Gieo mầm tình yêu nghệ thuật truyền thống

Từ những nhịp hò bá trạo, thanh âm đàn đá đến những câu hô, hát bài chòi, ngày càng có nhiều bạn trẻ tìm đến nghệ thuật truyền thống (NTTT). Qua những buổi học, thực hành đã gieo vào tâm hồn của các bạn trẻ tình yêu NTTT và những giá trị văn hóa đặc sắc của quê hương.  

Nghệ sĩ của Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh hướng dẫn các em học sinh tập luyện hò bá trạo.

Học nhịp hò bá trạo

Hơn 2 tháng qua, tại Trường Tiểu học Nam Nha Trang (trường chính), cứ mỗi tối cuối tuần, 20 em nhỏ lại có mặt để tập những động tác mô phỏng cách chèo thuyền trong nghệ thuật hò bá trạo. Các em được xếp thành đội hình, tay cầm mái chèo và tập luyện theo từng nhịp hô của người hướng dẫn. Từ những ngày đầu còn bỡ ngỡ, lúng túng, đến nay mỗi em đã dần quen và thực hiện được động tác chèo thuyền đúng cách, đúng nhịp. “Lúc đầu, em thấy các động tác chèo khá lạ và khó nhớ. Nhưng khi vào tập em thấy vui và bây giờ em đã có thể thực hiện được đúng động tác. Qua đây, em cũng được tìm hiểu thêm về loại hình nghệ thuật hò bá trạo gắn với Lễ hội cầu ngư như thế nào”, em Mai Mộc Miên (16 tuổi, phường Nam Nha Trang) chia sẻ. 

Ông Trương Ngọc Long (Tổ trưởng Tổ Văn hóa - Thể thao và Thông tin lưu động thuộc Trung tâm Văn hóa - Thể thao và Dịch vụ công ích phường Nam Nha Trang) cho biết, thông qua từng nhịp chèo, điệu hò, các em không chỉ học một tiết mục nghệ thuật mà còn được tìm hiểu về đời sống tinh thần của cư dân ven biển. Đan xen giữa những lần tập động tác chèo thuyền, học từng câu hò bá trạo, các em được giới thiệu về nguồn gốc, ý nghĩa của nghệ thuật diễn xướng dân gian hò bá trạo, cũng như về Lễ hội cầu ngư. Để từ đó, mỗi em hiểu thêm về tín ngưỡng độc đáo gắn với phong tục thờ cá Ông của người dân các làng chài. 

Em Tro Thị Trúc Vy biểu diễn nhạc cụ đàn đá.

Giữ gìn thanh âm đàn đá

Đến với vùng miền núi Khánh Sơn, nơi có đông đồng bào Raglai sinh sống, chúng tôi có dịp tìm hiểu về lớp học đàn đá. Từ năm 2024 đến nay, đồng bào Raglai ở địa phương càng thêm tự hào với nhạc cụ đàn đá của dân tộc mình khi bộ sưu tập đàn đá Khánh Sơn được công nhận là bảo vật quốc gia. Phong trào học, sử dụng nhạc cụ đàn đá trên địa bàn 3 xã khu vực Khánh Sơn cũng ngày càng trở nên sôi nổi. Cô Nguyễn Ngọc Thùy Ngân - giáo viên môn Âm nhạc kiêm Tổng phụ trách Đội (Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THCS Khánh Sơn) cho biết, hiện nay, các lớp học đàn đá tại Nhà Thiếu nhi xã Khánh Sơn vẫn được duy trì. Ngoài ra, còn có các lớp bồi dưỡng cho cán bộ đoàn, thanh niên, những người làm công tác văn hóa trên địa bàn các xã. Nhạc cụ đàn đá còn được đưa vào sử dụng trong hoạt động giáo dục tại một số trường học. 

