Phát triển hệ thống cấp cứu ngoài viện: Giành lại sự sống trong “thời gian vàng”

Trước yêu cầu ngày càng cao trong bảo vệ, chăm sóc sức khỏe Nhân dân, UBND tỉnh Khánh Hòa vừa ban hành Đề án “Phát triển hệ thống cấp cứu ngoài viện giai đoạn 2026 - 2030”, hướng tới xây dựng mạng lưới cấp cứu đồng bộ, liên thông, lấy cộng đồng làm nền tảng. Đây được kỳ vọng là bước đột phá nhằm giảm tử vong, hạn chế di chứng và bảo vệ sự sống ngay từ những phút đầu tiên.

Khoảng trống cần lấp đầy trong “thời gian vàng”

Theo ông Trịnh Ngọc Hiệp - Phó Giám đốc Sở Y tế, thực tế cho thấy, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, đô thị hóa và du lịch, tình hình tai nạn, thương tích trên địa bàn tỉnh có xu hướng gia tăng. Theo số liệu thống kê của ngành y tế, giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh ghi nhận 144.370 trường hợp tai nạn thương tích. Trong đó có 40.569 ca chấn thương vùng đầu, mặt, cổ; 17.441 ca đa chấn thương. Các cơ sở y tế tiếp nhận 84.698 trường hợp cấp cứu do tai nạn giao thông, với 254 trường hợp tử vong; trong đó 133 trường hợp tử vong trước khi đến cơ sở y tế. Một con số đáng lưu ý khác là chỉ khoảng 1.565 trường hợp được sơ cấp cứu kịp thời, đúng cách tại hiện trường, chiếm tỷ lệ khoảng 1,08%. Điều này phản ánh rõ “khoảng trống” trong giai đoạn cấp cứu ban đầu - yếu tố mang tính quyết định đến khả năng cứu sống người bệnh.

Huấn luyện sơ cấp cứu cho nhân viên Khu nghỉ dưỡng Selectum Noa Cam Ranh.

Theo các chuyên gia, nhiều trường hợp tử vong không phải do chấn thương quá nặng mà do không được xử trí kịp thời trong “thời gian vàng” ngay tại hiện trường. Khi một vụ tai nạn, thương tích xảy ra, lực lượng có mặt đầu tiên thường là người dân hoặc lực lượng chức năng, nhưng phần lớn chưa được trang bị kỹ năng sơ cấp cứu cần thiết. Bên cạnh đó, hệ thống cấp cứu ngoài viện hiện nay còn phân tán, thiếu liên kết. Trung tâm Cấp cứu 115 chưa được kiện toàn để phát huy vai trò điều phối; phương tiện, trang thiết bị và nhân lực còn hạn chế; ứng dụng công nghệ thông tin trong điều phối chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Hình thành mạng lưới cấp cứu 3 tầng, lấy cộng đồng làm gốc

Trước thực trạng đó, Sở Y tế đã xây dựng và trình UBND tỉnh ban hành Đề án “Phát triển hệ thống cấp cứu ngoài viện giai đoạn 2026 - 2030”. Đề án xác định mục tiêu xây dựng hệ thống cấp cứu ngoài viện theo mô hình 3 tầng gồm: lực lượng tại chỗ - y tế cơ sở - cấp cứu chuyên nghiệp. Trong đó, lực lượng tại chỗ đóng vai trò phản ứng đầu tiên; y tế cơ sở là lực lượng hỗ trợ gần nhất; còn hệ thống cấp cứu chuyên nghiệp giữ vai trò điều phối, xử trí chuyên sâu. Các lực lượng này được kết nối thành một chuỗi cấp cứu liên hoàn, bảo đảm người bệnh được hỗ trợ liên tục từ hiện trường đến cơ sở điều trị.

Đặc biệt, Đề án nhấn mạnh vai trò của “3 phút thời gian vàng” trong sơ cấp cứu ban đầu. Việc xử trí đúng cách trong giai đoạn này có thể quyết định trực tiếp đến sự sống còn và mức độ hồi phục của nạn nhân. Do đó, tỉnh đặt mục tiêu hoàn thiện hệ thống cấp cứu ngoài viện với Trung tâm Cấp cứu 115 là đầu mối duy nhất điều phối trên toàn tỉnh; bảo đảm độ bao phủ về phương tiện, nhân lực, thiết bị; đạt chỉ tiêu 1 xe cứu thương/100.000 dân; 100% trạm y tế được tập huấn kỹ năng sơ cấp cứu; đặc biệt, tỉnh phấn đấu khoảng 10% dân số được trang bị kỹ năng sơ cấp cứu cơ bản - một bước tiến quan trọng để hình thành cộng đồng biết cứu người.

