Tinh gọn đầu mối, nâng cao chất lượng giáo dục

Sắp xếp mạng lưới trường học theo hướng tinh gọn, hiệu quả không chỉ là yêu cầu của công tác đổi mới quản trị giáo dục mà còn là bước đi quan trọng nhằm sử dụng hiệu quả nguồn lực, nâng cao chất lượng dạy và học, đáp ứng yêu cầu phát triển của tỉnh trong giai đoạn mới. Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của phương án sắp xếp các cơ sở giáo dục (CSGD) công lập vừa được UBND tỉnh ban hành.

Hiện trạng trường lớp cơ bản đáp ứng nhu cầu học tập

Những năm qua, cùng với tốc độ phát triển kinh tế - xã hội, quá trình đô thị hóa và mở rộng không gian phát triển sau sắp xếp đơn vị hành chính, nhu cầu học tập trên địa bàn tỉnh không ngừng gia tăng. Tại các đô thị, khu kinh tế, khu công nghiệp và trung tâm dịch vụ, số lượng học sinh tăng nhanh do dân số cơ học gia tăng, kéo theo yêu cầu đầu tư mở rộng trường lớp, bổ sung đội ngũ giáo viên và hoàn thiện cơ sở vật chất. Trong khi đó, ở các địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và hải đảo, dân cư phân bố thưa, quy mô học sinh nhỏ nên nhiều điểm trường lẻ vẫn phải duy trì nhằm bảo đảm mọi trẻ em đều được tiếp cận giáo dục.

Học sinh Trường THCS Trưng Vương (phường Nha Trang).

Theo số liệu của Sở Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT), toàn tỉnh hiện có 800 CSGD, gồm 728 CSGD công lập và 72 CSGD ngoài công lập. Mỗi xã, phường đều có ít nhất một trường mầm non và một trường phổ thông hoặc trường liên cấp tiểu học - THCS, đáp ứng nhu cầu học tập của người dân. Tương ứng với quy mô mạng lưới trường lớp, đội ngũ nhân lực giáo dục công lập của tỉnh hiện có 28.120 cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên, gồm 1.596 cán bộ quản lý, 20.827 giáo viên và 5.697 nhân viên. Cơ cấu nhân lực phản ánh rõ đặc thù của ngành giáo dục, trong đó giáo viên chiếm hơn 74% tổng số nhân sự, là lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ giảng dạy; cán bộ quản lý chiếm khoảng 5,7%, còn đội ngũ nhân viên chiếm hơn 20%, bảo đảm công tác hành chính, phục vụ, thiết bị, thư viện, y tế trường học và các hoạt động hỗ trợ khác.

Có thể thấy, đội ngũ cán bộ, giáo viên được bố trí bám sát yêu cầu từng cấp học. Trong đó, cấp học mầm non tập trung nhiều nhân lực chăm sóc trẻ, còn cấp học phổ thông ưu tiên đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy. Hệ thống trường lớp và đội ngũ giáo viên cơ bản đáp ứng nhu cầu học tập của người dân, góp phần duy trì và nâng cao chất lượng giáo dục của tỉnh trong nhiều năm qua.

Tinh gọn đầu mối để nâng cao hiệu quả quản trị

Nhằm sắp xếp mạng lưới CSGD công lập phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nâng cao chất lượng giáo dục và sử dụng hiệu quả nguồn lực, UBND tỉnh đã ban hành phương án sắp xếp các CSGD công lập từ năm học 2026 - 2027. Phương án tập trung tái cấu trúc mạng lưới trường học theo quy mô dân số và phân bố dân cư; đổi mới quản trị nhà trường, mở rộng quy mô trường lớp; đồng thời tinh gọn đầu mối quản lý, cơ cấu lại đội ngũ theo hướng giảm biên chế quản lý, tăng tỷ lệ biên chế dành cho giáo viên trực tiếp giảng dạy.

Học sinh Trường THCS Trần Quốc Toản (phường Nha Trang).

Ông Vũ Ngọc Đương - Giám đốc Sở GD-ĐT cho biết, theo phương án sắp xếp, ngành sẽ tổ chức hình thành các CSGD có quy mô lớn theo 2 mô hình. Cụ thể, mô hình 1 là trường một cấp học gồm trường chính và các phân hiệu, điểm trường; mô hình 2 là trường phổ thông nhiều cấp học, được tổ chức tại một hoặc nhiều địa điểm, gồm trường chính và các phân hiệu. Việc lựa chọn mô hình sẽ căn cứ điều kiện thực tế từng địa phương, bảo đảm phù hợp quy mô dân số, khoảng cách địa lý và nhu cầu học tập của học sinh. 

