Quê hương Khánh Hòa qua bưu ảnh và tem xưa

Từ Xóm Cồn, Tháp Bà Pô Nagar đến cầu Xóm Bóng..., hình ảnh quê hương Khánh Hòa đã được lưu lại qua những bưu ảnh và con tem thuộc nhiều thời kỳ. Không chỉ giới thiệu cảnh sắc quê hương, những tư liệu này còn lưu giữ dấu ấn về kiến trúc, văn hóa và đời sống người dân, góp phần tái hiện diện mạo vùng đất xứ Trầm, biển yến qua những chặng đường phát triển.

Học sinh có thể tiếp cận lịch sử thông qua hoạt động giới thiệu tem một cách sinh động.

Những hình ảnh còn lại từ quá khứ 

Trong bộ sưu tập bưu ảnh, tem về Khánh Hòa của ông Ngụy Như Ánh - Phó Chủ tịch Hội Tem tỉnh Khánh Hòa, những hình ảnh danh thắng Nha Trang chiếm vị trí đáng chú ý. Xóm Cồn Nha Trang gắn bó với ông Tư Yersin, Tháp Bà Pô Nagar gắn với dấu ấn văn hóa Chăm, hay cầu Xóm Bóng bên dòng sông Cái là những địa danh được giới thiệu qua nhiều mẫu bưu ảnh và tem. 

Mỗi hình ảnh là một cách lưu giữ cảnh quan địa phương ở một thời điểm nhất định. Nếu những con tem thu nhỏ hình ảnh danh thắng trong khuôn khổ thiết kế (từ 2cm đến 4cm), các tấm bưu ảnh lại mang đến những góc nhìn cụ thể hơn về không gian, công trình và sinh hoạt đời thường. Qua đó, người xem có thể nhận ra những nét quen thuộc của Khánh Hòa, đồng thời hình dung phần nào diện mạo địa phương trong quá khứ. 

Bến Thuyền - Xóm Cồn Nha Trang xưa.

Phương tiện đi biển của người dân Xóm Chài xưa.

Đáng chú ý là những bưu ảnh Đông Dương về Nha Trang xưa. Đây là nhóm tư liệu được giới sưu tầm quan tâm bởi số lượng không nhiều, việc tìm kiếm gặp nhiều khó khăn. Ông Ngụy Như Ánh, người có hơn 40 năm sưu tầm bưu ảnh, hiện lưu giữ được hơn 10 tấm thuộc nhóm này. 

“Giá trị của những bưu ảnh cũ không chỉ nằm ở tuổi đời, mà còn ở những chi tiết được ghi lại. Hình ảnh phương tiện đi biển của người dân Xóm Cồn, kiến trúc lầu ông Tư hay diện mạo Chợ Đầm..., cung cấp những thông tin trực quan về một Nha Trang đã trải qua nhiều đổi thay. Những điều có thể ít được nhắc đến trong các ghi chép thông thường lại hiện diện cụ thể trên từng khuôn hình”, ông Ánh chia sẻ. 

Hình ảnh Xóm Bóng xưa.

Xóm Cồn - Nha Trang (Bưu ảnh xuất bản tại Hong Kong) giữa 2 dải đất là cầu Trần Phú bây giờ.

Bưu ảnh Tháp Bà Pô Nagar được phát hành bởi COLOURPICTURE BOSTON.

Theo ông Ánh, khi đặt bưu ảnh xưa cạnh hình ảnh hiện tại, sự biến chuyển của đô thị ven biển càng rõ nét. Nhà cửa, công trình ngày càng hiện đại; cảnh quan và không gian đô thị cũng thay đổi theo quá trình phát triển. Trong khi đó, những chi tiết về kiến trúc và sinh hoạt từng hiện diện trong đời sống nay có thể chỉ còn được tìm thấy qua các tư liệu cũ. Chính sự đối chiếu ấy khiến những tấm bưu ảnh không chỉ có ý nghĩa với người sưu tầm, mà còn hữu ích trong việc tìm hiểu lịch sử địa phương.

