Thu gom rác thải trên biển, đảo: Cần giải pháp lâu dài

Rác thải tại các đảo và khu vực lồng bè nuôi trồng thủy sản (NTTS) trên biển ngày càng phát sinh nhiều, trong khi hạ tầng, phương tiện thu gom, vận chuyển chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Để xử lý tình trạng này, UBND tỉnh đã chỉ đạo các địa phương khẩn trương triển khai giải pháp trước mắt; đồng thời giao Sở Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu phương án xử lý lâu dài. 

Xử lý chưa đồng bộ

Tại phường Nha Trang, các khu vực đảo có dân cư sinh sống gồm: Trí Nguyên, Bích Đầm, Vũng Ngán. Ông Trần Văn Hương - Giám đốc Xí nghiệp Môi trường, Công ty Cổ phần Môi trường Đô thị Nha Trang cho biết, theo hợp đồng ký với địa phương, đơn vị đang thu gom 17 tấn rác/ngày tại các đảo. Với 18 công nhân, rác thải được thu gom hằng ngày tại các đảo và khu vực lồng bè NTTS ven đảo, đưa về điểm tập kết. Sau đó, rác thải được vận chuyển bằng ghe chuyên dụng vào đất liền, rồi dùng xe chuyên trách đưa đến bãi chôn lấp rác Lương Hòa (phường Bắc Nha Trang) để xử lý theo quy định. Tuy nhiên, khối lượng rác thải phát sinh ở các đảo lên tới hơn 20 tấn/ngày, vượt khả năng thu gom hiện nay. Việc vận chuyển rác thải từ đảo vào đất liền phụ thuộc vào thời tiết và phương tiện đường thủy. Trong khi đó, kinh phí và nguồn lực dành riêng cho công tác thu gom, xử lý rác thải tại các khu vực biển, đảo còn hạn chế.

Công nhân Công ty Cổ phần Môi trường Đô thị Nha Trang thu gom rác thải tại khu vực đảo Trí Nguyên (phường Nha Trang).

Tại xã Đại Lãnh, 4 đảo gồm: Khải Lương, Ninh Tân, Ninh Đảo, Điệp Sơn có tổng cộng 763 hộ dân nhưng chưa có phương án thu gom, xử lý rác thải đồng bộ. Ở đảo Khải Lương, rác thải sinh hoạt được thải bỏ tại các khu đất trống ven biển hoặc xử lý bằng cách chôn lấp, đốt thủ công. Đảo Ninh Tân nằm xa đất liền, rác thải hằng ngày chưa được thu gom tập trung, còn tồn đọng tại các ghềnh đá và khu vực neo đậu tàu, thuyền. Đảo Ninh Đảo thiếu hạ tầng bảo vệ môi trường và điểm tập kết rác tạm thời, dẫn đến tình trạng một bộ phận người dân xả rác trực tiếp ra biển. Trong khi đó, đảo Điệp Sơn còn chịu áp lực từ lượng rác thải của khách du lịch, chưa được thu gom, xử lý triệt để. 

Tương tự, xã Nam Cam Ranh có 2 đảo Bình Ba và Bình Hưng với tổng số hơn 1.375 hộ dân. Hiện nay, cả 2 đảo đều chưa có phương án thu gom và xử lý rác thải đồng bộ. Ông Hà Thế Ân - Chủ tịch UBND xã Nam Cam Ranh cho biết, đảo Bình Ba có hơn 1.000 hộ dân, rác thải sinh hoạt chủ yếu là rác hữu cơ, bao bì nhựa, chai lọ. Do chưa có hệ thống thu gom, rác thường bị vứt tại các khu đất trống ven biển hoặc được xử lý bằng cách chôn lấp, đốt thủ công, gây ô nhiễm không khí và nguồn nước ngầm mạch nông. Trước đây, UBND TP. Cam Ranh (cũ) đã đầu tư xây dựng một lò đốt rác thủ công. Tuy nhiên, do lượng rác thải quá lớn, lò đốt không đáp ứng nhu cầu xử lý; đồng thời thiếu nhân công vận hành nên hiện không còn hoạt động. Đảo Bình Hưng có 375 hộ dân, ngoài lượng rác sinh hoạt của người dân địa phương, vào dịp cuối tuần và mùa du lịch, lượng rác thải nhựa do du khách thải ra tăng cao, trong khi chưa có lực lượng chuyên trách thu gom, xử lý. Đặc biệt, vào mùa gió Nam, rác từ biển trôi dạt vào đảo với khối lượng lớn, ảnh hưởng đến môi trường và đời sống của người dân.

