Cuộc thi “Thiết kế sản phẩm gốm của người Chăm”: Kết nối ý tưởng sáng tạo với giá trị di sản

Nhằm khuyến khích các ý tưởng sáng tạo trên nền tảng kỹ thuật, giá trị văn hóa truyền thống của nghề gốm Chăm, UBND tỉnh tổ chức cuộc thi “Thiết kế sản phẩm gốm của người Chăm” năm 2026. Cuộc thi không chỉ tìm kiếm những mẫu sản phẩm mới, kế thừa những kỹ thuật và bản sắc, mà còn hướng đến kết nối giá trị văn hóa truyền thống với tư duy thiết kế hiện đại, nâng cao tính ứng dụng và khả năng phát triển thị trường cho gốm Chăm Bàu Trúc. Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Khánh Hòa có cuộc trao đổi với bà Thái Thị Lệ Hằng - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cơ quan thường trực ban tổ chức cuộc thi về những mục tiêu và định hướng sau cuộc thi.

Bà Thái Thị Lệ Hằng - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

- Thưa bà, nghệ thuật làm gốm của người Chăm đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp vào năm 2022. Trong bối cảnh tỉnh đang triển khai các chương trình, đề án bảo tồn và phát huy giá trị di sản, cuộc thi lần này hướng đến những mục tiêu trọng tâm nào?

- Nghệ thuật làm gốm của người Chăm, đặc biệt là nghề gốm truyền thống Bàu Trúc không chỉ là một nghề thủ công mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa, lịch sử, tri thức dân gian và kỹ thuật chế tác độc đáo được cộng đồng gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ. Việc UNESCO ghi danh di sản vào năm 2022 vừa là niềm tự hào, vừa đặt ra trách nhiệm lớn hơn trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Cuộc thi lần này là một hoạt động cụ thể nhằm đưa các mục tiêu của Đề án quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản giai đoạn 2025 - 2028 và những năm tiếp theo vào thực tiễn.

Mục tiêu trọng tâm là khơi dậy sức sáng tạo, tìm kiếm những ý tưởng và mẫu thiết kế sản phẩm gốm mới trên nền tảng kế thừa kỹ thuật chế tác, tri thức dân gian và bản sắc văn hóa truyền thống của người Chăm; đồng thời nâng cao tính ứng dụng, khả năng phát triển sản xuất và giá trị thương mại của sản phẩm gốm Bàu Trúc.

- Vậy, cuộc thi kỳ vọng tạo ra những chuyển biến như thế nào trong tư duy thiết kế, làm mới sản phẩm gốm Chăm? Làm thế nào để sự sáng tạo vẫn giữ được bản sắc truyền thống?

- Chúng tôi xác định làm mới sản phẩm không có nghĩa là thay đổi bản chất hay làm mất đi những giá trị truyền thống của nghề gốm. Điều quan trọng là khai thác những đặc trưng vốn có của gốm Chăm, từ kỹ thuật tạo hình, hoa văn, họa tiết, màu sắc đến kinh nghiệm và bàn tay tài hoa của nghệ nhân, để kết hợp với tư duy thiết kế hiện đại. Qua đó, tạo ra những sản phẩm vừa mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc Chăm, vừa phù hợp với nhu cầu sử dụng và thị hiếu của người tiêu dùng hiện nay. Chúng tôi mong muốn gốm Chăm không chỉ dừng lại ở những sản phẩm truyền thống mà có thêm nhiều dòng sản phẩm phong phú như quà tặng, đồ lưu niệm, đồ gia dụng, sản phẩm trang trí, mỹ thuật và các sản phẩm phục vụ du lịch.

Một điểm đáng chú ý là cuộc thi mở rộng đối tượng tham gia, không chỉ dành cho nghệ nhân, thợ thủ công mà còn thu hút nhà thiết kế, họa sĩ, kiến trúc sư, giảng viên, sinh viên, doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước. Sự gặp gỡ giữa kinh nghiệm truyền thống của nghệ nhân với tư duy sáng tạo của đội ngũ thiết kế được kỳ vọng sẽ tạo ra những ý tưởng mới, sản phẩm có giá trị và sức cạnh tranh cao hơn.

