Phát huy truyền thống “Tôn sư, trọng đạo”

“Tôn sư, trọng đạo” là truyền thống văn hóa, đạo lý được hun đúc qua hàng nghìn năm, trở thành giá trị tinh thần bền vững trong đời sống người Việt. Truyền thống ấy vừa là sự tri ân đối với người dạy dỗ, vừa là sự tôn kính dành cho con đường học vấn và những giá trị đạo lý làm người. Trong kỷ nguyên mới, khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển dựa trên tri thức, khoa học công nghệ và hội nhập sâu rộng, việc giữ gìn và phát huy truyền thống này càng mang ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển bền vững của nền giáo dục, đào tạo và sự phát triển của toàn xã hội.

Vai trò của người thầy luôn được đề cao

Xã hội Nho học Việt Nam đề cao vai trò người thầy. Thầy giáo được coi là biểu tượng thiêng liêng cho sự học, là chuẩn mực về đạo đức, nhân cách. Trong 3 vị trí đặc biệt quan trọng của xã hội xưa: Quân - Sư - Phụ thì người thầy chỉ đứng sau vua, được xã hội, Nhân dân đặc biệt coi trọng. Thầy Chu Văn An được tôn vinh là “Vạn thế sư biểu”, là biểu tượng tiêu biểu về nhân cách liêm khiết và dám đứng lên bảo vệ chính nghĩa. Các nghiên cứu lịch sử giáo dục khẳng định cuộc đời và tấm gương đạo đức của Thầy Chu Văn An đã tạo nên nền tảng của truyền thống "tôn sư, trọng đạo" thời trung đại.

Chủ tịch Hồ Chí Minh - Thầy giáo Nguyễn Tất Thành, không chỉ là lãnh tụ thiên tài của dân tộc Việt Nam mà còn là một người thầy vĩ đại, một nhân cách mẫu mực. Những tư tưởng vượt thời đại của Người đã soi đường cho sự nghiệp giáo dục nước nhà. Bác luôn đặt người thầy vào vị trí được tôn trọng, cao quý nhất của xã hội. Người nhấn mạnh: "Có gì vẻ vang hơn là nghề đào tạo những thế hệ sau này tích cực góp phần xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản? Người thầy giáo tốt - thầy giáo xứng đáng là thầy giáo - là người vẻ vang nhất, dù tên tuổi không đăng trên báo, không được thưởng huân chương, song những người thầy giáo tốt là những người anh hùng vô danh. Đây là một điều rất vẻ vang…”.

Tấm gương nhà giáo Nguyễn Ngọc Ký - người thầy viết chữ bằng chân, vượt qua hoàn cảnh bản thân để học tập và trở thành nhà giáo ưu tú, biểu tượng sống cho sức mạnh giáo dục là minh chứng rõ nét cho tinh thần hiếu học và sự tri ân đối với người truyền dạy tri thức. Thầy là tấm gương tiêu biểu cho nghị lực vượt lên hoàn cảnh.

Lan tỏa truyền thống "tôn sư, trọng đạo"

Sau ngày 30-4-1975, đất nước thống nhất, ngành giáo dục bước vào giai đoạn lịch sử mới với nhiều thách thức, bộn bề. Thực hiện lời căn dặn của Bác Hồ: “ Ngày nay, các dân tộc anh em chúng ta muốn tiến bộ, muốn phát triển văn hóa của mình thì chúng ta phải tẩy trừ những thành kiến giữa các dân tộc, phải đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ nhau như anh em một nhà”, các thầy, cô giáo hai miền Nam - Bắc cùng nhau đứng trên bục giảng để xóa mù chữ, xây dựng lại hệ thống trường lớp và truyền đạt tri thức mới, đào tạo cho thế hệ tương lai trong giai đoạn tái thiết đất nước. Truyền thống "tôn sư, trọng đạo" và đạo lý uống nước nhớ nguồn tiếp tục được các thế hệ người học và toàn xã hội gìn giữ. Bằng sự tâm huyết và hy sinh thầm lặng, các thầy cô giáo đã góp phần quan trọng vào công cuộc xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, nuôi dưỡng khát vọng vươn lên cho hàng triệu lớp học sinh Việt Nam. Truyền thống "tôn sư, trọng đạo" được tiếp tục củng cố, lan tỏa thông qua các chính sách tôn vinh nghề giáo như danh hiệu Nhà giáo Nhân dân, Nhà giáo Ưu tú.