Khẩn trương triển khai các giải pháp bền vững

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, rác thải không chỉ phát sinh tại các đảo mà còn xuất hiện nhiều ở khu vực lồng bè NTTS trên biển thuộc địa phận các xã, phường ven biển. Hoạt động nuôi trồng làm phát sinh lượng lớn chất thải, như: Phao xốp, thùng nhựa, lưới hỏng, dây thừng cũ, bạt ni lông và rác thải sinh hoạt của người lao động trên bè. Phần lớn chất thải trên bị xả trực tiếp hoặc cuốn trôi xuống biển, dạt vào các bãi biển, mắc vào rạn san hô quanh đảo, làm suy giảm hệ sinh thái biển, ảnh hưởng đến dòng chảy và nguồn lợi thủy sản. Tại xã Đại Lãnh và xã Nam Cam Ranh, khó khăn chung là các đảo chưa có bến, cảng hoặc điểm trung chuyển rác đạt chuẩn; thiếu phương tiện đường thủy chuyên dụng để vận chuyển rác từ đảo và lồng bè vào đất liền. Ngân sách địa phương còn hạn hẹp, chưa đáp ứng chi phí thường xuyên cho nhân công thu gom và vận chuyển rác bằng đường thủy. Bên cạnh đó, một bộ phận người dân, chủ lồng bè chưa có thói quen phân loại rác tại nguồn, vẫn còn tình trạng xả rác ra biển.

Công nhân Công ty Cổ phần Môi trường Đô thị Nha Trang thu gom rác thải tại khu vực đảo Trí Nguyên (phường Nha Trang).

Từ thực trạng trên, ngày 2-10, UBND tỉnh có văn bản chỉ đạo triển khai các giải pháp trước mắt và lâu dài. Đối với các giải pháp trước mắt, UBND tỉnh yêu cầu UBND các xã, phường: Đại Lãnh, Bắc Nha Trang, Nam Cam Ranh và đặc khu Trường Sa khẩn trương thiết lập điểm tập kết rác thải sinh hoạt tại các đảo, bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật, có nền chống thấm, mái che. Các địa phương vận động người dân phân loại rác tại nguồn; thành lập, duy trì các tổ tự quản về môi trường. Đồng thời, các địa phương cần bố trí ghe gắn máy hoặc thuê đơn vị có chức năng vận chuyển rác từ đảo vào đất liền xử lý định kỳ 2 - 3 lần/tuần. UBND tỉnh cũng yêu cầu 100% chủ lồng bè NTTS ký cam kết không xả thải ra biển, bố trí thiết bị lưu chứa rác tại chỗ và định kỳ vận chuyển vào bờ xử lý.

Về lâu dài, UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Xây dựng nghiên cứu các giải pháp, mô hình xử lý rác thải khép kín, bền vững tại các xã đảo. Trong đó, cần đánh giá, đề xuất áp dụng công nghệ xử lý tại chỗ như lò đốt quy mô nhỏ tập trung hoặc công nghệ vi sinh, sản xuất phân bón phù hợp với điều kiện đặc thù, nhằm hạn chế tối đa việc vận chuyển rác bằng đường thủy, tiết kiệm ngân sách. Sở Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm tổng hợp, tham mưu UBND tỉnh phương án tổng thể trước ngày 30-10. Sở Tài chính chủ trì thẩm định, phối hợp tham mưu UBND tỉnh xem xét, cân đối nguồn kinh phí hỗ trợ các địa phương (nếu có), bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ theo đúng quy định.

THÁI THỊNH