Bên cạnh đó, toàn tỉnh tập trung phát triển mạng lưới sơ cấp cứu cộng đồng rộng khắp. Ngành y tế sẽ phối hợp ngành giáo dục đưa nội dung sơ cấp cứu vào chương trình kỹ năng sống trong trường học, giúp học sinh nắm vững các kỹ năng như ép tim ngoài lồng ngực, hô hấp nhân tạo, xử trí đuối nước, điện giật, cầm máu, cố định chấn thương… Tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp có trách nhiệm tổ chức lực lượng sơ cấp cứu, trang bị phương tiện và huấn luyện kỹ năng cho người lao động theo quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động. Còn tại cộng đồng dân cư, mạng lưới sơ cấp cứu được hình thành với sự tham gia của tổ dân phố, lực lượng dân phòng, đoàn viên thanh niên, hội viên các đoàn thể. Đặc biệt, tỉnh chú trọng đào tạo cho các lực lượng tiếp xúc cao với tai nạn như: nhân viên cứu hộ bãi biển, nhân viên du lịch, hướng dẫn viên, lực lượng bảo vệ tại các khu du lịch… Thông qua các hoạt động truyền thông đa dạng, kết hợp nền tảng số, tỉnh hướng tới hình thành “văn hóa sơ cấp cứu” trong cộng đồng, nơi mỗi người dân đều có thể trở thành “mắt xích” quan trọng trong chuỗi cứu sống nạn nhân.

Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) phối hợp với Sở Y tế tổ chức tập huấn sơ cấp cứu tai nạn giao thông cho các cơ quan, đơn vị trên địa bàn tỉnh.

Hiện đại hóa lực lượng cấp cứu chuyên nghiệp

Ông Trịnh Ngọc Hiệp cho biết, song song với phát triển cộng đồng, hệ thống cấp cứu chuyên nghiệp được củng cố toàn diện. Trung tâm Cấp cứu 115 được nâng cấp, hoạt động 24/7 với hệ thống điều phối thông minh, ứng dụng công nghệ định vị để điều động phương tiện nhanh nhất đến hiện trường. Tỉnh cũng sẽ phát triển các trạm cấp cứu vệ tinh tại các bệnh viện, đồng thời xây dựng Trung tâm Cấp cứu 115 cơ sở 2 tại Bệnh viện đa khoa Ninh Thuận nhằm tăng cường khả năng phản ứng và rút ngắn thời gian tiếp cận. Đồng thời, phương tiện cấp cứu được đầu tư theo hướng hiện đại, bảo đảm tiêu chuẩn quốc gia, trang bị đầy đủ các thiết bị như máy sốc tim, máy thở xách tay, monitor theo dõi, bộ dụng cụ cấp cứu đường thở và cố định chấn thương… giúp xử trí kịp thời ngay từ hiện trường và trong quá trình vận chuyển.

Cùng với đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin là giải pháp then chốt. Hệ thống tổng đài cấp cứu sẽ được nâng cấp để có thể hướng dẫn sơ cấp cứu từ xa cho người dân; đồng thời triển khai nền tảng quản lý cấp cứu ngoài viện, kết nối dữ liệu giữa các đơn vị. Triển khai cơ chế phối hợp liên ngành giữa y tế, công an, phòng cháy chữa cháy, quân đội và các tổ chức xã hội. Điều này nhằm bảo đảm xử lý kịp thời các tình huống khẩn cấp, đặc biệt là tai nạn hàng loạt, thảm họa.

Với việc triển khai đồng bộ các giải pháp, Đề án “Phát triển hệ thống cấp cứu ngoài viện tỉnh giai đoạn 2026 - 2030” được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian tiếp cận dịch vụ cấp cứu, nâng cao năng lực xử trí tại hiện trường, giảm tỷ lệ tử vong trước viện và hạn chế di chứng cho người bệnh. Quan trọng hơn, Đề án góp phần xây dựng một hệ thống y tế chủ động, hiện đại, gắn kết chặt chẽ với cộng đồng. Khi mỗi người dân có kiến thức sơ cấp cứu cơ bản, cộng đồng sẽ hình thành một “lá chắn mềm” bảo vệ sự sống. Đó cũng là dấu hiệu của một xã hội văn minh, nơi con người sẵn sàng giúp nhau ngay trong những phút giây sinh tử.

ĐỨC NHẬT - PHÚ AN