Sau 40 năm đổi mới của đất nước, truyền thống "tôn sư, trọng đạo" tiếp tục được giữ gìn, phát huy. Nền giáo dục bước vào thời kỳ chuyển đổi số, thầy cô chủ động đổi mới phương pháp dạy học, ứng dụng công nghệ hiện đại, xây dựng học liệu số. Đặc biệt, trong thời kỳ đại dịch COVID-19, hàng triệu giáo viên Việt Nam đã nỗ lực thích ứng với dạy học trực tuyến, cập nhật, sáng tạo trong giảng dạy, thể hiện tinh thần tận tâm, trách nhiệm đặc biệt.

Khẳng định vai trò nhà giáo trong kỷ nguyên mới

Trong bối cảnh triển khai thực hiện Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, truyền thống “tôn sư, trọng đạo” cần được nâng lên tầm cao mới, vừa giữ giá trị cốt lõi, vừa thích ứng với các điều kiện hiện đại. Tỉnh ủy Khánh Hòa đã ban hành Nghị quyết số 01 về Chiến lược phát triển bền vững giáo dục và đào tạo tỉnh Khánh Hòa đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045. Trong đó, tỉnh tiếp tục giữ vững thành quả đạt được trong công tác giáo dục và đào tạo, làm cơ sở thực hiện các bước đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; góp phần thực hiện thành công Nghị quyết số 09 của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển tỉnh Khánh Hoà đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Nghị quyết số 01 nêu rõ: “Xây dựng đội ngũ nhà giáo đủ về số lượng, đảm bảo về chất lượng, hợp lý về cơ cấu, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, đào tạo; bố trí đủ số lượng biên chế giáo viên, nhân viên theo tiêu chuẩn quy định; nâng cao chất lượng công tác đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục; đẩy mạnh thực hiện chính sách ưu đãi, thu hút học sinh giỏi theo học ngành sư phạm; xây dựng nhà công vụ, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên ở xa tới công tác”. Việc khẳng định vị thế trung tâm của người thầy chính là nền tảng để xây dựng một nền giáo dục chất lượng cao. Do vậy, người thầy luôn phải trau dồi đạo đức cách mạng, không ngừng rèn luyện chuyên môn thật tốt, đặc biệt, phải là tấm gương sáng để học sinh, sinh viên noi theo; giáo viên phải gương mẫu từ lời nói đến việc làm, phải thương yêu, chăm sóc học sinh như con em ruột thịt của mình, phải thật sự yêu nghề, yêu trường, không ngừng học hỏi để tiến bộ mãi. 

Trọng đạo trong thời đại số là giữ vững liêm chính học thuật, chống gian lận, chống thương mại hóa giáo dục và xây dựng văn hóa học thật, thi thật. Nghị quyết số 71 yêu cầu phát triển giáo dục toàn diện, đặt đạo đức và năng lực công dân làm trọng tâm. Nghị quyết số 01 nêu cụ thể: Chú trọng công tác giáo dục đạo đức, nhân cách và hệ giá trị chuẩn mực con người Việt Nam trong mọi lĩnh vực đời sống chính trị, kinh tế, xã hội cho học sinh, sinh viên; phân định rõ vai trò, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong giáo dục đạo đức, nhân cách và hệ giá trị chuẩn mực con người Việt Nam cho học sinh, sinh viên; đề cao trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước, các cấp ủy, chính quyền địa phương; chú trọng bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ nhà giáo… Điều này giúp bảo vệ “cái gốc” của giáo dục: Thầy ra thầy, trò ra trò; dạy chữ, dạy người; học để hoàn thiện bản thân, sống có trách nhiệm với xã hội, góp phần giữ gìn truyền thống tốt đẹp của lịch sử dân tộc và đóng góp cho sự phát triển của xã hội, quê hương, đất nước.

