thư Chi bộ Tổ dân phố 10 chia sẻ: "Bảo An đã đổi khác từng ngày. Đường sá mở rộng, nhà cửa khang trang, đời sống Nhân dân nâng lên rõ rệt. Được sống trên vùng đất giàu truyền thống cách mạng và chứng kiến sự phát triển hôm nay, chúng tôi rất tự hào". 

Đoàn viên dâng hương tại di tích miếu Năm Bà.

Bà Võ Khánh Hiền Hòa - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường cho biết, thời gian qua, phường tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển kinh tế - xã hội, khai thác hiệu quả lợi thế đô thị, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp và các cơ sở kinh doanh hoạt động ổn định. Hiện nay, trên địa bàn phường có 356 doanh nghiệp, 8 hợp tác xã dịch vụ và 1.441 cơ sở kinh doanh cá thể đang hoạt động. Năm 2025, giá trị sản xuất thương mại - dịch vụ ước đạt gần 3.390 tỷ đồng; công nghiệp - xây dựng đạt hơn 13.350 tỷ đồng. Cùng với tăng trưởng kinh tế, các lĩnh vực văn hóa - xã hội tiếp tục được quan tâm; tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 0,14%, hộ cận nghèo còn 1,23%. Đây là nền tảng quan trọng để Bảo An tiếp tục phát triển theo hướng đô thị văn minh, hiện đại. 

Một góc phường Bảo An hiện nay.

Phát huy truyền thống cách mạng hào hùng, phường Bảo An đang từng bước vươn lên, xây dựng đô thị văn minh, giàu đẹp. "Thời gian tới, phường sẽ tiếp tục cụ thể hóa các nghị quyết của Đảng, tập trung phát triển kinh tế đô thị theo hướng thương mại - dịch vụ, nâng cao đời sống Nhân dân, đồng thời gắn phát triển với bảo tồn và phát huy giá trị các địa chỉ đỏ, coi đây là nguồn lực tinh thần quan trọng trong giáo dục truyền thống và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân", ông Trần Văn Thống - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường cho biết. 

HÀN NGUYỆT - THÀNH NGUYỄN