Bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch cộng đồng

Từ tiếng kèn bầu, nhịp mã la của Nghệ nhân Ưu tú Chamaléa Thơm đến định hướng phát triển du lịch cộng đồng, xã Công Hải đang từng bước tìm hướng gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Raglai. Khi những người nắm giữ di sản tiếp tục trao truyền cho thế hệ trẻ, các thanh âm của núi rừng không chỉ được gìn giữ trong đời sống cộng đồng mà còn mở ra cơ hội phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch địa phương.

Tiếng kèn trao truyền qua các thế hệ

Tình yêu với nhạc cụ truyền thống của Nghệ nhân Ưu tú Chamaléa Thơm (sinh năm 1951, ở thôn Động Thông, xã Công Hải) bắt đầu từ những năm tháng tuổi thơ. Lớn lên trong không gian văn hóa Raglai, ông thường được nghe cha và các bậc cao niên trong làng thổi kèn bầu, đánh mã la trong những dịp sinh hoạt cộng đồng, lễ hội. Những thanh âm mộc mạc ấy nuôi dưỡng niềm đam mê, thôi thúc ông tìm hiểu và gắn bó với nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình. ​​​​​​“Cha tôi là người đánh mã la nên từ nhỏ tôi đã có cơ hội tiếp xúc với nhạc cụ truyền thống. Tôi bắt đầu học thổi kèn bầu khoảng năm 10 tuổi, sau đó học thêm cách đánh mã la. Càng gắn bó, tôi càng yêu quý những nhạc cụ truyền thống của dân tộc”, ông kể. 

Đồng bào Raglai múa hát trong các dịp sinh hoạt cộng đồng.

Với đồng bào Raglai, tiếng kèn bầu, nhịp mã la là âm thanh không thể thiếu trong các lễ hội truyền thống, đặc biệt là lễ bỏ mả. Không chỉ góp phần tạo nên không khí của nghi lễ, những thanh âm ấy còn gắn với đời sống tinh thần, phong tục và bản sắc văn hóa của cộng đồng. Bởi vậy, việc gìn giữ kèn bầu, mã la không chỉ là bảo tồn nhạc cụ dân gian mà còn gìn giữ những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Trong gia đình, ông Chamaléa Cuốn (45 tuổi) là một trong những người tiếp nối niềm đam mê ấy của ông Chamaléa Thơm. Từ năm 6 tuổi, ông Cuốn đã say mê tiếng kèn qua những lần nghe ông thổi và được ông chỉ dạy cách diễn tấu. Đến nay, ông Cuốn đã gắn bó với tiếng kèn gần 40 năm. Ông chia sẻ: “Từ nhỏ, tôi đã thích nghe tiếng kèn bầu. Được ông chỉ dạy, tôi dần biết thổi và đến nay vẫn tiếp tục thổi kèn trong các dịp lễ hội của làng. Tôi cũng đang dạy lại cho con mình để các cháu biết và tiếp nối nhạc cụ truyền thống của dân tộc”.

Từ gia đình, việc trao truyền nhạc cụ truyền thống còn được Nghệ nhân Ưu tú Chamaléa Thơm mở rộng đến cộng đồng. Ông từng đến xã Vĩnh Hải và Khánh Sơn để tham gia truyền dạy kèn bầu cho thế hệ trẻ, góp phần giúp các em tiếp cận và hiểu hơn về âm nhạc dân gian Raglai. Với ông, những thanh âm truyền thống chỉ có thể tiếp tục vang lên khi lớp trẻ được tạo điều kiện học hỏi, thực hành và gắn bó với di sản của dân tộc mình.

Phát huy vai trò nghệ nhân trong bảo tồn văn hóa

Theo bà Vũ Thị Thùy Trang - Bí thư Đảng ủy xã Công Hải, việc bảo tồn văn hóa truyền thống cần bắt đầu từ cộng đồng, trong đó nghệ nhân và những người am hiểu phong tục, tập quán giữ vai trò quan trọng trong gìn giữ, trao truyền di sản. Với tiếng kèn bầu, nhịp mã la của đồng bào Raglai, những người trực tiếp thực hành và gắn bó với nhạc cụ truyền thống không chỉ lưu giữ kỹ năng diễn tấu mà còn góp phần truyền lại những giá trị văn hóa, tinh thần cho thế hệ sau. Vì vậy, bảo tồn những nhạc cụ này không chỉ là lưu giữ kỹ thuật diễn tấu mà còn cần duy trì môi trường để chúng tiếp tục được thực hành, gắn với phong tục và đời sống văn hóa. 

Địa phương định hướng gắn bảo tồn văn hóa Raglai với phát triển du lịch cộng đồng, trong đó phát huy vai trò chủ thể của người dân và các nghệ nhân. Cùng với việc gìn giữ tiếng kèn bầu, nhịp mã la, xã hướng đến tổ chức các hoạt động trình diễn, trải nghiệm văn hóa Raglai dành cho du khách, phục dựng lễ hội truyền thống, phát triển nghề đan lát và quảng bá ẩm thực bản địa. Qua đó, những giá trị văn hóa đặc trưng có thêm cơ hội được giới thiệu rộng rãi, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia phát triển du lịch bản địa.

THANH HIẾU - LÊ HOÀN