Tìm lời giải chống ngập cho Nha Trang

Tình trạng ngập cục bộ tại nhiều khu vực ở Nha Trang, nhất là phía bắc và phía tây đô thị, đã tồn tại nhiều năm và càng bộc lộ rõ khi xảy ra mưa lớn, lũ lớn. Hàng loạt công trình thoát nước, chỉnh trị sông, hồ điều hòa và trạm bơm đang được triển khai hoặc chuẩn bị đầu tư nhằm giải quyết căn cơ tình trạng này.

Nhiều “điểm nghẽn” thoát nước

Sau trận lũ lịch sử tháng 11-2025, gia đình bà Nguyễn Thị Bé Thu (phường Tây Nha Trang) phải làm thêm gác lửng để kê cao tài sản mỗi khi nước lũ tràn về. Bà Thu kể, trận lũ năm ngoái đã nhấn chìm gần như toàn bộ tài sản trong nhà, gây thiệt hại hơn 100 triệu đồng. Một số thành viên kịp sơ tán, những người ở lại phải chịu cảnh thiếu ăn, thiếu nước uống do lương thực, thực phẩm bị ngâm trong nước lũ. Đến nay, gia đình vẫn chưa khắc phục hết hậu quả. Bước vào mùa mưa năm nay, bà chủ động dự trữ lương thực, nhu yếu phẩm để ứng phó khi mưa lũ xảy ra.

Khu vực Nha Trang ngập trong biển nước trong đợt lụt năm 2025.

Nỗi lo của gia đình bà Thu cũng là tình cảnh chung của nhiều hộ dân phía tây Nha Trang. Theo UBND phường Tây Nha Trang, đợt mưa lũ tháng 11-2025 khiến 80% địa bàn phường bị ngập, nhiều khu vực ngập sâu hơn 2m, tập trung tại các khu vực: Võ Cang, Võ Cạnh, Võ Dõng, Phú Thạnh, Phú Vinh, Phú Bình, Phú Trung, Vĩnh Điềm Thượng và các khu vực ven sông Tắc, sông Quán Trường. Ngập sâu gây chia cắt giao thông, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt, sản xuất và đời sống người dân.

Ông Nguyễn Chí Dũng - Phó Chủ tịch UBND phường Tây Nha Trang cho biết, địa phương có địa hình thấp trũng, nằm ở hạ lưu sông Cái, thường xuyên tiếp nhận lượng nước lớn từ thượng nguồn. Trong khi đó, nhiều tuyến sông, kênh bị bồi lắng, cây cỏ và rác thải cản trở dòng chảy; quá trình đô thị hóa làm thu hẹp không gian trữ nước và thoát nước tự nhiên. Trước mắt, phường đã rà soát các điểm nghẽn, tổ chức phát quang, khơi thông sông Kim Bồng, sông Bà Vệ, bầu sông Tháo và xử lý các trường hợp lấn chiếm hành lang thoát lũ. Về lâu dài, địa phương kiến nghị đẩy nhanh Dự án Hệ thống thoát lũ phía tây khu vực Nha Trang, đầu tư tuyến đường D25 và chỉnh trị các tuyến sông, kênh theo quy hoạch; đồng thời tăng cường cảnh báo sớm, bảo đảm an toàn cho người dân vùng ngập sâu.

Không chỉ phía tây, nhiều khu vực phía bắc Nha Trang cũng thường xuyên ngập cục bộ, như đường 2 tháng 4 đoạn qua Làng Trẻ em SOS, chợ Bầu, đường Điện Biên Phủ, Phạm Văn Đồng... Địa hình từ các dãy núi Hòn Sạn, Cô Tiên dốc về vùng thấp, trong khi quá trình đô thị hóa làm thu hẹp diện tích ao hồ và đất nông nghiệp vốn có chức năng điều tiết nước. Khi mưa lớn kết hợp triều cường, mực nước sông Cái dâng cao khiến việc tiêu thoát càng khó khăn. Đáng chú ý, dù một số đoạn cống trên đường 2 tháng 4 đã được cải tạo nhưng các hạng mục ở hạ nguồn như hồ điều hòa, trạm bơm và cửa xả ra sông Cái chưa hoàn thiện, khiến nước rút chậm. Tại khu vực phía nam sông Cái, nhiều điểm ngập cũng xuất hiện ở đường D30 - Võ Nguyên Giáp, đường 23 tháng 10, khu vực trước siêu thị Lotte Mart và đường Phong Châu. Một số tuyến thoát lũ chưa kết nối hoàn chỉnh với các công trình chỉnh trị sông, trong khi tình trạng bồi lắng tiếp tục ảnh hưởng đến khả năng tiêu thoát nước.

