Xây dựng văn hóa trong Đảng đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới

Ở kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, xây dựng văn hóa trong Đảng được coi là một trong những nhiệm vụ chiến lược, cấp bách nhằm củng cố sức mạnh nội sinh của Đảng và dân tộc, khơi dậy khát vọng phát triển bền vững trên cơ sở tư duy “kiến tạo phát triển”. Đó cũng là sự khẳng định danh dự, trí tuệ, lương tâm của Đảng không tách rời dòng chảy văn hóa dân tộc, củng cố sức mạnh, uy tín của Đảng và là nhân tố cốt lõi quyết định việc Đảng lãnh đạo nhân dân, đất nước phát triển bền vững. 

Văn hóa trong Đảng - Chủ lưu trong dòng chảy văn hóa dân tộc ở thời đại Hồ Chí Minh

Văn hóa trong Đảng là một bộ phận quan trọng của văn hóa dân tộc, gồm tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần được hình thành, tiếp nối, trao truyền trong quá trình hoạt động của Đảng Cộng sản Việt Nam; những giá trị này thể hiện trình độ phát triển và đặc trưng riêng của Đảng trong dòng chảy lịch sử, văn hóa dân tộc. Văn hóa trong Đảng được thể hiện ở giá trị vật chất gồm hệ thống cơ sở vật chất (trụ sở làm việc, các công trình kiến trúc, văn hóa, di tích lịch sử cách mạng liên quan đến sự ra đời, phát triển của Đảng), hệ thống các biểu tượng và nghi lễ (cờ Đảng, huy hiệu Đảng và các nghi thức, nghi lễ trong sinh hoạt, đại hội của Đảng), di vật và tài liệu (tài liệu, văn kiện gốc, bút tích và hiện vật của các lãnh tụ, các nhà hoạt động cách mạng), hệ thống văn bản quy phạm (các quy định, Điều lệ Đảng, ấn phẩm tuyên truyền được in ấn, lưu hành)… Văn hóa trong Đảng cũng thể hiện ở giá trị tinh thần, với các giá trị tư tưởng, đạo đức cách mạng, chuẩn mực ứng xử, phương thức lãnh đạo, phong cách làm việc, lối sống, trách nhiệm công vụ, đạo đức… của mỗi tổ chức đảng và từng cán bộ, đảng viên, phản ánh bản chất cách mạng, khoa học, nhân văn, phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân của Đảng.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú thăm hỏi sức khỏe, đời sống các thương binh, bệnh binh tại Trung tâm Điều dưỡng thương binh tỉnh Nghệ An_Ảnh: sggp.org.vn

Là một thành tố của văn hóa dân tộc, văn hóa trong Đảng thể hiện rõ bản chất Chân - Thiện - Mỹ mang tính nhân văn, nhân bản với sự hội tụ, kết tinh của văn hóa, trí tuệ dân tộc, mà đỉnh cao là sự hòa quyện giữa chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh với truyền thống yêu nước, đoàn kết, nhân nghĩa và ý chí tự cường của người Việt Nam. Văn hóa trong Đảng cũng là nhân tố quan trọng quyết định năng lực lãnh đạo, khả năng cầm quyền của Đảng và thể hiện dấu ấn bản sắc của Đảng, bản lĩnh chính trị của dân tộc trong thời đại Hồ Chí Minh. Nhờ có văn hóa trong Đảng, mà Đảng trở thành bộ phận tinh túy, tinh hoa, tiên phong gương mẫu trong lòng dân tộc, kiên định theo chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, hết lòng phụng sự Tổ quốc và phục vụ nhân dân. Từ văn hóa trong Đảng, Đảng ngày càng củng cố vai trò là đội tiền phong của giai cấp và nhân dân, là hạt nhân chính trị, khẳng định vai trò lãnh đạo đối với đất nước, dân tộc, làm cho Đảng trở thành một đảng liêm chính, trong sạch, thực sự “là đạo đức, là văn minh”(1), kiên định tinh thần phụng sự Tổ quốc với mục tiêu cao cả là mang lại độc lập trường tồn cho đất nước, hạnh phúc vững bền cho nhân dân. Văn hóa trong Đảng cũng góp phần tạo sức đề kháng, ngăn chặn suy thoái, nâng cao năng lực lãnh đạo, phát huy những giá trị đặc trưng của Đảng trong hoạt động chính trị và củng cố quan hệ mật thiết giữa Đảng với nhân dân.

