Phát triển nghề truyền thống gắn với du lịch

Không chỉ sản xuất và bán sản phẩm, nhiều nghề thủ công truyền thống đang được giữ gìn, phát huy giá trị gắn với hoạt động du lịch. Từ việc trình diễn, giới thiệu, hướng dẫn du khách tham quan, trải nghiệm làm các sản phẩm đã mang đến thu nhập và giúp các nghệ nhân, thợ thủ công yên tâm gắn bó với nghề truyền thống.

Những người thợ dệt chiếu cói ở Làng nghề Nha Trang Xưa. Ảnh: N.T

Khai thác giá trị nghề truyền thống

Đến với Hợp tác xã Gốm Chăm Bàu Trúc (xã Ninh Phước), du khách không chỉ tham quan, tìm hiểu và mua sản phẩm mà còn được trực tiếp tham gia các công đoạn làm gốm dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân. Ông Phú Hữu Minh Thuần - Giám đốc Hợp tác xã Gốm Chăm Bàu Trúc cho biết, trong thời gian qua, lượng khách quan tâm đến làng nghề tăng đáng kể. Vào mùa cao điểm, hợp tác xã có ngày đón khoảng 1.500 lượt khách. 

Làng nghề Trường Sơn (phường Nha Trang) cũng khai thác gần 20 nghề thủ công truyền thống phục vụ hoạt động trải nghiệm của du khách như dệt chiếu, làm mành ốc, làm tranh cát, đan lưới... Để phù hợp với thời gian tham quan, các nghệ nhân lựa chọn những công đoạn có thể hoàn thành trong thời gian ngắn cho khách trải nghiệm.  

Cũng hướng đến kết hợp nghề truyền thống với du lịch, Làng nghề Nha Trang Xưa (phường Nam Nha Trang) có hơn 10 nghề thủ công truyền thống như dệt chiếu, làm gốm, sơn mài, may áo dài... được giới thiệu trong không gian du lịch kết hợp trải nghiệm văn hóa. Bà Nguyễn Thị Ngọc Ánh - Giám đốc điều hành Làng nghề Nha Trang Xưa cho biết, nhiều nghệ nhân địa phương có tay nghề, nắm giữ bí quyết làm nghề nhưng gặp khó khăn trong việc duy trì sản xuất do thiếu không gian, công cụ và nguyên liệu. Từ thực tế đó, đơn vị đầu tư khu vực làm nghề riêng, cung cấp điều kiện để nghệ nhân tiếp tục sản xuất, đồng thời tham gia trình diễn và hướng dẫn khách trải nghiệm.

Hướng dẫn trẻ em làm tò he tại Làng nghề Nha Trang Xưa.

Tạo sinh kế cho người dân

Tại thôn Bàu Trúc, người dân tham gia biểu diễn văn nghệ, chơi nhạc cụ truyền thống, thuyết minh và hướng dẫn khách làm gốm đều nhận được thu nhập phù hợp. Hoạt động du lịch phát triển, nguồn thu được mở rộng sang các dịch vụ phục vụ khách tham quan, góp phần cải thiện đời sống của nhiều người trong cộng đồng.

Từ đầu năm 2026 đến nay, Làng nghề Trường Sơn đón hơn 80.000 lượt khách. Lượng khách tham quan ngày càng tăng cũng tạo điều kiện để sản phẩm thủ công tiếp cận thêm người tiêu dùng. "Những sản phẩm nhỏ gọn như quạt cói, móc khóa... không chỉ phục vụ hoạt động trải nghiệm mà còn trở thành món quà lưu niệm để du khách mua. Từ đó, mở thêm cơ hội tiêu thụ sản phẩm cho người làm nghề", bà Lê Nguyễn Ái Quỳnh - quản lý Làng nghề Trường Sơn cho biết. 