Từ hình ảnh danh thắng đến tư liệu lịch sử 

Bên cạnh bưu ảnh, những con tem về Khánh Hòa cũng có giá trị riêng. Đằng sau diện tích nhỏ bé của mỗi mẫu tem là quá trình lựa chọn hình ảnh, thiết kế và giới thiệu một địa danh hoặc dấu ấn văn hóa. Mẫu phác thảo của bộ tem vịnh Nha Trang (chỉ có 2 mẫu) do họa sĩ Đỗ Lệnh Tuấn thực hiện mà ông Ngụy Như Ánh được tặng là tư liệu quý, giúp người xem tiếp cận hình ảnh danh thắng từ một góc độ khác: Quá trình hình thành mẫu tem trước khi được phát hành.

Hình ảnh Đầm Én - Nha Trang xưa.

Nhà ở của ông Tư Yersin qua bưu ảnh xưa.

Không dừng lại ở việc giới thiệu cảnh đẹp, tem bưu chính còn có thể chuyển tải thông tin về lịch sử và chủ quyền quốc gia. Trong bộ sưu tập của ông Ngụy Như Ánh có những tư liệu liên quan đến tem Hoàng Sa, Trường Sa phát hành ngày 19-1-1988. Theo thông tin ông Ánh cung cấp, bộ tem gồm hai mẫu do họa sĩ Trần Lương thiết kế, giới thiệu Đội Hoàng Sa trong thế kỷ XVII - XVIII (giá mặt 10đ) và bản đồ cổ (giá mặt 100đ). Ngoài ra, ông còn sưu tầm được 10 bưu ảnh về Quần đảo Trường Sa. Những hiện vật này cho thấy, tem bưu chính không chỉ phục vụ hoạt động bưu chính mà còn có thể chuyển tải thông tin lịch sử và chủ quyền quốc gia. Trong khuôn khổ hoạt động “Hành trình về địa chỉ đỏ” của trường tổ chức, em Lê Thiên Thanh (học sinh lớp 7A1, Trường THCS Tây Nha Trang) có dịp tìm hiểu những con tem về biển đảo quê hương. “Em cảm thấy tự hào, xúc động và biết ơn Bác Hồ cùng các chiến sĩ hải quân đã ngày đêm bảo vệ biển, đảo quê hương. Những con tem giúp thế hệ trẻ chúng em hiểu hơn về lịch sử, truyền thống yêu nước, thêm yêu quê hương và nâng cao ý thức bảo vệ chủ quyền biển, đảo Việt Nam”, em Thanh chia sẻ.

Bộ tem quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa phát hành ngày 19-1-1988.

Từ những danh thắng, công trình kiến trúc đến hình ảnh liên quan đến biển, đảo, tem và bưu ảnh phản ánh nhiều khía cạnh của vùng đất Khánh Hòa. Chúng có thể bổ sung những chi tiết trực quan cho việc nghiên cứu, giảng dạy lịch sử, văn hóa địa phương, đồng thời giúp thế hệ trẻ tiếp cận quá khứ bằng những hình ảnh cụ thể. 

Ông Ngụy Như Ánh từng giới thiệu bộ sưu tập gồm 16 trang về thắng cảnh Nha Trang xưa và 16 trang về đất nước, con người Khánh Hòa trong hoạt động trưng bày tem của tỉnh. Việc đưa những tư liệu đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là học sinh, tạo cơ hội để người xem tiếp cận hình ảnh quê hương qua một hình thức trực quan, sinh động.

Ông Đống Lương Sơn - Chủ tịch Hội Tem tỉnh Khánh Hòa chia sẻ: “Từ những bộ sưu tập cá nhân, các hình ảnh trên tem và bưu ảnh có thể tiếp tục được giới thiệu rộng rãi hơn thông qua hoạt động trưng bày, số hóa và xây dựng tư liệu chú giải. Việc xác định rõ thời gian phát hành, tác giả thiết kế, địa danh và bối cảnh lịch sử của từng hiện vật sẽ giúp người xem hiểu sâu hơn về giá trị của chúng. Khi cảnh quan và đời sống tiếp tục đổi thay, những tư liệu ấy trở thành cầu nối để người hôm nay nhìn lại Khánh Hòa của ngày trước, hiểu hơn về quê hương và những giá trị được lưu truyền qua nhiều thế hệ”.

TRẦN HẰNG