06:47, 20/11/2026

Khám phá dấu tích di sản khảo cổ

XUÂN THÀNH

Hình ảnh những mảnh gốm hàng nghìn năm tuổi, chiếc rìu đá mài nhẵn, những chiếc mộ chum cổ… đang cùng kể lại câu chuyện về các lớp cư dân đầu tiên trên vùng đất Khánh Hòa. Câu chuyện kể ấy đến từ “Tiếng vọng từ lòng đất” - chuyên đề trưng bày do Bảo tàng tỉnh tổ chức tại cơ sở 1 (số 16 Trần Phú, phường Nha Trang) từ nay đến hết ngày 28-11 trong khuôn khổ Ngày Văn hóa Việt Nam (24-11).

Tiếng vọng từ lòng đất

Chuyên đề “Tiếng vọng từ lòng đất” giới thiệu tư liệu, hình ảnh về các di chỉ khảo cổ học tiêu biểu của Khánh Hòa, thể hiện trên 4 trụ hộp đèn xoay. Mỗi lần xoay một mặt hộp, người xem như lật thêm một trang sử của vùng đất này. Câu chuyện bắt đầu từ chính công việc của những người làm khảo cổ: Những hố thám sát, những lớp đất được bóc tách cẩn trọng để tìm lại dấu vết quá khứ. Mỗi mảnh gốm vỡ, mỗi công cụ lao động thô sơ hay một ngôi mộ cổ đều là mảnh ghép giúp dựng lại đời sống người xưa, như thông điệp của chuyên đề: “Từ một dấu tích - mở ra một câu chuyện. Từ nhiều dấu tích - dựng lại một phần lịch sử”.

Nhân viên Bảo tàng tỉnh giới thiệu về các di chỉ khảo cổ học ở Khánh Hòa.
Nhân viên Bảo tàng tỉnh giới thiệu về các di chỉ khảo cổ học ở Khánh Hòa.

Đến với khu trưng bày, người xem được khám phá những vật dụng sinh hoạt của cư dân cổ ở di chỉ Xóm Cồn (phường Cam Linh) và Văn Tứ Đông (xã Cam Lâm), phản ánh phong phú cuộc sống của những cư dân vùng biển. Rìu đá, bàn mài, đồ gốm tô màu đỏ nâu và vàng, trang sức làm từ vỏ sò, ốc… cho thấy họ không chỉ khai thác nguồn lợi thủy sản ven bờ mà còn bắt đầu biết trồng trọt, thuần dưỡng vật nuôi. Tiếp nối là di chỉ Vĩnh Yên (xã Đại Lãnh) bên vịnh Vân Phong, niên đại khoảng 2.500 - 3.000 năm. Công cụ đá mài nhẵn toàn thân, trang sức mài từ thạch anh, gốm hoa văn thừng cho thấy kỹ nghệ chế tác đã khá tinh xảo; những chiếc khuôn đúc đồng, rìu đồng ghi dấu bước chuyển mình của cư dân cổ sang thời đại kim khí. Hành trình khép lại ở di chỉ cư trú - mộ táng Hòa Diêm (xã Nam Cam Ranh), niên đại khoảng 1.700 - 2.500 năm. Những chiếc mộ chum cùng đồ tùy táng, đồ sắt có nguồn gốc ngoại lai là minh chứng cho đời sống kinh tế phát triển và mạng lưới giao lưu văn hóa rộng lớn của cư dân thời kỳ này.

Trong 2 ngày 18 và 19-11, khu trưng bày đã đón 4 đoàn với hơn 300 học sinh, giáo viên của các trường: Tiểu học Tây Khánh Sơn và THCS Tây Khánh Sơn, THPT Nguyễn Thiện Thuật, THCS Diên Khánh và THPT Nguyễn Văn Trỗi đến tham quan, trải nghiệm. Từ nay đến hết ngày 28-11, Bảo tàng tỉnh dự kiến tiếp đón thêm 10 trường học với hơn 1.000 học sinh đến tham quan.

Học sinh tham gia trò chơi “Giải mã hiện vật - Ghép nối ký ức”.
Học sinh tham gia trò chơi “Giải mã hiện vật - Ghép nối ký ức”.