Trong mối quan hệ giữa văn hóa trong Đảng với văn hóa dân tộc, văn hóa dân tộc là nền tảng xã hội và môi trường lịch sử tạo nên văn hóa trong Đảng. Các giá trị truyền thống của dân tộc, như lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, tính cộng đồng, nhân nghĩa, khoan dung, hiếu học… đã được Đảng kế thừa, phát triển và nâng lên tầm cao mới trong quá trình lãnh đạo cách mạng. Văn hóa trong Đảng tác động trở lại nền văn hóa dân tộc thông qua việc xác lập, lãnh đạo, giáo dục, định hướng các giá trị nhằm làm giàu cho văn hóa Việt Nam và xây dựng con người, đất nước Việt Nam trong thời đại mới. Nhân tố cốt lõi gắn kết văn hóa trong Đảng với văn hóa dân tộc chính là con người Việt Nam, từ đó tạo nên sự thống nhất và sức mạnh nội sinh xuyên suốt của dân tộc với lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Ở thời đại Hồ Chí Minh, văn hóa trong Đảng thực sự trở thành chủ lưu trong dòng chảy văn hóa dân tộc, tỏa sáng sức mạnh trí tuệ, nhân văn để quy tụ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, khẳng định bản lĩnh chính trị và trình độ trí tuệ của Đảng nhằm phát huy vai trò lãnh đạo đất nước, nhân dân phát triển toàn diện, vững bền. Dòng chủ lưu đó in dấu ấn trong việc định hướng hệ giá trị tư tưởng cho toàn xã hội với chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng, gắn với các giá trị độc lập dân tộc, chủ nghĩa xã hội, dân chủ, công bằng, văn minh. Đồng thời, hiện thực hóa qua phương thức lãnh đạo dân chủ, đoàn kết, thực hành tự phê bình và phê bình, nêu gương “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư” của cán bộ, đảng viên. Văn hóa trong Đảng cũng trở thành sức mạnh nội sinh, là nền tảng, động lực, tài nguyên để kiến tạo phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội… và bảo vệ đất nước, con người, tạo sự đồng thuận xã hội, khơi dậy khát vọng hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.  

Yêu cầu, nhiệm vụ trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc và một số vấn đề đặt ra đối với xây dựng văn hóa trong Đảng

Từ nhận thức về văn hóa trong Đảng và vai trò của văn hóa trong Đảng, có thể thấy tầm quan trọng mang tính chiến lược, thời sự của xây dựng văn hóa trong Đảng. Đây là quá trình tạo lập, củng cố, phát triển và lan tỏa các giá trị văn hóa tốt đẹp trong toàn bộ hoạt động lãnh đạo của Đảng, nhằm bảo đảm Đảng luôn trong sạch, vững mạnh, thực sự là đạo đức, là văn minh, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong từng giai đoạn lịch sử. Ở kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, xây dựng văn hóa trong Đảng chính là xây dựng những giá trị cốt lõi về đạo đức, lối sống, tinh thần cống hiến vì nhân dân, vì Tổ quốc ở mỗi cán bộ, đảng viên, không ngừng củng cố, tăng cường giá trị vật chất và giá trị tinh thần của Đảng để tạo “sức mạnh mềm” bảo vệ Đảng từ bên trong, khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng trong điều kiện mới. Xây dựng và thực hành văn hóa trong Đảng không chỉ nhằm bảo vệ, phát huy các giá trị văn hóa trong Đảng, mà còn phòng, chống suy thoái, tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, kiến tạo môi trường chính trị khuyến khích đổi mới sáng tạo, phát huy trí tuệ tập thể, nâng cao chất lượng thể chế và hiệu quả quản trị quốc gia. Từ đó, khẳng định tính tiên phong, gương mẫu, nhân văn, Chân - Thiện - Mỹ và bản chất cách mạng ưu việt của Đảng, củng cố niềm tin của Nhân dân với Đảng.

Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc đặt ra những yêu cầu, nhiệm vụ mới mang tính chiến lược, đột phá, gắn với tư duy “kiến tạo phát triển” đã tạo cơ sở để việc xây dựng văn hóa trong Đảng nhằm củng cố, phát huy những giá trị gốc rễ trên cơ sở kiên định lập trường chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh; xác lập, phát triển các giá trị mới thích ứng với bối cảnh kỷ nguyên số, thế giới có nhiều biến động. Từ tư duy “kiến tạo phát triển”, Đảng xác định chuyển đổi tư duy quản lý sang kiến tạo, lấy người dân làm trung tâm; xây dựng văn hóa liêm chính, chống tham nhũng, lãng phí; coi xây dựng văn hóa trong Đảng là nhân tố then chốt để nâng cao năng lực lãnh đạo, hiệu lực quản lý, tạo hệ điều tiết cho sự phát triển bền vững đất nước, con người Việt Nam. 