Đối với các điểm trường lẻ không còn đáp ứng điều kiện cơ sở vật chất tối thiểu, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, ngành giáo dục sẽ từng bước sắp xếp lại theo hướng tập trung về trường chính hoặc trường bán trú, nội trú khi đủ điều kiện. Các cơ sở trường học không còn sử dụng vào mục đích giảng dạy sẽ được nghiên cứu chuyển đổi công năng thành trung tâm học tập cộng đồng, nhà văn hóa hoặc các thiết chế phục vụ người dân, tránh lãng phí tài sản công. Từ năm học 2026 - 2027, toàn tỉnh sẽ giảm 271 đầu mối CSGD công lập (từ 728 cơ sở xuống còn 457 cơ sở), tương ứng khoảng 37,2%. Tuy nhiên, việc giảm đầu mối không đồng nghĩa với việc giảm điểm học tập của học sinh. Phần lớn cơ sở trường học hiện hữu vẫn tiếp tục được duy trì làm phân hiệu hoặc điểm trường, giúp học sinh không phải di chuyển xa, đồng thời tận dụng hiệu quả cơ sở vật chất đã được đầu tư.

Cùng với sắp xếp trường lớp, ngành giáo dục cũng thực hiện cơ cấu lại đội ngũ. Đối với cán bộ quản lý dôi dư sau sắp xếp, địa phương sẽ bố trí sang các vị trí phù hợp tại cơ quan chuyên môn, đơn vị sự nghiệp hoặc khuyến khích trở lại giảng dạy, tham gia công tác chuyên môn để tận dụng nguồn lực chất lượng cao và góp phần tháo gỡ tình trạng thừa, thiếu giáo viên. Một số trường hợp có nguyện vọng sẽ được giải quyết chế độ theo quy định hiện hành. Việc bố trí giáo viên sẽ căn cứ vào quy mô học sinh và định mức giáo viên trên lớp, bảo đảm không ảnh hưởng đến chất lượng dạy học. Các vị trí nhân viên hành chính, phục vụ cũng được rà soát theo nguyên tắc mỗi trường có một bộ máy hành chính, đồng thời điều chuyển đến những nơi còn thiếu hoặc thực hiện tinh giản theo quy định. Mục tiêu xuyên suốt của phương án là giảm đầu mối quản lý, tăng nguồn lực cho hoạt động giảng dạy, tạo điều kiện để các nhà trường nâng cao chất lượng quản trị và sử dụng hiệu quả ngân sách đầu tư.

Khẩn trương hoàn thành để sẵn sàng cho năm học mới

Ngay sau khi phương án được ban hành, các địa phương trong tỉnh đã khẩn trương xây dựng đề án và quyết định sắp xếp các CSGD mầm non, phổ thông trên địa bàn theo phân cấp. Một số địa phương có điều kiện thuận lợi đã mạnh dạn đăng ký giảm hơn 50% số CSGD công lập hiện có trên địa bàn như: Xã Nam Ninh Hòa giảm 72,7%; xã Bắc Ninh Hòa giảm 66,7%; xã Lâm Sơn giảm 60%; phường Bảo An giảm 62,5%; xã Diên Lâm giảm 57,1%; phường Cam Linh giảm 57,1%...

Các cháu Trường Mầm non Vĩnh Thạnh (phường Tây Nha Trang).

Riêng xã Cam Hiệp chỉ có 1 trường mầm non và 1 trường tiểu học nên không thể thực hiện sắp xếp. Hơn 220 học sinh THCS của xã được bố trí học tập tại xã Cam Lâm với khoảng cách di chuyển dưới 5 km. 

Bà Trần Thị Ánh Tuyết - Phó Chủ tịch UBND phường Phan Rang cho biết, hiện nay, trên địa bàn phường có 16 CSGD công lập. Sau khi sắp xếp, phường sẽ còn 10 cơ sở. Các trường được tổ chức theo mô hình trường chính và các điểm trường, tạo điều kiện thống nhất công tác quản trị, đồng thời tiếp tục phát huy hiệu quả hệ thống cơ sở vật chất hiện có. Cùng với việc kiện toàn bộ máy quản lý, địa phương cũng rà soát đội ngũ giáo viên, nhân viên để bố trí phù hợp với quy mô trường học mới.

Tại phường Nha Trang, công tác sắp xếp cũng được triển khai khẩn trương. Với đặc điểm là địa bàn đông dân cư, nhu cầu học tập lớn, việc tổ chức lại các CSGD hướng đến xây dựng những trường có quy mô phù hợp, qua đó tăng cường năng lực quản trị và khai thác hiệu quả cơ sở vật chất. Quá trình thực hiện được địa phương phối hợp tổ chức chặt chẽ, bảo đảm tiến độ chuẩn bị cho năm học mới. 

Việc tinh gọn đầu mối trường học là bước đi có tính chiến lược trong quá trình đổi mới quản trị giáo dục của tỉnh. Khi được triển khai đồng bộ, thận trọng, phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương, chủ trương này sẽ góp phần nâng cao sử dụng hiệu quả nguồn lực, tạo nền tảng xây dựng hệ thống giáo dục tinh gọn, hiện đại, phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn mới.

HOÀNG DUNG