Xã Ninh Phước: Hướng đến đô thị di sản văn hóa dân tộc

Với nền tảng đô thị, hạ tầng và những giá trị văn hóa đặc sắc, xã Ninh Phước đang đứng trước bước chuyển quan trọng trong quá trình phát triển đô thị. Đề án công nhận xã Ninh Phước là đô thị loại III không chỉ tạo cơ sở cho việc thành lập phường trong thời gian tới mà còn đặt ra yêu cầu tiếp tục đầu tư đồng bộ hạ tầng, nâng cao chất lượng đô thị gắn với bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Nền tảng cho một đô thị phía nam tỉnh

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, xã Ninh Phước được hình thành trên cơ sở thị trấn Phước Dân, xã Phước Thuận và xã Phước Hải (thị trấn Phước Dân trước đây là đô thị loại III). Hiện nay, quá trình đô thị hóa mở rộng ra gần toàn bộ địa giới xã. Hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội từng bước được đầu tư, kinh tế - xã hội địa phương đạt những kết quả tích cực.

Một góc xã Ninh Phước.

Xã Ninh Phước có diện tích hơn 65,3km², dân số 71.039 người. Đáng chú ý, địa phương là một trong 7 xã được định hướng tập trung nguồn lực để nâng cấp thành phường trong giai đoạn 2026 - 2027. Vì vậy, việc công nhận toàn bộ địa giới xã Ninh Phước là đô thị loại III được xác định là một trong những cơ sở quan trọng để tiến tới thành lập phường Ninh Phước.

Trong không gian phát triển của tỉnh, Ninh Phước được định hướng là trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội của khu vực phía nam; phát triển thương mại - dịch vụ, nông nghiệp công nghệ cao, tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp chế biến, du lịch văn hóa và làng nghề. Địa phương cũng nằm trong vùng đô thị Phan Rang - Ninh Chử - Ninh Phước - Ninh Sơn - Vĩnh Hải, gắn với văn hóa Chăm, du lịch biển, du lịch sinh thái, nông nghiệp đặc thù, công nghiệp chế biến và năng lượng tái tạo.

Điểm khác biệt của Ninh Phước trong quá trình phát triển đô thị chính là chiều sâu văn hóa. Những giá trị văn hóa Chăm, hệ thống di sản, lễ hội và các làng nghề truyền thống không chỉ cần được gìn giữ mà còn có thể trở thành nguồn lực cho phát triển du lịch, dịch vụ. Đây cũng là cơ sở để Ninh Phước định hình hướng phát triển “đô thị di sản văn hóa dân tộc”, thay vì chỉ mở rộng không gian và đầu tư hạ tầng theo cách thức đô thị hóa thông thường. 

Theo kết quả đánh giá hiện trạng toàn đô thị theo 3 tiêu chí, 23 tiêu chuẩn, Ninh Phước đạt 80,44/100 điểm, cao hơn mức tối thiểu 75 điểm; trong đó có 12 tiêu chuẩn đạt điểm tối đa, 7 tiêu chuẩn đạt mức trung bình và 4 tiêu chuẩn chưa đạt điểm. Riêng tiêu chí mức độ đô thị hóa đạt 18,93/20 điểm; hạ tầng kỹ thuật đạt 22,5/25 điểm và hạ tầng xã hội đạt 23,01/25 điểm.

Ninh Phước đã hình thành nền tảng hạ tầng đô thị tương đối rõ nét, với tỷ lệ lao động phi nông nghiệp đạt 70,46%; 100% dân số đô thị được cung cấp nước sạch qua hệ thống tập trung; tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được xử lý đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường đạt 99,5%. Đánh giá trình độ phát triển đô thị theo 37 tiêu chuẩn, địa phương đạt 79,61/100 điểm, trong đó 16 tiêu chuẩn đạt điểm tối đa, 14 tiêu chuẩn đạt mức trung bình và 7 tiêu chuẩn chưa đạt điểm.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Ninh Phước vẫn còn một số tiêu chuẩn cần tiếp tục hoàn thiện, nhất là về thu gom, xử lý nước thải, cây xanh công cộng, chỉnh trang và quản lý kiến trúc đô thị. Đề án xác định thời gian tới sẽ tập trung đầu tư hệ thống xử lý nước thải, bổ sung không gian xanh, cải tạo đồng bộ các tuyến phố và hoàn thiện quy chế quản lý kiến trúc; qua đó từng bước khắc phục các tiêu chuẩn còn hạn chế, nâng cao chất lượng sống và diện mạo đô thị.

Tạo động lực cho bước phát triển mới

Tại cuộc họp thẩm định mới đây, các thành viên Hội đồng thẩm định thống nhất thông qua Đề án công nhận xã Ninh Phước thuộc tỉnh Khánh Hòa là đô thị loại III - đô thị di sản văn hóa dân tộc. Ông Nguyễn Thành Phú - Giám đốc Sở Xây dựng, Chủ tịch Hội đồng thẩm định đề nghị địa phương và đơn vị tư vấn tiếp tục rà soát, chỉnh lý, cập nhật đầy đủ các số liệu về phát triển kinh tế - xã hội, cơ sở giáo dục, thu nhập bình quân của người dân, công viên cây xanh, môi trường... Đồng thời, rà soát bảng điểm, bảo đảm các tiêu chí, tiêu chuẩn có luận cứ rõ ràng, chặt chẽ và đúng quy định.

Làng gốm Bàu Trúc (xã Ninh Phước) là địa điểm tham quan được nhiều du khách yêu thích.

Một yêu cầu quan trọng khác là xã Ninh Phước phải rà soát lại danh mục các dự án ưu tiên đầu tư để tiếp tục hoàn thiện hạ tầng. Bên cạnh phát huy nguồn lực tại chỗ, địa phương cần xác định những công trình trọng điểm, có tính động lực để đề xuất tỉnh quan tâm đầu tư. Sau khi tiếp thu các ý kiến của hội đồng, xã Ninh Phước khẩn trương hoàn chỉnh hồ sơ đề án trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt và chủ động chuẩn bị các điều kiện để cụ thể hóa đề án.

Ông Quảng Thúc Đoan - Chủ tịch UBND xã Ninh Phước cho biết, địa phương kiến nghị tỉnh tiếp tục ưu tiên nguồn lực đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; hỗ trợ công tác quy hoạch và thu hút các nguồn lực đầu tư. Kế hoạch phát triển đô thị giai đoạn 2026 - 2030 sẽ là một trong những công cụ để từng bước khắc phục các tiêu chuẩn còn thiếu, nâng cao chất lượng quản lý và phát triển đô thị, hướng đến thành lập phường Ninh Phước.

Được biết, sau khi hoàn thiện hồ sơ đề án, Sở Xây dựng đã báo cáo UBND tỉnh để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt công nhận xã Ninh Phước là đô thị loại III. Từ nền tảng đã có, địa phương đang từng bước hoàn thiện hạ tầng, môi trường, cây xanh và công tác quản lý đô thị; đồng thời gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc, hướng đến hình thành một đô thị di sản văn hóa dân tộc mang bản sắc riêng ở phía nam tỉnh.

MẠNH HÙNG