Những thanh đá được đẽo gọt cẩn thận, với kích thước khác nhau và sắp xếp thành hàng theo thứ tự thang âm nhất định. Ban đầu, người học lần lượt dùng búa bằng gỗ gõ vào từng thanh để cảm nhận lực tay, âm thanh rồi dần dần làm quen với từng nốt, từng hợp âm mới có thể đánh ra đoạn nhạc, bản nhạc... Hành trình đó vừa yêu cầu sự kiên trì nhưng cũng rất lôi cuốn đối với người học. "Em theo học đàn đá vì đây là nhạc cụ truyền thống của dân tộc em. Em mong ngày càng có nhiều bạn học sinh học đàn đá để từ đó góp phần giữ gìn, quảng bá nhạc cụ đàn đá của đồng bào Raglai đến gần hơn với mọi người”, em Tro Thị Trúc Vy (học sinh lớp 8B, Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Khánh Sơn) cho biết. 

Nghệ sĩ Ưu tú Bích Vương dạy các em nhỏ học hô, hát bài chòi.

Yêu sao nghệ thuật bài chòi 

Từ cuối tháng 7, Trung tâm Văn hóa tỉnh ra mắt lớp truyền dạy nghệ thuật hô hát bài chòi. Lớp học do các nghệ sĩ, nghệ nhân bài chòi nổi tiếng trong tỉnh như: NSƯT Bích Vương, NSƯT Bích Thủy, Nghệ nhân Ưu tú Bạch Lan... truyền dạy. Lớp học thu hút nhiều bạn trẻ thuộc các lứa tuổi khác nhau cùng tham gia. Mỗi người dù chất giọng, năng khiếu khác nhau nhưng đều chung một niềm yêu thích với loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo đã được UNESCO vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Từng làn điệu xuân nữ, cổ bản, xàng xê, hò quảng cùng cách xử lý luyến láy, nhịp điệu được các nghệ sĩ, nghệ nhân hướng dẫn, chỉ bảo tận tình. Để từ đó, mỗi bạn trẻ theo học nắm được cách thức, kỹ thuật và tự tin thể hiện những câu hô quân bài hay những làn điệu phổ biến của nghệ thuật bài chòi. "Được học và trải nghiệm trực tiếp nghệ thuật bài chòi đã đưa đến cho em cảm nhận rõ hơn về loại hình này. Nếu trước đây em chỉ xem các nghệ sĩ, nghệ nhân biểu diễn thì hiện nay em đã học và có thể tự mình hô, hát. Điều đó làm cho em thấy bài chòi thú vị hơn và em muốn được học thêm nhiều làn điệu để có thể hiểu biết hơn về bài chòi”, em Trương Kiều Phương Uyên (13 tuổi, phường Tây Nha Trang) chia sẻ. 

Cô Nguyễn Ngọc Thùy Ngân và em Mấu Thị Lâm Vy cùng nhạc cụ đàn đá và trang phục truyền thống.

Để di sản mãi được lưu truyền

Hò bá trạo, biểu diễn nhạc cụ đàn đá, hô hát bài chòi là ba loại hình nghệ thuật khác nhau nhưng đang cùng được truyền dạy cho các bạn trẻ. Điểm gặp nhau ở những lớp học này là các bạn trẻ được trực tiếp thực hành dưới sự hướng dẫn của những người có chuyên môn tốt. Từng động tác, nốt nhạc, câu hát được chỉ dẫn, chỉnh sửa từng li từng tí để giúp người học nắm và thực hành đạt kết quả tốt nhất. Đặc biệt, qua những lớp học đã góp phần trong việc vun đắp, ươm mầm tình yêu với các loại hình NTTT, di sản văn hóa của quê hương Khánh Hòa đến với các bạn trẻ. Và đây cũng là cách để NTTT, di sản văn hóa được lưu truyền từ quá khứ đến hôm nay và cho ngày mai.

Theo ông Nguyễn Khắc Duy - Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh, muốn NTTT sống trong thế hệ trẻ, không chỉ dừng lại ở bảo tồn, giới thiệu một cách thụ động mà cần tạo cơ hội để các em được học, thực hành, biểu diễn và sáng tạo. Cùng với nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà trường, các địa phương cần mở thêm nhiều sân chơi học tập, biểu diễn NTTT thông qua những mô hình câu lạc bộ, không gian trải nghiệm, sân khấu học đường và cả trên môi trường số. Có như thế, di sản văn hóa sẽ được các bạn trẻ đón nhận, giữ gìn và lan tỏa một cách phù hợp với yêu cầu, đặc điểm của thị hiếu đương đại.

TRẦN HẰNG