Xử lý vi phạm hành chính phải nghiêm minh nhưng không được ảnh hưởng quyền lợi chính đáng của người dân

Chiều 4-11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Tham gia góp ý vào dự án luật, đồng chí Lê Hữu Trí - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về nguyên tắc xử phạt, biện pháp ngừng cung cấp điện, nước, thời hiệu xử phạt và ứng dụng công nghệ trong xử lý vi phạm hành chính, bảo đảm tính nghiêm minh, minh bạch và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Bảo đảm xử phạt đúng người, đúng hành vi, đúng thẩm quyền

Theo đồng chí Lê Hữu Trí, nguyên tắc quan trọng hàng đầu trong xử lý vi phạm hành chính phải là xử phạt đúng người, đúng hành vi, đúng thẩm quyền và đúng trình tự, thủ tục. Thực tế, điều người dân lo ngại không chỉ là mức phạt cao hay thấp, mà còn là nguy cơ bị xử phạt oan, áp dụng biện pháp không phù hợp hoặc phải mất nhiều thời gian, chi phí để khiếu nại, khắc phục hậu quả.

Do đó, đồng chí đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định về trách nhiệm chứng minh vi phạm của người có thẩm quyền; bảo đảm người bị xử phạt được tiếp cận hồ sơ, giải trình, cung cấp chứng cứ và thực hiện quyền khiếu nại, khởi kiện theo quy định của pháp luật. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của người thi hành công vụ khi ban hành quyết định xử phạt trái pháp luật, gây thiệt hại cho người dân, doanh nghiệp.

Đồng chí Lê Hữu Trí phát biểu thảo luận.

Đồng chí Lê Hữu Trí nhấn mạnh: Không thể chỉ đặt ra trách nhiệm đối với người vi phạm mà thiếu cơ chế kiểm soát trách nhiệm của người thực thi quyền lực. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm tính công bằng, minh bạch và hạn chế tình trạng lạm quyền trong thực thi pháp luật.

Ngừng cung cấp điện, nước phải có điều kiện chặt chẽ

Đối với biện pháp ngừng cung cấp điện, nước và các dịch vụ thiết yếu, đồng chí Lê Hữu Trí cho rằng, đây là biện pháp có tác động rất lớn, không chỉ đối với tổ chức vi phạm mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến người lao động, người dân sinh sống trong khu vực và các chủ thể không có hành vi vi phạm nhưng cùng sử dụng chung hệ thống.

Điện, nước là những dịch vụ thiết yếu, gắn liền với hoạt động sản xuất, kinh doanh, sinh hoạt và sức khỏe của người dân. Nếu quy định thiếu chặt chẽ, việc ngừng cung cấp có thể dẫn đến đình trệ sản xuất, ảnh hưởng sinh kế, thậm chí gây ra những hệ lụy đối với an toàn và đời sống xã hội.

Đồng chí Lê Hữu Trí đề nghị chỉ áp dụng biện pháp này đối với những hành vi vi phạm được quy định cụ thể trong luật, có tính chất nghiêm trọng, gây nguy cơ hoặc hậu quả rõ ràng; không giao quy định quá rộng cho văn bản dưới luật. Đồng thời, cần xác định cụ thể điều kiện, trình tự, thời hạn ngừng cung cấp và trách nhiệm của cơ quan ra quyết định, đơn vị cung cấp dịch vụ.

Đặc biệt, dự thảo cần có cơ chế bảo vệ người dân, người lao động và các tổ chức không vi phạm nhưng cùng sử dụng hệ thống điện, nước; có phương án xử lý đối với những trường hợp đặc biệt như bệnh viện, cơ sở chăm sóc sức khỏe và các nhu cầu thiết yếu khác. Việc khôi phục cung cấp dịch vụ phải được thực hiện ngay khi căn cứ áp dụng biện pháp không còn hoặc quyết định bị hủy bỏ; đồng thời có cơ chế bồi thường nếu việc áp dụng trái pháp luật gây thiệt hại.

Biện pháp ngừng cung cấp điện, nước phải thực sự nhằm ngăn chặn, chấm dứt vi phạm, không được trở thành công cụ gây sức ép hoặc tạo ra những hệ lụy lớn hơn chính hành vi vi phạm cần xử lý.