Điều chúng tôi hướng đến không chỉ là tìm ra những tác phẩm đoạt giải, mà quan trọng hơn là tạo động lực để nghệ nhân tiếp tục gắn bó với nghề, khuyến khích thế hệ trẻ tham gia sáng tạo, góp phần nâng cao giá trị thương hiệu gốm Chăm Bàu Trúc. Bảo tồn di sản phải gắn với đời sống và sinh kế của cộng đồng; di sản chỉ thực sự được gìn giữ bền vững khi người dân tiếp tục thực hành, sáng tạo và có thể sống được bằng nghề truyền thống.

- Sau cuộc thi, ngành văn hóa có định hướng gì để hỗ trợ các ý tưởng thiết kế tiềm năng kết nối với nghệ nhân, cơ sở sản xuất, từng bước đưa sản phẩm vào thị trường, gắn với du lịch và quảng bá giá trị văn hóa gốm Chăm?

- Quan điểm của ngành văn hóa là cuộc thi không chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận tác phẩm, chấm chọn và trao giải, mà cần hướng đến mục tiêu xa hơn là hiện thực hóa những ý tưởng thiết kế có giá trị, tạo cơ hội tham gia sản xuất và tiếp cận thị trường. Một sản phẩm có thiết kế đẹp là điều kiện cần, nhưng để sản xuất và thương mại hóa còn phải tính đến kỹ thuật chế tác, nguyên liệu, chi phí, công năng sử dụng, nhu cầu thị trường và năng lực của cơ sở sản xuất. Vì vậy, ban tổ chức đã đưa nội dung kết nối tác giả với nghệ nhân, hợp tác xã và cơ sở sản xuất vào kế hoạch cuộc thi. Đối với những tác phẩm được lựa chọn vào vòng chung khảo, khi tác giả có nhu cầu, ban tổ chức sẽ hỗ trợ kết nối để trao đổi, nghiên cứu, hoàn thiện sản phẩm thực tế hoặc mô hình sản phẩm.

Sau cuộc thi, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ phối hợp với các sở, ngành, địa phương và đơn vị liên quan triển khai một số định hướng. Trong đó, chú trọng kết nối các ý tưởng tiềm năng với nghệ nhân, hợp tác xã, cơ sở sản xuất tại làng nghề để nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm phù hợp với điều kiện thực tế; đồng thời phối hợp với ngành Công Thương và các đơn vị liên quan quảng bá sản phẩm thông qua hội chợ, triển lãm, xúc tiến thương mại và các chương trình giới thiệu sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Nghệ nhân làng gốm Bàu Trúc chế tác sản phẩm.

Bên cạnh đó, ngành sẽ quan tâm gắn sản phẩm gốm với phát triển du lịch văn hóa và trải nghiệm làng nghề. Lợi thế của gốm Bàu Trúc không chỉ nằm ở sản phẩm mà còn ở câu chuyện văn hóa, kỹ thuật chế tác độc đáo và vai trò của nghệ nhân Chăm. Vì vậy, cần kết hợp không gian trưng bày, giới thiệu sản phẩm với hoạt động trải nghiệm làm gốm, tìm hiểu nghề truyền thống để du khách cảm nhận rõ hơn giá trị di sản.

Sở cũng sẽ phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ quan tâm hướng dẫn các tác giả, tổ chức, cá nhân có tác phẩm phù hợp tìm hiểu, thực hiện thủ tục bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong thiết kế, sản xuất.

Chúng tôi mong muốn từ cuộc thi sẽ hình thành sự kết nối thực chất giữa người sáng tạo, nghệ nhân, cơ sở sản xuất và doanh nghiệp; để những ý tưởng ban đầu có thể phát triển thành sản phẩm cụ thể, có chỗ đứng trên thị trường. Khi sản phẩm gốm Chăm ngày càng đa dạng, có chất lượng, giá trị sử dụng và được thị trường đón nhận, nghề truyền thống sẽ có thêm động lực phát triển, nghệ nhân có thêm cơ hội nâng cao thu nhập, thế hệ trẻ có thêm động lực tiếp nối nghề. Đó cũng là cách gắn bảo tồn di sản văn hóa với phát triển kinh tế, du lịch và nâng cao đời sống cộng đồng người Chăm.

- Xin cảm ơn bà!

THÁI NGỌC HUY (Thực hiện)