Đưa di sản đến gần thế hệ trẻ

Thời gian qua, các trường học và đơn vị văn hóa trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa đã phối hợp tổ chức nhiều hoạt động tham quan, trải nghiệm, thực hành tại các di tích lịch sử, văn hóa. Qua đó, góp phần giúp thế hệ trẻ tiếp cận, hiểu và từng bước tiếp nối những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương, đất nước.

Đa dạng hình thức giáo dục

Mới đây, học sinh của Trường Tiểu học Công Hải (xã Công Hải) được tìm hiểu kiến trúc, giá trị lịch sử của Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar và tham quan các không gian trưng bày tại Bảo tàng tỉnh. Tại đây, các em được thuyết minh viên giới thiệu cụ thể về từng ngôi tháp cổ, những hiện vật khảo cổ. Qua đó, mỗi em có thêm kiến thức về lịch sử, văn hóa địa phương. “Hôm nay, được nhìn thấy Tháp Bà Pô Nagar ngoài đời thực, em thấy di tích đẹp, cổ kính hơn so với những gì mình hình dung. Qua đây, em hiểu thêm về giá trị kiến trúc, nghệ thuật, văn hóa của các ngôi tháp”, em Chamaléa Thị K Ru  - học sinh lớp 5C6, Trường Tiểu học Công Hải chia sẻ.

Học sinh Trường Tiểu học Công Hải (xã Công Hải) xem dệt thổ cẩm Chăm tại di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar.

Theo thầy La Vui Đức Dương - giáo viên Trường Tiểu học Công Hải, hoạt động tham quan di tích, bảo tàng giúp học sinh hiểu thêm về những giá trị văn hóa trên quê hương Khánh Hòa. Trong thời gian tới, cùng với việc tích hợp nội dung giáo dục văn hóa, lịch sử địa phương vào các môn học, nhà trường sẽ tổ chức thêm những chuyến tham quan thực tế để học sinh có thêm trải nghiệm và kiến thức. 

Trong chuyến tham quan làng gốm Chăm Bàu Trúc (xã Ninh Phước), học sinh Trường THCS Tây Nha Trang (điểm chính) được nghe giới thiệu về lịch sử làng nghề, quan sát nghệ nhân thực hiện các công đoạn làm gốm và tìm hiểu nghệ thuật múa Chăm. Trực tiếp chứng kiến quá trình tạo ra những sản phẩm gốm giúp các em hiểu hơn về kỹ thuật, sự khéo léo và công sức của những người đang góp phần gìn giữ nghề truyền thống. Em Nguyễn Lăng Bảo Ngọc - học sinh lớp 8A3, Trường THCS Tây Nha Trang (điểm chính) chia sẻ: “Chuyến đi giúp em biết thêm nhiều điều thú vị về văn hóa dân tộc Chăm mà trước đây em chưa có dịp tìm hiểu. Em ấn tượng nhất khi được xem làm gốm, bởi mỗi sản phẩm đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ và tâm huyết của người nghệ nhân. Em mong muốn có thêm nhiều cơ hội để tìm hiểu, trải nghiệm những hoạt động văn hóa như thế này”.

Theo thầy Nguyễn Anh Hữu - Hiệu trưởng Trường THCS Tây Nha Trang, nhà trường xác định giáo dục di sản không chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức mà cần tạo cơ hội để học sinh trực tiếp tìm hiểu, trải nghiệm. Đây là cách giúp học sinh hiểu rõ hơn giá trị di sản cũng như công sức của những người đang gìn giữ, trao truyền các giá trị ấy qua nhiều thế hệ. 

Nuôi dưỡng tình yêu văn hóa truyền thống

Tại một số trường học, các câu lạc bộ nhạc cụ dân tộc, hoạt động truyền dạy nghệ thuật dân gian đang được duy trì, tạo môi trường để học sinh trực tiếp thực hành di sản. Tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Phước Hà (xã Phước Hà), hoạt động truyền dạy nhạc cụ mã la được duy trì gần 10 năm qua. Vào chiều thứ Ba và thứ Năm hằng tuần, các nghệ nhân địa phương trực tiếp hướng dẫn học sinh luyện tập. Năm học 2026 - 2027, trường mở thêm câu lạc bộ đàn Chapi, tạo điều kiện để học sinh tiếp cận, thực hành các nhạc cụ truyền thống. Đến nay, đội mã la của trường có gần 50 thành viên, tham gia biểu diễn tại nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ của trường và địa phương. 

Nghệ sĩ Ưu tú Bích Vương dạy các em nhỏ hô, hát bài chòi.

Theo thầy Hoàng Lương Đàn - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Phước Hà, việc đưa nhạc cụ dân tộc vào hoạt động giáo dục không chỉ giúp học sinh biết sử dụng nhạc cụ mà còn góp phần trao truyền những giá trị văn hóa, kỹ năng biểu diễn cho thế hệ trẻ. Thời gian tới, trường dự kiến đưa thêm kèn bầu vào hoạt động dạy học.

Dịp hè năm 2026, Trung tâm Văn hóa tỉnh tổ chức lớp truyền dạy nghệ thuật hô hát bài chòi cho gần 100 thanh thiếu niên. Các học viên được tìm hiểu nguồn gốc, đặc trưng của nghệ thuật bài chòi; thực hành các làn điệu, cách hô hát, gõ nhịp và kỹ năng biểu diễn dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân, nghệ sĩ. Ông Nguyễn Khắc Duy - Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh chia sẻ: "Việc tổ chức các lớp truyền dạy nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận nghệ thuật truyền thống, đồng thời tạo nguồn nhân lực kế cận trong thực hành, biểu diễn. Đơn vị đã xây dựng ứng dụng học hô hát bài chòi với hệ thống kiến thức và các thử thách, giúp người học chủ động luyện tập, theo dõi quá trình tiếp nhận kiến thức; đồng thời nghiên cứu hình thức học trực tuyến để tạo điều kiện cho người ở xa tham gia".

Qua những hoạt động tham quan, trải nghiệm và thực hành, thế hệ trẻ không chỉ hiểu hơn về các giá trị văn hóa truyền thống mà còn từng bước hình thành ý thức, trách nhiệm trong gìn giữ và trao truyền di sản của dân tộc.

TRẦN HẰNG