Chủ động tầm soát, hướng tới loại trừ sốt rét

Tuy số ca mắc bệnh sốt rét trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa có xu hướng giảm mạnh qua từng năm nhưng nguy cơ bệnh vẫn hiện hữu, nhất là tại các khu vực miền núi. Ngành Y tế và các địa phương đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, tiến tới loại trừ sốt rét trên địa bàn tỉnh vào năm 2030.

Nguy cơ vẫn cao

Những năm gần đây, công tác phòng, chống sốt rét trên địa bàn tỉnh đạt nhiều kết quả. Số ca mắc giảm rõ rệt, từ 209 ca năm 2023 xuống còn 199 ca năm 2024 và 95 ca năm 2025. Trong 7 tháng năm 2026, toàn tỉnh ghi nhận 22 ca, tập trung chủ yếu tại các xã: Tây Khánh Vĩnh, Nam Khánh Vĩnh và Trung Khánh Vĩnh. Đáng chú ý, tại Khánh Hòa đang lưu hành 3 loài ký sinh trùng sốt rét, gồm: P. falciparum, P. vivax và P. malariae. Đây là yếu tố khiến nguy cơ bệnh vẫn còn, dù số ca mắc đã giảm đáng kể. 

Trẻ em thôn Cà Thiêu được lấy mẫu máu xét nghiệm tầm soát bệnh sốt rét.

Thực tế tại các địa bàn miền núi cho thấy, rừng và rẫy vẫn gắn liền với sinh kế của nhiều người dân. Họ thường xuyên vào rừng làm rẫy, khai thác lâm sản, hái măng, tìm mật ong hoặc các loại thực phẩm tự nhiên. Không ít trường hợp phải ở lại rừng qua đêm, trong khi việc sử dụng các biện pháp bảo vệ cá nhân chưa trở thành thói quen. Đây là một trong những khó khăn lớn trong công tác phòng, chống sốt rét hiện nay. Chính vì vậy, ngành Y tế đang triển khai chiến dịch tầm soát, sàng lọc sốt rét tại các địa bàn có nguy cơ cao, tập trung vào những người thường xuyên đi rừng, làm rẫy và ngủ lại qua đêm.

Chiều 7-8, tại thôn Cà Thiêu, xã Trung Khánh Vĩnh, những người dân đi rừng, đi rẫy trở về, từ người lớn tuổi đến trẻ em, lần lượt tới điểm lấy mẫu máu để sàng lọc bệnh sốt rét theo danh sách. Trong ngày, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Khánh Hòa phối hợp với địa phương tổ chức lấy mẫu máu cho gần 150 người dân thuộc các nhóm nguy cơ. Tại điểm lấy mẫu, ông Cao Hoàng Vỹ (thôn Cà Thiêu) chia sẻ: “Trước đây, người dân chưa thật sự quan tâm đến việc phòng tránh muỗi đốt khi vào rừng. Hiện nay, nhờ được cán bộ y tế tuyên truyền, nhiều người đã có ý thức mang theo màn, võng khi phải nghỉ lại qua đêm”. Tương tự, ông Cao Minh Gòn (xã Trung Khánh Vĩnh) cho biết, gia đình ông thường xuyên lên rẫy, có thời điểm phải ngủ lại 1 - 2 đêm. Thực hiện khuyến cáo của ngành Y tế, ông mang theo màn, võng và mắc màn khi ngủ.

Chị Mang Thị Mai - nhân viên y tế thôn bản xã Trung Khánh Vĩnh cho biết, cán bộ y tế thường xuyên tuyên truyền người dân mang theo màn, võng và mắc màn khi ngủ, đến ngay cơ sở y tế khi có biểu hiện nghi ngờ mắc sốt rét. Địa phương cũng rà soát, lập danh sách những người thường xuyên đi rừng, ngủ rẫy và các hộ dân sinh sống ven rừng, ven bìa rừng để theo dõi, giám sát. Khi phát hiện người có nguy cơ hoặc có triệu chứng nghi ngờ, nhân viên y tế thôn bản sẽ hỗ trợ kết nối với trạm y tế để được xét nghiệm, điều trị kịp thời.