Theo Sở Xây dựng, hệ thống thoát nước Nha Trang chủ yếu tập trung ở khu vực trung tâm, phía bắc sông Cái và các tuyến giao thông chính; nhiều khu vực còn phụ thuộc vào dòng chảy tự nhiên. Hạ tầng được đầu tư qua nhiều thời kỳ nên thiếu đồng bộ; một số tuyến cống có kích thước nhỏ, các điểm đấu nối chưa hoàn thiện, trong khi quá trình đô thị hóa tiếp tục tạo áp lực lên hệ thống hiện hữu.

Ông Chu Văn An - Phó Giám đốc Sở Xây dựng nhận định, một trong những bất cập lớn là sự thiếu đồng bộ giữa các công trình thu gom, dẫn nước và tiêu thoát nước. Một số tuyến cống đã được đầu tư nhưng các hạng mục phía hạ nguồn chưa hoàn thiện nên chưa phát huy đầy đủ hiệu quả. Vì vậy, việc chống ngập cần được triển khai đồng bộ, từ duy tu, nạo vét, tăng khả năng thu nước đến hoàn thiện hồ điều hòa, trạm bơm và cửa xả, gắn với kiểm soát hoạt động xây dựng, san lấp làm ảnh hưởng đến dòng chảy.

Từng bước hoàn chỉnh mạng lưới chống ngập

Từ thực trạng trên, nhiều nhóm giải pháp đang được đặt ra, từ những công việc có thể thực hiện ngay đến các dự án quy mô lớn mang tính chiến lược để giải bài toán thoát lũ cho Nha Trang.

Trước mắt, Sở Xây dựng đề nghị các địa phương tăng cường kiểm tra, duy tu, nạo vét bùn đất trong lòng cống, thu gom rác tại các cửa thu nước; xử lý tình trạng xây dựng, san lấp trái phép; từng bước cải tạo hệ thống thu nước mặt, hạn chế tình trạng rác gây bít tắc cửa thu nước và bổ sung các hố thu để nước mặt thoát xuống cống nhanh hơn. Một giải pháp khác được đề xuất là bố trí thêm các trạm bơm cưỡng bức tại cửa xả, qua đó chủ động bơm nước ra sông, biển trong thời điểm triều cường dâng cao.

Thi công nền đường tại Dự án Chỉnh trị hạ lưu sông Tắc, giai đoạn 2.

Song song với các giải pháp trước mắt, hàng loạt dự án đang được chuẩn bị và triển khai nhằm từng bước hoàn chỉnh “mạng lưới” chống ngập. Ở phía bắc, các hạng mục còn lại của Dự án Môi trường bền vững các thành phố duyên hải - Tiểu dự án Nha Trang gồm hồ điều hòa, đường Chử Đồng Tử, các trạm bơm, giếng tách và cửa xả ra sông Cái, đang được yêu cầu đẩy nhanh tiến độ. Theo báo cáo của Sở Xây dựng, nhóm hạng mục này có kinh phí khoảng 250 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành trong năm 2027. Khi hoàn thành, các công trình sẽ góp phần giảm ngập tại khu vực Làng SOS, chợ Bầu và đường Chử Đồng Tử. Cùng với đó là Dự án Hồ điều hòa khu vực phường Tây Nha Trang, gần khu du lịch suối khoáng nóng I-Resort, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 584 tỷ đồng. Hồ có chức năng thu gom, điều tiết nước mưa trước khi nước thoát ra sông Cái, bổ sung một mắt xích quan trọng cho hệ thống tiêu thoát nước của khu vực. 