Tăng mức phạt phải bảo đảm tính tương xứng

Về thời hiệu xử phạt và mức phạt tiền, đồng chí Lê Hữu Trí đồng tình với việc cần có chế tài đủ sức răn đe đối với những hành vi vi phạm nghiêm trọng, gây hậu quả lớn hoặc thu lợi bất chính cao. Tuy nhiên, việc điều chỉnh mức phạt cần dựa trên đánh giá thực tiễn, bảo đảm tính tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm, thay vì chỉ xuất phát từ yêu cầu tăng cường quản lý nhà nước.

Nếu mức phạt quá cao, không phù hợp với tính chất, mức độ vi phạm và khả năng thực hiện của đối tượng có thể dẫn đến những hệ quả bất lợi, nhất là đối với hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và người dân có hoàn cảnh khó khăn.

Đồng chí Lê Hữu Trí đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát toàn diện các khung tiền phạt, phân hóa rõ giữa hành vi vi phạm lần đầu, vi phạm có tính chất cố ý, tái phạm và vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng. Đối với việc kéo dài thời hiệu xử phạt, cần xác định cụ thể lĩnh vực, loại hành vi và căn cứ áp dụng, tránh quy định chung chung khiến người dân, doanh nghiệp phải đối mặt với nguy cơ bị xử phạt trong thời gian quá dài. Bên cạnh đó, cần quy định rõ cách tính thời hiệu, thời điểm phát hiện vi phạm, thời điểm chấm dứt hành vi vi phạm và trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong việc xử lý kịp thời.

Ứng dụng công nghệ nhưng không thay thế trách nhiệm của con người

Đề cập đến việc xử lý vi phạm hành chính trong môi trường điện tử và các biện pháp xử lý đối với người chưa thành niên, đồng chí Lê Hữu Trí cho rằng, các quy định cần được hoàn thiện theo hướng hiện đại, khả thi và nhân văn.

Đối với việc sử dụng dữ liệu số, hình ảnh và phương tiện kỹ thuật để phát hiện vi phạm, đại biểu đề nghị phải bảo đảm dữ liệu có tính xác thực, được thu thập và sử dụng đúng quy định của pháp luật; đồng thời, người bị xử phạt phải có quyền tiếp cận, kiểm tra và phản bác chứng cứ. Không thể chỉ dựa vào dữ liệu tự động để ban hành quyết định xử phạt mà thiếu sự kiểm tra, xác minh của người có thẩm quyền, nhất là những trường hợp dữ liệu có sai sót hoặc chưa phản ánh đầy đủ tình tiết vụ việc.

Đối với người chưa thành niên, đại biểu đồng tình với định hướng tăng cường giáo dục, hỗ trợ và tạo điều kiện để các em sửa chữa sai lầm. Việc xử lý cần phù hợp với độ tuổi, mức độ nhận thức, hoàn cảnh gia đình và khả năng tự chịu trách nhiệm; đồng thời hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa gia đình, nhà trường, chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan, bảo đảm không làm tổn hại đến quá trình phát triển, học tập và cơ hội tái hòa nhập của người chưa thành niên.

Từ những vấn đề nêu trên, đồng chí Lê Hữu Trí đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát dự thảo luật theo hướng quy định rõ ràng, minh bạch về hành vi vi phạm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục và điều kiện áp dụng biện pháp xử lý; tăng cường cơ chế kiểm soát quyền lực, bảo vệ quyền con người, quyền công dân; đánh giá kỹ tác động của các biện pháp xử phạt mới, nhất là biện pháp ngừng cung cấp điện, nước, điều chỉnh thời hiệu và tăng mức phạt tiền.

Đồng thời, cần gắn việc sửa đổi luật với nâng cao năng lực, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ thực thi; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhưng không thay thế trách nhiệm kiểm tra, xác minh và quyết định của con người.

Đồng chí Lê Hữu Trí nhấn mạnh, một đạo luật tốt không chỉ thể hiện ở việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm mà còn phải bảo đảm người dân yên tâm rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình luôn được tôn trọng, bảo vệ. Xử lý vi phạm hành chính phải nghiêm minh nhưng không máy móc; hiệu lực quản lý nhà nước phải được nâng cao nhưng không được đánh đổi bằng quyền lợi chính đáng của người dân và doanh nghiệp.

TRÍ NGHĨA