Tăng cường giám sát chủ động

Để tiến tới loại trừ sốt rét, việc giảm số ca mắc chưa đủ mà cần chủ động phát hiện, quản lý và xử lý triệt để các nguồn nguy cơ. Mới đây, tại cuộc họp nghe lãnh đạo Sở Y tế báo cáo tình hình triển khai công tác phòng, chống sốt rét trên địa bàn tỉnh, đồng chí Nguyễn Long Biên - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương, nhất là những địa phương có ca mắc sốt rét xác định công tác loại trừ sốt rét là nhiệm vụ chính trị trọng tâm; huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc với quyết tâm cao nhất loại trừ bệnh sốt rét vào năm 2030.

Nhân viên y tế thôn bản xã Trung Khánh Vĩnh truyền thông phòng, chống sốt rét cho người dân.

Thực hiện chỉ đạo này, ngành Y tế đang xây dựng và triển khai chiến dịch 100 ngày đêm tầm soát, lấy mẫu máu xét nghiệm, sàng lọc sốt rét đối với các nhóm nguy cơ cao. Hoạt động được tổ chức tại các địa bàn có nguy cơ, tập trung vào những người thường xuyên đi rừng, đi rẫy, ngủ lại qua đêm và người dân sinh sống tại khu vực ven rừng, nhằm phát hiện sớm những trường hợp nhiễm ký sinh trùng sốt rét nhưng chưa có triệu chứng rõ ràng, qua đó kịp thời điều trị và ngăn nguy cơ lây truyền trong cộng đồng. Ông Nguyễn Văn Chút - Phó Trưởng khoa Ký sinh trùng - Côn trùng, CDC Khánh Hòa cho biết, trước đó, trung tâm đã triển khai giám sát chủ động tại các khu vực nguy cơ cao và mở rộng xét nghiệm cho những đối tượng có nguy cơ. Đồng thời, trung tâm tăng cường điều tra dịch tễ, xác định cụ thể nơi người dân thường xuyên đến, địa điểm ngủ lại và các yếu tố nguy cơ để có biện pháp giám sát phù hợp.

Cùng với đó, ngành Y tế tiếp tục bảo đảm thuốc điều trị, vật tư, hóa chất và các phương tiện cần thiết; tăng cường truyền thông trực tiếp, gián tiếp trên hệ thống truyền thanh cơ sở, phát tờ rơi. Các địa phương cập nhật danh sách người thường xuyên đi rừng, đi rẫy hằng tuần, cung cấp cho trạm y tế để theo dõi và tổ chức lấy mẫu máu sàng lọc khi cần thiết. Bác sĩ Tôn Thất Toàn - Phó Giám đốc Trung tâm CDC Khánh Hòa cho biết, tỉnh sẽ nghiên cứu, triển khai thêm các chốt lưu động tại những lối mòn vào rừng, rẫy để tăng cường giám sát; yêu cầu các đơn vị quản lý công trình, nơi có người lao động thường xuyên lưu trú tại khu vực có nguy cơ, thực hiện nghiêm các biện pháp phòng, chống sốt rét.

Với việc huy động đồng bộ các nguồn lực, tăng cường giám sát chủ động và tập trung vào nhóm nguy cơ cao, công tác phòng, chống sốt rét trên địa bàn tỉnh đang từng bước chuyển từ phát hiện, điều trị sang chủ động tầm soát, quản lý nguy cơ. Trong đó, ý thức tự bảo vệ của người dân khi đi rừng, đi rẫy được xác định là yếu tố đặc biệt quan trọng. Mục tiêu không chỉ là kiểm soát số ca mắc mà hướng đến từng bước loại trừ sốt rét trên địa bàn tỉnh vào năm 2030.

C.ĐAN