05:52, 21/11/2026

Gốm Chăm qua những ý tưởng thiết kế mới

THÁI NGỌC HUY

Từ chất liệu đất sét truyền thống, các tác giả tham gia Cuộc thi “Thiết kế sản phẩm gốm của người Chăm” năm 2026 đã mang đến nhiều ý tưởng sáng tạo, kết hợp giá trị văn hóa dân tộc Chăm với công năng và thẩm mỹ hiện đại. Những thiết kế mới không chỉ mở rộng khả năng ứng dụng của gốm Bàu Trúc mà còn hướng đến phát triển sản phẩm phục vụ đời sống và du lịch.

Đưa gốm vào đời sống hiện đại

Yêu thích sáng tạo trên chất liệu truyền thống, chị Nguyễn Thị Hồng Hảo (phường Bảo An) tham gia cuộc thi với 2 tác phẩm mang chủ đề “Đất kể chuyện biển” và “Dấu hoa Chăm Pa”. Ý tưởng này đã được chị ấp ủ từ khoảng 20 năm trước, khi còn là sinh viên ngành thiết kế. Từ những sản phẩm quen thuộc của người Chăm như lu, chậu, chị nghĩ đến việc phát triển gốm thành những vật dụng có kiểu dáng mới, phù hợp hơn với nhu cầu và thị hiếu hiện nay.

Chị Nguyễn Thị Hồng Hảo trao đổi với nghệ nhân ở làng gốm Bàu Trúc về ý tưởng thực hiện sản phẩm dự thi.
Chị Nguyễn Thị Hồng Hảo trao đổi với nghệ nhân ở làng gốm Bàu Trúc về ý tưởng thực hiện sản phẩm dự thi.

Các thiết kế dự thi của chị kết hợp chất liệu gốm Bàu Trúc với những hình ảnh sóng biển, ngôi sao, vỏ sò..., tạo nên sản phẩm vừa có công năng sử dụng, vừa mang dấu ấn văn hóa địa phương. Để hiện thực hóa ý tưởng, chị Hảo đã trực tiếp đến làng gốm, trao đổi với nghệ nhân để thực hiện sản phẩm dự thi. “Tôi mong muốn đưa gốm vào ứng dụng rộng rãi hơn, không chỉ là vật dụng truyền thống mà còn có thể trở thành trang sức, đồ dùng hằng ngày hay những món quà lưu niệm nhỏ xinh mang nét văn hóa dân tộc Chăm. Nếu sản phẩm của tôi được đón nhận, các cơ sở tại Bàu Trúc cũng có thêm đơn hàng, tạo thêm thu nhập cho người làm nghề”, chị Hảo chia sẻ.

Cùng hướng đến việc mở rộng công năng của gốm, bạn Phạm Thị Bích Ngọc - sinh viên ngành Văn hóa dân tộc thiểu số (Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh) dự thi với thiết kế đèn trang trí mang tên “Miền nắng”. Lấy cảm hứng từ ánh nắng trên vùng đất phía nam Khánh Hòa, Ngọc thiết kế thân đèn theo hình xoắn bất đối xứng, kết hợp các khoảng rỗng để ánh sáng xuyên qua, tạo hiệu ứng sáng - tối. Tác giả dự kiến sử dụng đất sét gốm Bàu Trúc, giữ màu đỏ nâu tự nhiên sau nung và kết hợp hệ thống đèn LED khi hoàn thiện tác phẩm. Ngọc cho biết: “Trước đây, tôi được bạn tặng một món quà làm từ gốm Bàu Trúc, thấy rất đẹp và yêu thích chất liệu này từ đó. Dù không học chuyên ngành thiết kế nhưng tôi vẫn muốn thử sức tại cuộc thi. Sau khoảng 3 ngày lên ý tưởng và hoàn thiện bản vẽ, tôi mong muốn thiết kế có thể được hiện thực hóa, góp phần đưa gốm Chăm đến gần hơn với đời sống hiện đại”.

