Nha Trang - Thành, con đường nối phố và quê 

Ngày xưa nhà tôi ở Thành (Diên Khánh), trên Quốc lộ 1, cách cầu sông Cạn khoảng 300m. Con đường Nha Trang - Thành, tôi đã đi từ những ngày còn rất nhỏ trên những chuyến xe lam và từng một lần đi bằng xe ngựa vào dịp Tết. Đi Nha Trang hồi ấy, với tôi, là những buổi chiều theo má đi xe lam, hay ba chở bằng chiếc xe Honda của ông. Đường Thành - Nha Trang dài khoảng 10km, là con đường dài nhất mà tôi từng đi trong suốt tuổi thơ. Đó cũng là con đường mà bất cứ đứa trẻ nào ở Thành cũng ước ao được đi và hãnh diện khoe với bạn bè.

Khu vực cầu Ông Bộ - cửa ngõ vào Nha Trang. Ảnh: D.Trâm

Năm lớp 10, tôi mới được ba má cho phép đi Nha Trang với bạn. Những chiều thứ Bảy, chúng tôi đi xe lam xuống Nha Trang, xem phim ở rạp Minh Châu. Tuổi mới lớn, chúng tôi thích xem phim tình cảm của Pháp. Hồi đó, dù là con đường “huyết mạch” dẫn xuống Nha Trang, nhưng đó cũng chỉ là con đường nhỏ như đường làng. Hai bên là đồng ruộng, nhà cách nhau khá xa, có những đoạn vắng vẻ, hoang vu. Trong ký ức của những người sống ở thời ấy, những điểm xe lam dừng dọc đường như: Cầu Ông Bộ, Cầu Dứa, Bình Cang, thông tin, Trạm Nam, nhà lầu ông Huyện... đều là những địa danh khó quên.

Năm tôi thi tốt nghiệp cấp ba - năm 1977, tất cả học sinh ở Thành phải xuống Nha Trang để thi. Trong số đó, có những người bạn của tôi ở Thành lần đầu tiên được đi Nha Trang nhờ kỳ thi này. Từ đó, tôi được ba má cho đi bằng xe đạp xuống Nha Trang như nộp đơn thi ở Trường Đại học Thủy sản, mua vé xe đò ở bến xe liên tỉnh vào Sài Gòn nộp đơn rồi thi đại học...

Cây Dầu Đôi hàng trăm năm tuổi nằm trên đường 23 tháng 10 (xã Diên Khánh).

Tốt nghiệp đại học, tôi về Nha Trang làm việc. Mỗi sáng, tôi đạp xe từ Thành xuống Nha Trang trên con đường quen thuộc. Bạn học ở Thành cùng làm việc ở Nha Trang gặp nhau sáng sớm và lúc chiều về. Có khi đạp xe cùng nhau nói chuyện quên đường dài, có khi chỉ chào một tiếng rồi mạnh ai nấy đi. Những năm ấy, con đường mở rộng vừa phải, chưa có dải phân cách, người bên này nhìn cười chào khi thấy người quen phía ngược chiều bên kia. Những địa danh thuộc lòng để áng chừng mình còn phải đạp xe bao nhiêu cây số nữa. Từ nhà tôi, qua cầu sông Cạn là đến Cây Dầu Đôi, xuống chút nữa là cầu Ông Bộ, rồi đến Bình Cang, Phú Vinh... Qua Cầu Dứa đã thấy Nha Trang gần hơn và đến Mả Vòng thì biết sắp đến cơ quan dù còn vài cây số nữa.

Hồi đó, tuy nhà cửa còn thưa thớt nhưng hai bên đường cũng có vài hàng quán bán đồ ăn vặt, như ở Bình Cang có bắp luộc, bên dưới thùng bắp là lò lửa đỏ, nhìn ấm áp; vài hàng bánh bò... Bánh bò Bình Cang khi ấy nổi tiếng thơm ngon. Cũng có hàng bánh bèo nóng, quán nước là những mái tranh dựng tạm bợ trước sân nhà rộng. Tuy là quốc lộ, con đường vẫn mang dáng vẻ thôn quê với những quán nhỏ ven đường, nhà vườn, đồng ruộng...

Thời gian thay đổi, sau khi con đường được mở rộng như bây giờ, nhà cửa hai bên mọc lên san sát. Từ Nha Trang lên Thành như đi trong phố, đồng ruộng ngày xưa lùi vào dĩ vãng hay chỉ còn tít bên trong nếu đi sâu vào các xóm. Khu vực Siêu thị Mega Market hiện nay, trước năm 2014, vẫn là vùng ruộng lúa, trũng thấp. Con đường cũng nổi tiếng với những tiệm ăn, hàng quán bán những món làm nên thương hiệu Nha Trang - Thành như: Bún bò, bún cá, bánh canh chả cá, bánh căn, bánh bèo, bánh ướt... Không như ngày xưa, chiều tan sở để bụng đói về nhà sau khi đạp xe 10 cây số.

Đường Võ Nguyên Giáp rộng lớn, xanh mát. Ảnh: D.Trâm

Con đường Nha Trang - Thành ngày xưa, bây giờ không còn là độc đạo khi đường Võ Nguyên Giáp mở ra. Hồi đó bạn bè ở Thành muốn đi Nha Trang đều ngang qua nhà tôi thì bây giờ có khá nhiều lựa chọn. Từ Thanh Minh, Trường Lạc, người dân có thể đi theo tuyến đường dọc sông Cái xuống cải lộ tuyến, hay cũng có thể đi đường Nguyễn Trãi qua Võ Nguyên Giáp... Nói chung, có nhiều đường để kết nối Thành với Nha Trang, giúp việc đi lại thuận tiện hơn.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nếu có bình chọn về sự thay đổi một con đường ở Nha Trang, tôi sẽ chọn đường Nha Trang - Thành. Từ con đường nhỏ, gập ghềnh tiếng xe ngựa lọc cọc hay tiếng động cơ xe lam lạch phạch..., bây giờ là một con đường với nhiều thay đổi khiến cửa ngõ vào Nha Trang khang trang hơn rất nhiều. Cầu vượt ở cải lộ tuyến, nút giao thông Ngọc Hội, những con đường mới rẽ ra đường Võ Nguyên Giáp, đường qua các khu đô thị mới... mở ra cho Nha Trang nhiều lối vào, giúp giao thông thuận tiện  và tạo điều kiện để đô thị ngày càng phát triển hơn...

ĐÀO THỊ THANH TUYỀN