Ký ức Sài Gòn qua 2 tác phẩm mới của Phạm Công Luận

Đầu tháng Tư, trên đường sách TP. Hồ Chí Minh, không gian văn hóa quen thuộc của người yêu sách, nhà báo - nhà văn Phạm Công Luận đã có buổi giao lưu, ra mắt 2 tác phẩm mới: "Bát tiên xóm con chuột" và "Lãng khách chợ Ga" (Nhà xuất bản Hội Nhà văn liên kết với Công ty Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam phát hành). Đây không chỉ là hoạt động giới thiệu sách đơn thuần, mà còn là một cuộc trở về ký ức - nơi Sài Gòn xưa hiện lên qua những trang viết giàu cảm xúc và đầy chất nhân văn.

Cả 2 ấn phẩm đều có sự đồng hành của họa sĩ tài năng Đức Lâm với những minh họa màu nước giản dị, trong trẻo mà gợi nhiều hoài niệm. Nét vẽ như chậm lại, đủ để người đọc chạm vào một thời tuổi thơ đã xa, nơi từng góc phố, từng mái nhà đều thấm đẫm ký ức một thời đất Sài Gòn yêu dấu.

Nhà văn Phạm Công Luận (thứ 2 từ phải qua) ký tặng sách.

Vé khứ hồi trở về tuổi thơ

"Bát tiên xóm con chuột" có thể xem là một trong những tác phẩm mang màu sắc tự truyện rõ nét của Phạm Công Luận. Cuốn sách được khởi thảo vào năm 2024, sau khi ông hoàn thành "Có một thời ở Chợ Lớn", như một dòng chảy ký ức tiếp nối, sâu lắng hơn và gần gũi hơn. Lấy bối cảnh một xóm lao động nghèo ở Phú Nhuận cách đây nửa thế kỷ, quanh các con đường Trần Huy Liệu, Nguyễn Trọng Tuyển, Hoàng Văn Thụ, tác phẩm gồm 17 mẩu chuyện nhỏ xoay quanh nhóm bạn trẻ với những cái tên vừa ngộ nghĩnh vừa rất “đời”: Luân Mọt, Chí Mén, Vương Hồng Định, Vinh Công Tử, Bốn 35, Dũng Hít, Hà Tiên Cô và Đăng. Không có những biến cố lớn lao, cuốn sách chinh phục người đọc bằng chính những điều tưởng chừng nhỏ bé: Một buổi rong chơi, một trò nghịch ngợm, một lần giận dỗi hay một khoảnh khắc nhận ra sự thiếu thốn của gia đình. Nhưng chính từ những chi tiết ấy, một thế giới tuổi thơ hiện lên trọn vẹn, hồn nhiên mà sâu sắc.

Trong tác phẩm, ông để những đứa trẻ nhìn đời bằng đôi mắt trong veo, nhưng phía sau là bóng dáng của người lớn, của những lo toan, mất mát và cả những bài học làm người. “Sài Gòn nuôi chúng lớn, xóm nhỏ dạy chúng cách yêu thương” - thông điệp giản dị ấy trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt tác phẩm. Đọc "Bát tiên xóm con chuột", người đọc dễ dàng bắt gặp chính mình trong đó. Bởi ai cũng từng có một “xóm nhỏ” để lớn lên, một nhóm bạn để nhớ về và một tuổi thơ để thương.

Những phận người lặng lẽ giữa chợ đời

Với "Lãng khách chợ Ga", Phạm Công Luận lấy bối cảnh truyện là một khu chợ nhỏ nằm cạnh ga xép - không gian quen thuộc trong nhiều ký ức đô thị Sài Gòn. Ở đó, có một “lãng khách” - người đàn ông sống lặng lẽ trong căn nhà ga cũ, làm công việc bảo trì điện, nước và xem những người buôn bán như người thân của mình. Xung quanh anh là những phận đời không tên: Cô Sáu bán vải, những phụ nữ tảo tần, chàng sinh viên nghèo tên Hèm... Họ không phải là những nhân vật nổi bật, nhưng chính họ lại tạo nên linh hồn của câu chuyện. Mỗi người mang một nỗi niềm, một câu chuyện riêng, góp phần dệt nên bức tranh đa sắc của đời sống đô thị.

Bìa 2 cuốn sách "Bát tiên xóm con chuột" và "Lãng khách chợ Ga".

Điều đáng quý ở tác phẩm là cách tác giả nhìn vào những con người nhỏ bé bằng ánh mắt trân trọng. Không bi lụy, không kịch hóa, Phạm Công Luận kể chuyện bằng giọng văn điềm đạm, giàu suy tư, để từ đó ánh sáng nhân văn tự nhiên lan tỏa. Chợ Ga trong tác phẩm không chỉ là một không gian địa lý, mà còn là một “xã hội thu nhỏ”, nơi con người gặp gỡ, nương tựa và đôi khi chữa lành cho nhau. Những ước mơ nhỏ nhoi, những niềm vui giản dị và cả những nỗi buồn âm thầm đều được gìn giữ trong sự bao dung rất riêng của Sài Gòn.

Người kể chuyện của ký ức Sài Gòn

Phạm Công Luận từ lâu đã là cái tên quen thuộc với bạn đọc yêu mến văn hóa Sài Gòn. Các tác phẩm của ông như: "Sài Gòn - Chuyện đời của phố", "Sài Gòn - Ngoảnh lại trăm năm", "Có một thời ở Chợ Lớn"... không chỉ mang giá trị khảo cứu, mà còn đậm chất văn chương. Điểm đặc biệt trong lối viết của ông là khả năng dung hòa giữa tư liệu và cảm xúc. Những trang viết của Phạm Công Luận không khô khan như sách sử, cũng không hoàn toàn hư cấu, mà là sự kết hợp tinh tế giữa ký ức cá nhân và lịch sử đô thị. Nhờ đó, Sài Gòn trong văn ông hiện lên vừa cụ thể, gợi mở, vừa thân quen mà lại xa xăm.

Với "Bát tiên xóm con chuột" và "Lãng khách chợ Ga", Phạm Công Luận tiếp tục khẳng định vị trí của mình như một “người kể chuyện ký ức” - lặng lẽ, bền bỉ và đầy trách nhiệm với những giá trị đang dần phai nhạt.

LÊ CHÂU ANH