Văn hóa học đường phải được mở rộng sang không gian mạng, với nguyên tắc ứng xử tôn trọng, hợp tác, minh bạch. Một môi trường giáo dục hiện đại “an toàn, thân thiện, tích cực” là yêu cầu then chốt được đặt ra. Trong đó, Nghị quyết số 01 đề ra nhiệm vụ, giải pháp kiên trì xây dựng văn hoá học đường, văn hoá chất lượng, thực học, thực nghiệp gắn với trách nhiệm nêu gương của đội ngũ nhà giáo; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo trong đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá; thúc đẩy ứng dụng các mô hình giáo dục số, giáo dục trí tuệ nhân tạo, quản trị giáo dục thông minh, trường học số, lớp học thông minh… Đây là văn hoá, là nền tảng để truyền thống “tôn sư, trọng đạo” thấm sâu vào đời sống xã hội, đến tất cả các cơ quan quản lý nhà nước, các cấp ủy, chính quyền địa phương, đặc biệt là thấm sâu vào đời sống thế hệ trẻ.

Giữ gìn, phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc

Trong thời đại 4.0, người thầy phải trở thành người dẫn đường tri thức, người tổ chức hoạt động học tập và người thúc đẩy tư duy sáng tạo. Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị định hướng phát triển năng lực số, năng lực công nghệ và quyền tự chủ chuyên môn cho giáo viên, giúp họ phát huy vai trò trung tâm trong đổi mới giáo dục. Nghị quyết số 01 của Tỉnh ủy nêu một số giải pháp: Nâng cao chuẩn năng lực số và trí tuệ nhân tạo cho người học và đội ngũ nhà giáo ở tất cả các cấp học, đưa vào chương trình giáo dục gắn với thúc đẩy các hoạt động sáng tạo, trải nghiệm; có chính sách khuyến khích, huy động các doanh nghiệp, cơ sở giáo dục đại học tham gia bồi dưỡng, đào tạo giáo viên, người học về năng lực số, trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh đó, nâng chuẩn tiếng Anh cho giáo viên các cấp học; bảo đảm đủ số lượng, trình độ đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và công nghệ, ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo trong dạy và học tiếng Anh…

Hình ảnh người thầy tiếp tục được quan tâm và khẳng định: Là người dẫn đường tri thức, người tổ chức hoạt động học tập và người thúc đẩy tư duy sáng tạo. Truyền thống “tôn sư, trọng đạo” tiếp tục được kế thừa, phát huy qua các hình thức trực tiếp, kết hợp nghiên cứu, chuyển hóa qua các hoạt động tri ân trực tuyến, nghệ thuật số, chương trình truyền thông, ngày hội giáo dục… Điều này phù hợp với chủ trương huy động toàn xã hội tham gia phát triển giáo dục, lan tỏa tinh thần hiếu học theo cách mới phù hợp thời đại công nghệ số đang phát triển hiện nay.

Có thể nói, “tôn sư, trọng đạo” không chỉ là di sản của lịch sử mà còn là nguồn lực văn hóa quan trọng đối với sự phát triển của nền giáo dục Việt Nam trong thời đại mới. Khi được gắn kết với định hướng chiến lược từ Nghị quyết số 71, Nghị quyết số 01…, truyền thống ấy trở thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy đổi mới, đột phá trong phát triển giáo dục, đào tạo; nâng cao chất lượng nhân lực và củng cố bản sắc văn hóa dân tộc. Giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa “tôn sư, trọng đạo” không chỉ là trách nhiệm của ngành giáo dục mà là sứ mệnh của từng tỉnh, thành phố, địa phương, toàn xã hội và từng con người Việt Nam trong và ngoài nước, nhằm góp phần xây dựng một nền giáo dục nhân văn, hiện đại và sáng tạo - nền tảng cho sự phát triển bền vững của đất nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

VĂN NGỌC SEN