Trong thực tiễn, về nhận thức, việc xây dựng văn hóa trong Đảng đã có sự chuyển biến rõ rệt và đổi mới về tư duy, nhận thức của Đảng cùng đội ngũ cán bộ, đảng viên về vị trí, vai trò của xây dựng văn hóa trong Đảng, coi đây là “nền tảng tinh thần” vững chắc, trực tiếp góp phần phòng, chống suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, tiên phong, gương mẫu để đảm trách sứ mệnh lịch sử trong kỷ nguyên vươn mình. Công tác lý luận, nghiên cứu, tuyên truyền nhằm củng cố vững chắc nền tảng tư tưởng và giá trị cốt lõi của Đảng được coi trọng, tiếp tục đẩy mạnh triển khai nhiều nghị quyết, chỉ thị, văn kiện quan trọng nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Về hành động, việc xây dựng văn hóa trong Đảng được lồng ghép chặt chẽ vào 6 nhiệm vụ trọng tâm, 3 đột phá, 10 nhóm nhiệm vụ xây dựng Đảng nhằm phát huy văn hóa nêu gương và đạo đức cách mạng theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng. Công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng được thực hiện nghiêm minh, quyết liệt. Xây dựng văn hóa lãnh đạo, văn hóa cầm quyền dân chủ, minh bạch, văn hóa nêu gương, nhất là nêu gương về đạo đức, lối sống, đạo đức công vụ, liêm chính gắn với chuyển đổi số của cán bộ, đảng viên (đặc biệt là người đứng đầu) từng bước được nâng cao. Cùng với các giá trị văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần của Đảng được tiếp tục gìn giữ, phát huy, Đảng không ngừng mở rộng giao lưu, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại về quản trị quốc gia, quyền con người, phát triển bền vững, bảo vệ môi trường… nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo gắn với thích ứng, tự chủ trong xu hướng hội nhập, chuyển đổi số. 

Tuy nhiên, xây dựng văn hóa trong Đảng phải đối mặt với không ít thách thức, nguy cơ, trước hết là sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” ở một bộ phận cán bộ, đảng viên, sự phai nhạt lý tưởng; cùng với đó là bệnh hình thức và sự chậm thích ứng với kỷ nguyên số và hội nhập; việc các thế lực thù địch lợi dụng không gian mạng để phát tán thông tin xấu, độc, khiến một bộ phận trong xã hội có xu hướng hoài nghi, nhận thức lệch lạc…

Thực trạng trên đặt ra các vấn đề cấp bách về xây dựng văn hóa trong Đảng đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong kỷ nguyên vươn mình. Đó là: Phải giải quyết mối quan hệ giữa “xây” và “chống”; giữa củng cố nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của xây dựng văn hóa trong Đảng với hành động thực tiễn đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong bối cảnh mới; giữa tư duy “kiến tạo phát triển” với phát triển nhanh, bền vững, "không ai bị bỏ lại phía sau"; giữa phát huy sức mạnh nội sinh, bản sắc văn hóa trong Đảng với học hỏi, hội nhập quốc tế trong bối cảnh chuyển đổi số trên nguyên tắc “hòa nhập nhưng không hòa tan”; giữa tính tiên phong, trách nhiệm nêu gương với phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, chống chủ nghĩa cá nhân, chống suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận cán bộ, đảng viên.

Đồng chí Trịnh Xuân Trường, Uỷ viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên trải nghiệm hái chè tại Tân Cương và giới thiệu về văn hoá uống chè với khách quốc tế_Ảnh: baothainguyen.vn

“Xây” văn hóa trong Đảng phải đi đôi với “phòng, chống” những tiêu cực, nguy cơ

Để xây dựng văn hóa trong Đảng đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, cần kết hợp thực hiện “ba xây”, “ba chống” trên cơ sở tư duy “kiến tạo phát triển” để chuyển đổi mạnh mẽ phương thức lãnh đạo của Đảng sang chủ động kiến tạo gắn với tầm nhìn phát triển bền vững, khơi thông các nguồn lực, tạo môi trường, động lực sáng tạo cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và người dân. “Ba xây” gồm:

Thứ nhất, tập trung xây dựng, phát huy nhân tố con người, khơi dậy mạnh mẽ khát vọng cống hiến và tinh thần phụng sự Tổ quốc, gắn với văn hóa trọng liêm sỉ, cốt lõi là đội ngũ cán bộ, đảng viên, hội đủ đức và tài, trong đó lấy đức làm gốc, kiên định lập trường, bản lĩnh chính trị theo chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, trung thành tuyệt đối với lý tưởng của Đảng. Tăng cường việc tu dưỡng đạo đức cách mạng và văn hóa nêu gương của cán bộ, đảng viên, đặc biệt là người đứng đầu. Đẩy mạnh thực hiện 3 đột phá và 10 nhóm nhiệm vụ xây dựng Đảng theo tinh thần Đại hội XIV, xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên theo tiêu chí “7 dám”, gồm dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám hành động vì lợi ích chung. 