Tham quan khu trưng bày, các em hứng thú ngắm hình ảnh hiện vật, nghe kể về những di chỉ khảo cổ trên chính quê hương mình. “Trên lớp em chỉ được học qua sách, đến đây em được nhìn thấy hiện vật, hình ảnh về các di chỉ khảo cổ học của Khánh Hòa nên hiểu sâu hơn về văn hóa truyền thống quê hương”, em Vũ Thị Nhi (Trường THCS Diên Khánh) chia sẻ. Nhiều giáo viên rất thích thú tham quan khu trưng bày. “Chuyến tham quan giúp cả cô và trò hiểu thêm nhiều giá trị văn hóa của Khánh Hòa, trong đó có các di chỉ khảo cổ học. Đây là dịp để chúng tôi bồi đắp thêm hiểu biết về văn hóa truyền thống, từ đó có thêm kiến thức phục vụ cho việc giảng dạy”, cô Nguyễn Thị Thanh Thủy - giáo viên Trường Tiểu học Tây Khánh Sơn bày tỏ.

Đưa di sản văn hóa đến gần hơn với học sinh

Học sinh tham quan không gian trưng bày văn hóa Chăm.
Học sinh tham quan không gian trưng bày văn hóa Chăm.

Đến Bảo tàng tỉnh dịp này, khách còn có thể tham quan các phòng trưng bày thường xuyên. Không gian văn hóa Chăm lưu giữ nhiều hiện vật gốc, cổ vật giá trị như: Tượng nữ thần Đê Vi, tượng khỉ Hanoman có niên đại từ thế kỷ XI; bệ đá hình sen thế kỷ XII; tượng thần Vishnu khoảng thế kỷ XI - XV…; mô hình Tháp Bà Pô Nagar với các hiện vật phục chế như: Tượng nữ thần Po Inư Nagar, linga - yoni. Tiếp đó là khu vực văn hóa Raglai giới thiệu lễ bỏ mả - di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, cùng đàn đá, đàn chapi, gùi, ché rượu cần… Trong khi đó, không gian văn hóa biển, đảo giúp người xem hiểu thêm về mối quan hệ gắn bó lâu đời giữa con người với biển cả.

Học sinh Trường THCS Tây Khánh Sơn trải nghiệm trò chơi Em làm nhà khảo cổ.
Học sinh Trường THCS Tây Khánh Sơn trải nghiệm trò chơi "Em làm nhà khảo cổ".

Ở khu vực “Em làm nhà khảo cổ”, học sinh còn được trải nghiệm hoạt động tìm kiếm, phân loại những hiện vật mô phỏng được vùi dưới cát. Với trò chơi “Giải mã hiện vật - Ghép nối ký ức”, khách tham quan được thử nhận diện, ghép nối hiện vật và tìm hiểu công dụng của các nhóm di vật khảo cổ. Không gian giới thiệu, trình diễn tri thức dân gian về trầm hương Khánh Hòa mang đến cho người xem nhiều điều mới lạ về sản vật gắn liền với xứ Trầm. Ngoài ra, khu trưng bày nghề truyền thống như: Dệt chiếu, viết thư pháp… cũng là điểm dừng chân hấp dẫn của nhiều du khách.

Từ những trải nghiệm, tình yêu di sản văn hóa đang được vun đắp trong mỗi học sinh. Bởi di sản văn hóa không chỉ được lưu giữ trong bảo tàng mà còn cần được tiếp nối bằng sự hiểu biết, trân trọng và trách nhiệm của thế hệ trẻ, để những giá trị của quá khứ tiếp tục sống trong hiện tại và tương lai.

Bà PHẠM THỊ THANH BÌNH - Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Trưng bày, truyền thông và giáo dục (Bảo tàng tỉnh): Chuyên đề "Tiếng vọng từ lòng đất" không chỉ giúp công chúng tiếp cận những giá trị lịch sử, văn hóa được lưu giữ dưới lòng đất Khánh Hòa mà còn góp phần nâng cao ý thức gìn giữ, phát huy di sản trong cộng đồng. Thông qua các chuyên đề và những hoạt động trải nghiệm, chúng tôi mong muốn tạo ra một không gian học tập trực quan, sinh động, giúp các em không chỉ được tiếp cận kiến thức lịch sử mà còn hình thành trách nhiệm, tình yêu và ý thức giữ gìn những giá trị văn hóa.

XUÂN THÀNH