Nhịp sống nơi làng chài Cửa Bé

Giữa nhịp phát triển của đô thị biển Nha Trang, làng chài Cửa Bé vẫn lưu giữ nhiều nét sinh hoạt truyền thống của cư dân miền biển. Từ những ngư dân ngày ngày bám biển mưu sinh, những quán ăn bao năm đỏ lửa đến mái đình làng gần 200 tuổi, tất cả tạo nên một nhịp sống riêng, đậm hơi thở của làng biển xưa.

Mưu sinh từ biển

\Một buổi chiều cuối ngày, nắng vàng trải dài trên mặt biển Cửa Bé. Từ ngoài khơi, những chiếc tàu đánh cá lần lượt trở về sau nhiều ngày bám biển. Tiếng máy tàu hòa cùng tiếng người gọi nhau chuyển cá lên bờ tạo nên âm thanh quen thuộc của một làng chài đã tồn tại qua nhiều thế hệ.

Khung cảnh nhộn nhịp của Bến cá dân sinh Vĩnh Trường mỗi khi tàu cập bến.

Tại khu vực cửa biển, chúng tôi gặp anh Nguyễn Thanh Quy vừa trở về sau một buổi mò hải sản. Trên tay anh là chiếc rổ đựng đầy hàu, ốc. Gương mặt rám nắng cùng nụ cười hiền của người đàn ông miền biển dường như xua đi những nhọc nhằn của một ngày mưu sinh. "Hôm nay cũng tạm được, đủ bán cho mấy quán ăn với khách quen. Nghề biển cực lắm, nắng gió quanh năm, gặp hôm biển động phải nằm bờ. Nhưng người ở đây sinh ra cùng biển nên khó bỏ nghề. Ngày nào không nghe tiếng máy tàu, không ngửi mùi biển là thấy thiếu thiếu cái gì đó", anh Quy nói.

Ở làng bích họa Cửa Bé, dưới những giàn hoa giấy rực rỡ, ông Nguyễn Văn Lý (53 tuổi) cùng vợ là bà Trần Thị Hồng Thắm (44 tuổi) cặm cụi vá lại những tấm lưới vừa theo tàu trở về sau chuyến biển kéo dài nhiều ngày. Ông Lý cho biết, cha ông làm nghề biển, đến đời ông cũng vậy. Mỗi tháng ông đi biển khoảng 5 chuyến, mỗi chuyến kéo dài 4 ngày. Nghề biển còn nhiều nhọc nhằn, phụ thuộc vào thời tiết và sản lượng đánh bắt nhưng vẫn là nguồn thu nhập chính nuôi sống gia đình.

Đi thêm một đoạn là Bến cá dân sinh Vĩnh Trường. Những chiếc tàu vừa cập bến, từng rổ cá, mực... được nhanh chóng chuyển lên bờ. Người lựa cá, người cân hàng, người chở đi tiêu thụ. Không khí mua bán diễn ra khẩn trương nhưng vẫn đậm nét chân chất của cư dân miền biển. Theo một người thu mua hải sản tại khu vực này, tuy nhiều ngành nghề mới xuất hiện nhưng biển vẫn là nguồn sinh kế của không ít gia đình. 

Người dân vá lại lưới giã sau chuyến đi biển.

Nhịp sống bình yên nơi đây còn là hình ảnh các cụ ông tụ tập bên hàng ghế đá ven đường đánh cờ, nhâm nhi cà phê và trò chuyện về chuyện biển, chuyện làng. Rằng, cuộc sống nơi đây đã thay đổi rất nhiều so với trước. Nhà cao tầng mọc lên ngày càng nhiều, khách du lịch cũng thường xuyên ghé qua khu vực này, nhưng nhiều nét sinh hoạt của làng biển vẫn được gìn giữ. "Ngày trước, từ nhà ra biển chỉ vài bước chân. Trẻ em trong xóm lớn lên cùng tiếng sóng, những chiếc ghe neo trước cửa nhà và những buổi chiều chạy ra bến đón cha mẹ đi biển trở về. Ngày trước, nhìn đâu cũng thấy ghe thuyền. Bây giờ, nhà cửa khang trang hơn, đường sá rộng hơn nhưng người dân vẫn gắn bó với biển, xem biển như một phần cuộc sống của mình", ông Phạm Văn Đê (63 tuổi) kể.