Hiện nay, Làng nghề Nha Trang Xưa có hơn 70 người dân địa phương tham gia hoạt động sản xuất, giới thiệu nghề thủ công truyền thống. Các nghệ nhân được tuyển dụng, hưởng lương, đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và các chế độ theo quy định của doanh nghiệp. "Hoạt động kinh doanh của Làng nghề Nha Trang Xưa dựa trên 3 mảng chính là ẩm thực, văn hóa và làng nghề. Trước đây, doanh thu chủ yếu đến từ ẩm thực thì hiện nay hoạt động văn hóa, làng nghề đã mang đến nguồn thu ngày càng quan trọng. Ngoài tiền lương, nghệ nhân còn có cơ hội tăng thêm thu nhập từ việc bán sản phẩm và các khoản thưởng", bà Nguyễn Thị Ngọc Ánh cho biết.

Du khách trải nghiệm làm sản phẩm thủ công tại Làng nghề Trường Sơn.

Phát triển du lịch làng nghề

Theo bà Thái Thị Lệ Hằng - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, việc khai thác hoạt động nghề thủ công vào du lịch không chỉ là hướng phát triển kinh tế mà còn là giải pháp bảo tồn các giá trị văn hóa địa phương. Tại một số làng nghề như: Làng gốm Chăm Bàu Trúc; làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng; làng dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp... người dân vừa sản xuất sản phẩm để cung cấp cho thị trường vừa tổ chức các hoạt động tham quan, trải nghiệm cho du khách. Từ đó, thu nhập của nghệ nhân, thợ thủ công và các hộ làm nghề truyền thống được cải thiện hơn. Tuy nhiên, hiệu quả phát triển du lịch tại các làng nghề chưa đồng đều. Một số nơi còn thiếu hạ tầng đón khách như bãi đỗ xe, khu vệ sinh, khu trưng bày và trải nghiệm; sự liên kết với doanh nghiệp lữ hành chưa chặt chẽ, sản phẩm trải nghiệm chưa phong phú và chưa được chuẩn hóa...

Nghệ nhân làng gốm Chăm Bàu Trúc trình diễn kỹ thuật làm gốm phục vụ khách tham quan.

Trong thời gian tới, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ triển khai những giải pháp cụ thể nhằm phát triển làng nghề truyền thống thành sản phẩm du lịch đặc trưng, lấy cộng đồng làm chủ thể, bảo đảm lợi ích kinh tế đi đôi với bảo tồn giá trị văn hóa. Đề án phát triển du lịch cộng đồng giai đoạn 2026 - 2030 cũng xác định hành lang “Đồng bằng - Làng nghề” là một trong 3 hành lang ưu tiên. Các mô hình du lịch cộng đồng văn hóa Chăm - làng gốm Bàu Trúc; làng nghề xoi trầm hương Vạn Thắng; các điểm trải nghiệm dệt vải, đúc đồng, làm muối... sẽ được tập trung thí điểm và nhân rộng. Cùng với đó, sở định hướng hỗ trợ các làng nghề xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng như: Chương trình “Một ngày làm nghệ nhân”, homestay nhà truyền thống, tour trải nghiệm kết hợp ẩm thực và nghệ thuật dân gian... Sở cũng sẽ tham mưu chính sách hỗ trợ vốn, tín dụng ưu đãi để các hộ cải tạo không gian sản xuất thành điểm trải nghiệm, nâng cấp hạ tầng vệ sinh, đường vào và khu trưng bày. Người dân và nghệ nhân sẽ được tập huấn kỹ năng đón khách, giao tiếp, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm và giới thiệu câu chuyện nghề; khuyến khích truyền nghề cho thế hệ trẻ thông qua việc gắn bảo tồn nghề với cơ hội tăng thu nhập từ du lịch. Ngoài ra, sở cũng có những giải pháp khuyến khích doanh nghiệp lữ hành thực hiện các tour, tuyến tham quan đưa khách đến với làng nghề... "Người dân là chủ thể và được hưởng lợi trực tiếp từ hoạt động du lịch thì vấn đề bảo tồn, phát huy giá trị nghề thủ công truyền thống mới thực sự bền vững. Phát triển du lịch làng nghề cần gắn với gìn giữ không gian văn hóa, phát huy vai trò của nghệ nhân, cộng đồng địa phương và tạo sinh kế, thu nhập cho người dân là điều hết sức cần thiết", bà Thái Thị Lệ Hằng khẳng định.

TRẦN HẰNG