Bà THÁI THỊ LỆ HẰNG - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch: "Cuộc thi hướng đến tìm kiếm những ý tưởng, mẫu thiết kế mới trên nền tảng kế thừa kỹ thuật chế tác, tri thức dân gian và bản sắc của nghệ thuật làm gốm Chăm. Việc làm mới sản phẩm cần gắn với nâng cao tính ứng dụng, khả năng sản xuất và giá trị thương mại; đồng thời tạo sự kết nối giữa nghệ nhân, nhà thiết kế, cơ sở sản xuất và doanh nghiệp".

Làm mới sản phẩm, giữ gìn bản sắc

Với những người trực tiếp gắn bó với nghề, cuộc thi còn là dịp thể hiện tình yêu và mong muốn tiếp nối nghề truyền thống của gia đình. Chị Đàng Thị Kim Sương - người làm gốm ở làng Bàu Trúc tham gia với tác phẩm “Bình hoa văn áo Chăm”. Ý tưởng xuất phát từ vẻ đẹp của trang phục truyền thống, đặc biệt là những đường nét, dải hoa văn và họa tiết trang trí của người Chăm. Trên nền chất liệu đất sét địa phương, chị Sương khai thác các họa tiết hình học, hoa lá, đường diềm trên trang phục để cách điệu, thể hiện trên thân bình. Sản phẩm vừa có thể dùng để cắm hoa, trang trí, vừa góp phần giới thiệu những nét đặc trưng trong văn hóa dân tộc Chăm.

Được mẹ là cố nghệ nhân Đàng Thị Phan truyền dạy nghề từ nhỏ, chị Sương có nhiều kinh nghiệm trong tạo hình và chế tác gốm. Mỗi sản phẩm hoàn thiện đều đòi hỏi chị dành nhiều thời gian, công sức cho các công đoạn tạo dáng, khắc hoa văn và nung gốm. Chị Sương chia sẻ: “Để làm nên sản phẩm này, tôi dành khoảng 10 ngày thực hiện. Tham gia cuộc thi là cơ hội để tôi học hỏi, trao đổi kinh nghiệm với những người yêu gốm, đồng thời tiếp nối nghề của mẹ. Tôi mong muốn góp phần bảo tồn, lan tỏa giá trị gốm Chăm đến nhiều người hơn thông qua những sản phẩm có hình thức mới nhưng vẫn giữ được nét văn hóa truyền thống”.

Cuộc thi còn ghi nhận nhiều cách tiếp cận khác với chất liệu gốm truyền thống. Anh Trần Đức Trung (TP. Đồng Nai) mang đến thiết kế “Đèn trang trí Apsara - Vũ điệu ánh sáng từ đất”; hai bạn Đỗ Lê Thanh Nhi và Văn Võ Thùy Trâm (TP. Hồ Chí Minh) lựa chọn gốm Chăm để phát triển các sản phẩm thuộc hạng mục quà tặng, quà lưu niệm... Những ý tưởng này cho thấy khả năng ứng dụng phong phú của gốm Bàu Trúc. Khi sáng tạo được kết nối với kỹ thuật của nghệ nhân và nhu cầu thị trường, sản phẩm có thêm cơ hội đến với người tiêu dùng, góp phần tạo sinh kế và duy trì nghề truyền thống.

Cuộc thi “Thiết kế sản phẩm gốm của người Chăm” năm 2026 được UBND tỉnh triển khai theo Kế hoạch số 10683, ngày 24-8-2026, gắn với việc thực hiện Chương trình hành động quốc gia bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” và Đề án quản lý, bảo vệ, phát huy giá trị di sản giai đoạn 2025 - 2028 và những năm tiếp theo.

Ban tổ chức nhận hồ sơ dự thi đến hết ngày 25-11. Lễ tổng kết, công bố kết quả và trao giải cuộc thi dự kiến tổ chức vào ngày 15-12.

THÁI NGỌC HUY