Không bỏ sót đối tượng, không để khoảng trống trong phổ biến pháp luật

Dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật - PBGDPL (sửa đổi) đang được trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI với nhiều nội dung đổi mới, hướng tới nâng cao hiệu quả công tác đưa pháp luật vào cuộc sống, phù hợp với thực tế. Đồng chí Chamaléa Thị Thủy - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo, đại biểu Quốc hội tỉnh đã trả lời phỏng vấn trên Báo và Phát thanh, Truyền hình Khánh Hòa về những điểm cần tiếp tục hoàn thiện để Luật PBGDPL (sửa đổi) thực sự đi vào cuộc sống, đặc biệt là đối với các nhóm đối tượng đặc thù và trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay.

Đồng chí Chamaléa Thị Thủy phát biểu tại kỳ họp Quốc hội.

- Thưa đồng chí, qua nghiên cứu dự thảo Luật PBGDPL (sửa đổi), đồng chí đặc biệt quan tâm đến những vấn đề gì?

- Qua nghiên cứu dự thảo Luật PBGDPL (sửa đổi) được Chính phủ trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp này, tôi nhận thấy so với luật hiện hành, dự thảo đã thể hiện rõ tư duy đổi mới, đặc biệt là nhấn mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, tăng cường phân cấp, phân quyền và chú trọng đến các nhóm yếu thế. Khi xây dựng dự thảo luật, Chính phủ cũng đặt ra yêu cầu gắn PBGDPL với phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và bảo đảm chính sách dân tộc. Đây là hướng đi rất đúng và cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

Tuy nhiên, tôi thực sự băn khoăn khi trong 8 nhóm đối tượng đặc thù được liệt kê tại Điều 16 lại chưa có “cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài”. Theo tôi, đây là điểm cần được lưu ý, bởi ngay trong báo cáo thẩm định của Bộ Tư pháp cũng đã 2 lần đề nghị rà soát, bổ sung nếu xác định đây là nhóm ưu tiên. Bởi thực tế, với gần 6 triệu người Việt Nam đang sinh sống ở nước ngoài, nhu cầu tiếp cận pháp luật trong nước rất lớn, nhất là các lĩnh vực như: Đất đai, hôn nhân có yếu tố nước ngoài, quốc tịch hay đầu tư… Vì vậy, tôi đề nghị bổ sung nhóm đối tượng này vào Điều 16, đồng thời quy định rõ trách nhiệm phối hợp của Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài trong triển khai công tác này.

- Dự thảo luật lần này có điểm mới là đề cập đến trí tuệ nhân tạo (AI) trong phổ biến pháp luật. Quan điểm của đồng chí về nội dung này như thế nào?

- Tôi đánh giá rất cao việc dự thảo dành riêng 1 điều cho vấn đề ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đây là bước tiến quan trọng, bởi cách đây hơn một thập kỷ, khi Luật PBGDPL năm 2012 ra đời, chúng ta chưa hình dung rõ vai trò của AI trong đời sống pháp lý.

Tuy nhiên, quy định hiện nay mới dừng ở việc yêu cầu định danh tài khoản khi phổ biến pháp luật trên không gian mạng, chưa đề cập đến trách nhiệm kiểm chứng nội dung do AI tạo ra. Trong khi đó, AI hoàn toàn có thể tạo ra thông tin pháp lý sai lệch nhưng rất thuyết phục - hiện tượng được gọi là “ảo giác AI”. Vì vậy, tôi đề nghị bổ sung quy định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc kiểm chứng tính chính xác của nội dung do AI tạo ra trước khi công bố, đồng thời xác định trách nhiệm pháp lý nếu để xảy ra hậu quả.

- Hiện nay, vẫn còn một số ý kiến khác nhau về nội dung của dự thảo luật hoặc có nội dung quy định vẫn chưa rõ, vậy quan điểm của đồng chí về những vấn đề này?

- Đối với cơ chế bảo đảm nguồn lực thực hiện luật, đây là nội dung có nhiều ý kiến khác nhau trong quá trình xây dựng dự thảo. Cá nhân tôi ủng hộ phương án hiện nay: Giữ nguyên tắc “ưu tiên nguồn lực tương xứng” trong luật, còn nội dung cụ thể giao Chính phủ quy định. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm định hướng chính trị, vừa không làm xung đột với Luật Ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, điều quan trọng là khi xây dựng nghị định hướng dẫn, cần quy định rõ tiêu chí phân bổ nguồn lực. Nếu không, “ưu tiên” rất dễ chỉ dừng lại ở khẩu hiệu mà thiếu nguồn lực thực chất, đây cũng chính là hạn chế lớn đã được chỉ ra trong quá trình thi hành luật năm 2012.

Theo tôi, dự thảo luật cần phải quy định rõ cơ quan đầu mối quản lý nhà nước trong lĩnh vực PBGDPL. Bởi so với luật hiện hành, dự thảo lần này chưa xác định rõ cơ quan đầu mối mà chỉ giao Chính phủ quy định. Điều này có thể tạo ra khoảng trống trách nhiệm trong giai đoạn chuyển tiếp, khi nghị định hướng dẫn chưa được ban hành. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia đều xác định rõ cơ quan chủ trì ngay trong luật. Do đó, tôi đề nghị quy định cụ thể Bộ Tư pháp là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước trong lĩnh vực này, nhằm bảo đảm tính liên tục và hiệu quả trong tổ chức thực hiện.

Liên quan đến chính sách xã hội hóa trong công tác PBGDPL, dự thảo luật giao HĐND cấp tỉnh tự quyết định cơ chế hỗ trợ xã hội hóa. Tuy nhiên, nếu không có khung chung, rất dễ dẫn đến sự chênh lệch lớn giữa các địa phương có điều kiện ngân sách khác nhau. Đối với những tỉnh còn khó khăn, việc “tự quyết hoàn toàn” có thể khiến công tác PBGDPL càng bị hạn chế. Vì vậy, tôi đề nghị bổ sung quy định giao Chính phủ ban hành khung nguyên tắc tối thiểu, làm căn cứ chung để các địa phương triển khai, bảo đảm tính công bằng và hiệu quả.

Đối với đội ngũ làm công tác phổ biến pháp luật, tôi đồng tình với quy định về tiêu chuẩn báo cáo viên pháp luật tại Điều 33. Tuy nhiên, đối với “tuyên truyền viên pháp luật” - lực lượng rất đặc thù như già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng thì không nên áp dụng tiêu chuẩn quá cao về bằng cấp.

- Nếu những đề xuất này được tiếp thu, đồng chí kỳ vọng điều gì khi luật được thông qua?

- Tôi kỳ vọng rằng, khi Luật PBGDPL (sửa đổi) được hoàn thiện và triển khai hiệu quả sẽ mang lại những chuyển biến rõ hơn, người dân hiểu rõ hơn quyền và nghĩa vụ của mình, từ đó chủ động tuân thủ pháp luật và góp phần giảm thiểu các vi phạm pháp luật xuất phát từ thiếu hiểu biết pháp luật; góp phần giữ gìn an ninh trật tự, phát triển kinh tế - xã hội bền vững, nhất là ở vùng dân tộc thiểu số và miền núi khi người dân được nâng cao hiểu biết và áp dụng pháp luật. Quan trọng hơn, pháp luật sẽ không còn là điều gì xa vời, mà trở thành một phần trong đời sống hằng ngày của mỗi người dân.

- Xin cảm ơn đồng chí!

THÚY SƯƠNG (Thực hiện)