Người giữ hồn âm nhạc dân gian Chăm

Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng trống ghinăng, trống paranưng và tiếng kèn saranai vẫn vang lên trong các nghi lễ, lễ hội truyền thống của đồng bào Chăm ở Khánh Hòa. Đó là những thanh âm gắn liền với đời sống tinh thần, tín ngưỡng và bản sắc văn hóa của cộng đồng. Hơn 60 năm qua, nghệ nhân Phú Bình Đồn (thôn Tân Bổn, xã Thuận Nam) vẫn miệt mài góp phần gìn giữ những thanh âm ấy bằng cả tâm huyết của mình.

Nghệ nhân Phú Bình Đồn chế tác trống paranưng.

Ngay từ khi còn nhỏ, ông Phú Bình Đồn đã theo cha lên rừng tìm gỗ, chọn da, học cách chế tác và biểu diễn các loại nhạc cụ truyền thống của người Chăm. Từ những bài học đầu đời ấy, tình yêu với âm nhạc dân gian đã gắn bó với ông suốt cuộc đời. Ở tuổi ngoài 80, khi nhiều người đã nghỉ ngơi bên con cháu, ông vẫn đều đặn chế tác trống, làm kèn và tham gia biểu diễn trong các nghi lễ của cộng đồng. Với ông, đó không chỉ là công việc mà còn là trách nhiệm gìn giữ di sản văn hóa của dân tộc. Ông Phú Bình Đồn chia sẻ: “Từ nhỏ tôi đã rất đam mê âm nhạc dân gian. Tôi học được từ các bậc cha chú. Người Chăm có nhiều nghi lễ, lễ hội nên tôi có nhiều dịp đem tiếng trống, tiếng kèn phục vụ cho gia đình, dòng họ, cộng đồng”.

Nghệ nhân Phú Bình Đồn truyền dạy con trai chế tác nhạc cụ truyền thống.

Không có giáo trình hay sách vở ghi chép bài bản về âm nhạc dân gian Chăm, những làn điệu, nhịp trống vẫn được lưu truyền chủ yếu bằng hình thức truyền dạy trực tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác. Ý thức được điều đó, ông Phú Bình Đồn đã truyền nghề cho tất cả con cháu trong gia đình và sẵn sàng hướng dẫn miễn phí cho bất kỳ ai yêu thích nhạc cụ truyền thống. Con trai ông là Phú Quang Thiện quyết định từ bỏ công việc đúng chuyên ngành xây dựng để trở về nối nghiệp cha. Để hoàn thành một cặp trống ghinăng dài khoảng 75cm, đường kính 35cm, người thợ phải mất từ 2 tuần đến 1 tháng. Công việc đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và niềm đam mê lớn. Anh Phú Quang Thiện chia sẻ: “Ba đã lớn tuổi nên tôi phải cố gắng học để sau này truyền lại cho con cháu và những người muốn tìm hiểu văn hóa Chăm”.

Nghệ nhân Phú Bình Đồn hướng dẫn cách đánh trống ghinăng, paranưng.

Vào các buổi tối hoặc dịp cuối tuần, ngôi nhà của nghệ nhân Phú Bình Đồn trở thành nơi sinh hoạt quen thuộc của nhiều thanh thiếu niên trong làng. Tại đây, các em được hướng dẫn cách đánh trống ghinăng, paranưng và thổi kèn saranai. Không chỉ là nơi truyền dạy kỹ năng, đây còn là không gian để nuôi dưỡng tình yêu với văn hóa truyền thống, góp phần gìn giữ bản sắc của đồng bào Chăm.

Ông CỔ NGUYỄN MINH TOÀN - Phó Chủ tịch UBND xã Thuận Nam: Nghệ nhân Phú Bình Đồn đã có nhiều đóng góp trong việc truyền dạy văn hóa cho thế hệ trẻ. Gia đình ông cũng trở thành địa chỉ quen thuộc để các nghệ nhân, nhà nghiên cứu và những người yêu âm nhạc Chăm tìm đến học tập, tìm hiểu.

Những tiếng trống ghinăng, paranưng hay âm thanh réo rắt của kèn saranai vẫn tiếp tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác có phần đóng góp của nghệ nhân đã dành trọn cuộc đời để gìn giữ hồn âm nhạc dân gian Chăm. Với những đóng góp bền bỉ ấy, ông đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực trình diễn dân gian. Hơn sáu thập kỷ bền bỉ, Nghệ nhân Ưu tú Phú Bình Đồn không chỉ chế tác, biểu diễn nhạc cụ mà còn góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa, tập quán và tín ngưỡng của đồng bào Chăm ở Khánh Hòa.

S.C