Tăng cường phòng, chống bệnh dại trên người

Sau 20 năm liên tục không ghi nhận ca mắc và tử vong do bệnh dại, năm 2026, Khánh Hòa đã ghi nhận 1 trường hợp tử vong do căn bệnh này. Điều này cho thấy nguy cơ bệnh dại vẫn hiện hữu, đòi hỏi ngành Y tế tỉnh và các địa phương tiếp tục tăng cường giám sát, truyền thông và triển khai đồng bộ các biện pháp phòng, chống.

Nguy cơ bệnh dại vẫn tiềm ẩn trong cộng đồng

Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Khánh Hòa, tính đến cuối năm 2025, tỉnh Khánh Hòa có 20 năm liên tục không ghi nhận trường hợp mắc và tử vong do bệnh dại trên người. Tuy nhiên, năm 2026, tỉnh đã ghi nhận 1 trường hợp tử vong do bệnh dại tại xã Lâm Sơn. Trường hợp này cho thấy nguy cơ bệnh dại vẫn tiềm ẩn trong cộng đồng, nhất là khi người dân còn chủ quan trong xử trí vết thương và tiêm phòng sau phơi nhiễm.

Theo điều tra dịch tễ, ngày 15-2-2026, bệnh nhân bị con chó con do bệnh nhân xin về nuôi cắn vào bàn tay. Vết thương sâu, chảy máu nhiều. Tuy nhiên, gia đình cho rằng chó con không nguy hiểm nên chỉ xử lý vết thương bằng ớt và cồn, không đưa bệnh nhân đi tiêm huyết thanh, vắc xin phòng bệnh dại và xử lý con chó.

Đến ngày 18-6, bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng nôn ói nhiều lần, nhức đầu, mệt mỏi, chán ăn, suy nhược. Khi đến Trung tâm Y tế khu vực Ninh Sơn, bệnh nhân còn tiếp xúc được, được điều trị chống nôn và theo dõi. Tuy nhiên, tình trạng sức khỏe tiếp tục diễn biến xấu. Ngày 19-6, bệnh nhân được chuyển đến Bệnh viện Đa khoa Ninh Thuận. Tại đây, các bác sĩ ghi nhận những biểu hiện nghi mắc bệnh dại như: Sợ gió, sợ nước, sợ ánh sáng, co giật, kích thích và rối loạn thần kinh thực vật. Cùng ngày, gia đình xin chuyển đến Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP. Hồ Chí Minh. Kết quả xét nghiệm mẫu nước bọt bằng phương pháp Realtime RT-PCR (ngày 20-6) tại đây xác định bệnh nhân dương tính với vi rút dại. Bệnh nhân tử vong ngày 22-6.

Ngay sau khi ghi nhận trường hợp trên, CDC Khánh Hòa đã phối hợp với lực lượng thú y, trạm y tế tiến hành xử lý ổ dịch, khẩn trương triển khai tiêm phòng vắc xin cho đàn chó khu vực gia đình bệnh nhân sinh sống; truyền thông trực tiếp về sự nguy hiểm của bệnh dại và các biện pháp phòng bệnh trên người, động vật.

Bệnh nhi ở phường Nha Trang bị chó cắn được điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Khánh Hòa.

Bác sĩ Nguyễn Đình Thoan - Phó Giám đốc Sở Y tế cho biết: “Tuy ngành Y tế và thú y đã nỗ lực kiểm soát tốt bệnh dại, nhưng số người bị tai nạn do động vật cắn phải tiêm vắc xin phòng dại trong những năm gần đây tăng rõ rệt. Năm 2022, toàn tỉnh ghi nhận 3.838 lượt người tiêm vắc xin phòng bệnh dại, đến năm 2025 con số này tăng lên 17.881 lượt; riêng 9 tháng năm 2026 đã ghi nhận hơn 16.220 lượt”. Đáng chú ý, trong số những người đến tiêm phòng, vết thương do chó cắn, cào, liếm chiếm 81,3%; do mèo chiếm khoảng 14,5%, còn lại là các loài động vật khác như dơi, khỉ...; vị trí vết thương chủ yếu ở chân (chiếm 60,2%) và tay (32,9%).  

Tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp

Tại hội nghị tập huấn hướng dẫn mô hình phối hợp liên ngành y tế - thú y trong giám sát bệnh dại do Viện Vệ sịnh dịch tễ Trung ương tổ chức mới đây tại tỉnh Khánh Hòa, các đại biểu nêu những trở ngại lớn trong công tác phòng, chống bệnh dại hiện nay. Đó là chi phí điều trị dự phòng sau phơi nhiễm, gồm vắc xin và huyết thanh kháng dại, dao động từ 1,1 đến 3,5 triệu đồng/người, vượt quá khả năng chi trả của một bộ phận người dân, khiến việc tiếp cận các biện pháp dự phòng gặp khó khăn. Ở các xã miền núi, khoảng cách từ nơi sinh sống đến điểm tiêm vắc xin, huyết thanh kháng dại còn xa có thể khiến người dân bỏ lỡ thời gian tiêm điều trị dự phòng sau phơi nhiễm, nhất là trong khoảng 24 - 48 giờ đầu.

Bên cạnh đó, tâm lý chủ quan khi bị chó, mèo cắn nhẹ, vết thương nhỏ; giấu việc bị động vật cắn; không rửa vết thương bằng xà phòng vẫn còn xảy ra. Một số người còn tin vào thuốc nam, tìm đến thầy lang thay vì đến cơ sở y tế để được tư vấn và xử trí đúng cách. Một số xã thiếu hụt cán bộ chuyên trách y tế - thú y dẫn tới nguy cơ chậm trễ trong trao đổi thông tin giám sát dịch tễ, ảnh hưởng đến việc phát hiện, điều tra và xử lý kịp thời các trường hợp phơi nhiễm, ổ dịch trên động vật…

Bác sĩ Nguyễn Đức Tình - Phó Giám đốc CDC Khánh Hòa cho biết, giai đoạn 2027 - 2030, ngành Y tế Khánh Hòa xác định tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp phòng, chống bệnh dại, trong đó chú trọng tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao năng lực y tế cơ sở và thay đổi nhận thức, hành vi của người dân. Đồng thời, duy trì mạng lưới báo cáo hai chiều giữa ngành Y tế và thú y, bảo đảm chia sẻ thông tin khẩn cấp trong vòng 24 giờ khi phát hiện ca bệnh trên người hoặc ổ dịch trên động vật. Các đơn vị sẽ phối hợp điều tra, khoanh vùng, lấy mẫu xét nghiệm và giám sát chủ động nhằm phát hiện sớm nguy cơ, kịp thời triển khai các biện pháp xử lý.

Cùng với đó, ngành Y tế sẽ tập huấn lại cho 100% cán bộ y tế tuyến xã và nhân viên y tế thôn bản về quy trình giám sát, phòng, chống bệnh dại; kỹ năng tư vấn và chỉ định tiêm vắc xin, huyết thanh kháng dại đúng quy định. Công tác truyền thông tập trung vào những nhóm có nguy cơ phơi nhiễm cao, người dân ở vùng sâu, vùng xa; hướng dẫn cách xử trí khi bị động vật cắn, cào, liếm và vận động người dân chủ động đưa vật nuôi đi tiêm phòng.

Bệnh dại là căn bệnh nguy hiểm, khi đã phát bệnh tỷ lệ tử vong gần như 100%. Vì vậy, việc chủ động phòng ngừa và tiêm phòng ngay sau phơi nhiễm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bên cạnh sự vào cuộc đồng bộ của ngành Y tế, ngành thú y, chính quyền địa phương, rất cần ý thức chủ động phòng bệnh của mỗi người dân.

C.ĐAN