Những quán ăn giữ lửa nghề

Nếu biển tạo nên sinh kế thì những quán ăn góp phần lưu giữ ký ức của người dân làng chài Cửa Bé. Chiều xuống, những quán bánh căn, bánh xèo, bún cá ven đường bắt đầu đỏ lửa. Bên khuôn bánh nóng hổi, bà Ninh Thị Mười đều đặn đổ từng mẻ bánh như đã làm suốt nhiều năm qua. Vài chiếc bàn nhựa đã kín chỗ, có người dân địa phương, có du khách vừa từ biển trở về ghé ngồi chờ những mẻ bánh mới ra lò. Nghề làm bánh được truyền lại qua 3 thế hệ trong gia đình, từ mẹ bà đến bà, rồi nay là con bà đều tiếp nối công việc ấy. Bà kể, hồi trước khu vực này còn là đường cát, nhà cửa thưa thớt. Người dân đi biển về thường ghé quán của bà ăn rồi mới về nhà. Trong số những thực khách gắn bó với quán có bà Nguyễn Thị Yến. Bà đã ăn bánh căn của bà Mười từ khi còn chưa lập gia đình. Đến bây giờ mấy chục năm rồi, thỉnh thoảng bà vẫn cùng con, cháu đến ăn. Quán thay đổi nhiều nhưng hương vị bánh thì vẫn như ngày xưa.

Bên cạnh bánh căn và bánh xèo, nhiều quán hải sản bình dân trong khu vực cũng thu hút thực khách nhờ nguồn nguyên liệu tươi được đưa từ bến cá lên mỗi ngày. Những món ăn mộc mạc nhưng đậm vị biển đã trở thành một phần bản sắc của Cửa Bé.

Khách tìm đến quán của bà Ninh Thị Mười để thưởng thức bánh căn, bánh xèo.

Ký ức làng biển dưới mái đình xưa

Chiều dần buông xuống trên vùng cửa biển. Những người vá lưới vẫn miệt mài với công việc còn dang dở. Men dọc con đường, chúng tôi vào sâu trong khu dân cư, một không gian tĩnh lặng hiện ra với những mái nhà cũ và đình Trường Đông - nơi sinh hoạt tín ngưỡng của cư dân Cửa Bé. Đình Trường Đông hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật và tư liệu có giá trị như các sắc phong triều Nguyễn, tư liệu Hán Nôm cùng nhiều loại hình văn hóa dân gian đặc sắc của cư dân miền biển. Trong đó, hò bá trạo và Lễ hội Cầu ngư vẫn được duy trì trong đời sống tinh thần của người dân nơi đây. Hằng năm, vào ngày 11 tháng 2 âm lịch, Lễ hội Cầu ngư lại được tổ chức tại đình. Đây không chỉ là một nghi lễ tín ngưỡng mà còn là dịp để cộng đồng gặp gỡ, nhắc nhớ về cội nguồn và những giá trị làm nên bản sắc của làng biển.

Lễ Nghinh Ông tại đình Trường Đông.

Hơn 20 năm trông coi đình, ông Trần Quang Mạnh (70 tuổi) kể, từ khi còn nhỏ ông đã theo cha đến đình trong mỗi dịp Lễ hội Cầu ngư. Những câu chuyện về cá Ông cứu người gặp nạn trên biển, những chuyến tàu vượt sóng trở về bình an hay những đêm hội rộn ràng đã trở thành ký ức không thể phai mờ. Ngày xưa, cứ đến Lễ hội Cầu ngư, cả làng đông vui lắm. Trẻ con háo hức từ mấy ngày trước. Người lớn tập hò bá trạo, chuẩn bị lễ vật, ai cũng mong đến ngày hội. Điều ông nhớ nhất là không khí gắn kết của những ngày lễ hội. Những người đi biển xa hay làm ăn nơi khác đều cố gắng trở về. Cả làng tụ họp dưới mái đình, cùng cầu mong biển lặng, ghe đầy cá và một năm bình an. Đến nay, những giá trị ấy vẫn được gìn giữ... 

Giữa nhịp phát triển của đô thị biển Nha Trang, Cửa Bé hôm nay đã khoác lên mình diện mạo mới. Dẫu vậy, phía sau những con đường khang trang và nhịp sống hiện đại, hơi thở của làng chài vẫn hiện hữu trong mỗi chuyến biển, những mái nhà cũ và những câu chuyện được lưu truyền dưới mái đình làng. 

TRẦN HẰNG