Thứ hai, xây dựng văn hóa lãnh đạo, quản trị quốc gia theo tư duy “kiến tạo phát triển”, gắn với phát triển hệ giá trị văn hóa trong Đảng phù hợp với yêu cầu của thời đại mới trên các trụ cột: trung thành, liêm chính, bản lĩnh, sáng tạo, hành động, kỷ cương và phụng sự nhân dân; kết hợp với văn hóa xây dựng, tự đổi mới,  tự chỉnh đốn của Đảng, nâng cao chất lượng công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng. Trên cơ sở lãnh đạo bằng chiến lược, tầm nhìn, khoa học, chuyển mạnh sang tư duy kiến tạo phát triển; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo gắn với phát huy dân chủ, khuyến khích sáng tạo trong nhân dân, lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Tiếp tục “đẩy mạnh số hóa toàn diện, toàn trình, liên thông dữ liệu”(2), hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực theo hướng đồng bộ để phòng, chống tham nhũng và củng cố niềm tin chính trị của nhân dân.

Thứ ba, xây dựng môi trường văn hóa trong Đảng dân chủ, kỷ cương, đoàn kết, liêm chính gắn với hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực phản ứng chính sách trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra nhanh chóng. Cần thực hiện nghiêm nguyên tắc tập trung dân chủ, tăng cường đoàn kết thống nhất trong nội bộ Đảng và trong mối quan hệ Đảng với Nhân dân; xây dựng văn hóa học tập, đổi mới và phục vụ Nhân dân. Đổi mới quy trình hoàn thiện thể chế và xây dựng chính sách dựa trên dữ liệu số, tăng cường năng lực dự báo, phản ứng nhanh, xử lý kịp thời các vấn đề xã hội mới phát sinh. Tăng cường lan tỏa các giá trị văn hóa vật chất của Đảng để không chỉ tăng độ nhận diện giá trị văn hóa ngoại hiện của văn hóa trong Đảng, khẳng định bản sắc văn hóa trong Đảng, mà còn tạo thuận lợi về điều kiện vật chất phục vụ xây dựng văn hóa trong Đảng thành công.   

“Ba chống” gồm: Một là, chống suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và các biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Cần tiếp tục thực hiện nghiêm các nghị quyết về xây dựng, chỉnh đốn Đảng; tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức công vụ; xây dựng văn hóa nêu gương, tự soi, tự sửa; phát huy vai trò giám sát của nhân dân và các tổ chức chính trị - xã hội để phòng ngừa, ngăn chặn suy thoái ngay từ sớm, từ xa. Đẩy mạnh giáo dục, tuyên truyền về xây dựng văn hóa trong Đảng đến người dân, đặc biệt là giới trẻ nhằm tạo nhận thức đúng đắn, củng cố đồng thuận xã hội, nâng cao hiệu quả phòng, chống “diễn biến hòa bình”.

Hai là, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, “lợi ích nhóm” và mọi biểu hiện lạm dụng quyền lực trên cơ sở xây dựng bộ máy công quyền hoạt động minh bạch, hiệu lực, hiệu quả. Tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch trong công tác cán bộ, quản lý tài chính, đầu tư công và quản trị quốc gia. Kiên quyết xử lý mọi hành vi tham nhũng, tiêu cực, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Xây dựng văn hóa liêm chính trở thành chuẩn mực ứng xử của mọi tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên.

Ba là, chống tư duy bảo thủ, trì trệ, bệnh hình thức, né tránh trách nhiệm và tâm lý sợ đổi mới. Cần nghiêm chỉnh khắc phục tình trạng hành chính hóa hoạt động của một bộ phận tổ chức đảng, chống bệnh thành tích, hình thức, làm việc đối phó và loại bỏ tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm, né tránh, đùn đẩy công việc. Khuyến khích cán bộ năng động, sáng tạo, dám đột phá trong khuôn khổ pháp luật, gắn với cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Từ đó, góp phần xây dựng văn hóa trong

Đảng trong kỷ nguyên mới thực sự là văn hóa của hành động, hiệu quả, đổi mới sáng tạo và phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân./.

TS Bùi Thị Như Ngọc
Học viện Báo chí và Tuyên truyền

-----------------------

(1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 12, tr. 403
(2) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, t. I, tr. 29

Theo  tapchicongsan.org.vn
Nguồn: https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/chinh-tri-xay-dung-dang/-/2018/1315602/xay-dung-van-hoa-trong-dang-dap-ung-yeu-cau%2C-nhiem-vu--trong-ky-nguyen-vuon-minh-cua-dan-toc.aspx