Ở quy mô lớn hơn, Dự án Hệ thống thoát lũ phía tây khu vực Nha Trang đang được đề xuất đầu tư với tổng mức dự kiến 7.970 tỷ đồng, thời gian thực hiện từ năm 2026 đến 2031. Thay vì chỉ xử lý từng điểm ngập riêng lẻ, dự án hướng đến tổ chức lại mạng lưới tiêu thoát nước trên toàn lưu vực thông qua các trục thượng lưu sông Quán Trường, thượng lưu sông Tắc, kênh Vĩnh Thái - Vĩnh Hiệp, kênh hạ lưu sông Tắc - sông Quán Trường, kênh Diên An - sông Tắc, kênh Vĩnh Trung - sông Tắc, cùng sông Quán Trường, sông Suối Dầu, sông Đồng Đen... Qua đó, từng bước tăng cường khả năng kết nối, phân chia và tiêu thoát dòng chảy.

Một mắt xích quan trọng khác là Dự án Đường D25 và kênh thoát lũ Vĩnh Trung, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 1.942 tỷ đồng. Tuyến kênh sẽ kết nối với hệ thống sông Quán Trường, góp phần giảm tải lưu lượng và cải thiện tình trạng ngập tại phường Tây Nha Trang. Trong khi đó, Dự án Chỉnh trị hạ lưu sông Tắc giai đoạn 2, với tổng mức đầu tư khoảng 600 tỷ đồng, đang được thi công, dự kiến hoàn thành trong năm 2027; qua đó góp phần hạn chế ngập lụt, chống xói lở và cải thiện cảnh quan hai bên bờ sông. 

Ông Nguyễn Thanh Hiến - Giám đốc Ban Quản lý dự án Phát triển tỉnh cho biết, ban đang tập trung triển khai, chuẩn bị đầu tư nhiều dự án nhằm từng bước hoàn chỉnh hệ thống thoát nước, thoát lũ khu vực Nha Trang. Trong đó có việc hoàn thiện các hạng mục còn lại của Dự án Môi trường bền vững các thành phố duyên hải - Tiểu dự án Nha Trang; Dự án Hồ điều hòa khu vực Tây Nha Trang và Dự án Hệ thống thoát lũ phía tây khu vực Nha Trang. Các dự án có mối liên hệ với nhau trong quá trình thu gom, điều tiết, dẫn và tiêu nước. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải từng bước hoàn thiện đồng bộ các hạng mục, khắc phục những điểm nghẽn đang ảnh hưởng đến khả năng thoát nước của khu vực.

Để giải quyết căn cơ tình trạng ngập, cần đầu tư đồng bộ các công trình thoát nước, hồ điều hòa, trạm bơm và hệ thống sông, kênh thoát lũ, bảo đảm kết nối thông suốt từ thượng lưu đến hạ lưu. Bên cạnh việc đẩy nhanh tiến độ các dự án, cần tăng cường quản lý, bảo vệ hành lang thoát lũ, khắc phục tình trạng bồi lắng và lấn chiếm làm cản trở dòng chảy.

Về lâu dài, công tác chống ngập phải gắn chặt với quy hoạch phát triển đô thị. Theo định hướng của Sở Xây dựng, các giải pháp thoát nước bền vững sẽ tiếp tục được nghiên cứu trong quá trình lập Quy hoạch chung đô thị Khánh Hòa đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075, kết hợp xây dựng bản đồ cảnh báo thiên tai. Đây là cơ sở để tổ chức không gian đô thị phù hợp, kiểm soát hoạt động san lấp, xây dựng và bảo vệ không gian thoát lũ tự nhiên, từng bước nâng cao khả năng ứng phó với mưa lũ cực đoan. 

MẠNH HÙNG