Đời mẹ sáng cùng non sông

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng ký ức về một thời khói lửa, sự hy sinh của nhiều gia đình cách mạng chưa bao giờ phai mờ. Với Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Liên (phường Nha Trang), đó là ký ức của một người phụ nữ dành trọn tuổi thanh xuân cho cách mạng, có hai người con gái đã anh dũng hy sinh vì Tổ quốc và mang trên mình thương tật chiến tranh để đổi lấy ngày đất nước hòa bình.

Hai lần tiễn con đi...

Một chiều tháng Bảy, chúng tôi theo đoàn công tác do đồng chí Võ Thị Ánh Xuân - Bí thư Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch nước làm Trưởng đoàn, cùng đồng chí Hồ Xuân Trường - Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy đến thăm Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Liên trong ngôi nhà nhỏ trên đường Phan Chu Trinh. Ngôi nhà bình dị giữa lòng phố biển nhưng chất chứa cả một phần lịch sử dân tộc. Trong căn phòng khách đơn sơ, những tấm huân chương, bằng khen được treo ngay ngắn trên bức tường đã ngả màu thời gian, ghi dấu những cống hiến thầm lặng của cả một gia đình cách mạng.

Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân tặng ảnh chân dung Bác Hồ cho Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Liên.

Mẹ Lê Thị Liên sinh năm 1924 tại xã Đức Chánh, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi (nay là xã Mỏ Cày, tỉnh Quảng Ngãi). Tinh thần yêu nước được hun đúc từ nhiều thế hệ trong gia đình mẹ. Ông Nguyễn Hùng Việt - người con trai út của mẹ Liên tự hào kể: “Gia đình tôi ba đời làm cách mạng. Từ ông bà, cha mẹ đến anh chị em đều đi theo Đảng”. Ngồi cạnh con trai, mẹ chăm chú lắng nghe, thỉnh thoảng lại bổ sung một mốc thời gian hay một kỷ niệm. 

Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân thăm hỏi Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Liên và gia đình.

Cuộc đời mẹ gắn với những cuộc chia ly kéo dài. Năm 1954, chồng mẹ là ông Nguyễn Tín - cán bộ tiền khởi nghĩa tập kết ra Bắc. Trước lúc lên đường, ông nắm tay vợ và hẹn: “Anh ra Bắc vài năm rồi sẽ về”. Khi ấy, con gái đầu Nguyễn Thị Mỹ Linh mới 7 tuổi, con gái thứ 2 Nguyễn Thị Thắng lên 4 tuổi, còn cậu con trai út Nguyễn Hùng Việt vừa tròn một tuổi. Nhưng lời hẹn “vài năm” ấy kéo dài đằng đẵng nhiều năm. Một mình mẹ nuôi ba con giữa khói lửa chiến tranh là quãng thời gian không gì đong đếm được. Mẹ vừa lao động nuôi con, vừa bí mật hoạt động cách mạng. Với cương vị Ủy viên Ban Phụ nữ xã Đức Chánh, mẹ vận động chị em tiếp tế lương thực cho lực lượng du kích, bất chấp hiểm nguy luôn cận kề. Mẹ thường xuyên bị địch lùng sục, đe dọa, tra khảo nhưng chưa bao giờ lùi bước. Mỗi lần máy bay gầm rú, mẹ ôm chặt ba con vào lòng, lấy chính thân mình che chở cho các con... Chính trong gian khó ấy, mẹ đã nuôi dưỡng các con lớn lên bằng lý tưởng cách mạng.

Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân và Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Hồ Xuân Trường thăm hỏi sức khỏe Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Liên.

Khi trưởng thành, cả ba người con đều tiếp bước cha mẹ. Năm 1965, người con gái đầu Nguyễn Thị Mỹ Linh thoát ly theo cách mạng, sau này là Bí thư Thị đoàn thị xã Quảng Ngãi. Hai năm sau, người con gái thứ hai Nguyễn Thị Thắng tham gia công tác binh vận. Mỗi lần tiễn con lên đường, mẹ đều hiểu các con đang bước vào nơi hiểm nguy. Nhưng mẹ chưa từng ngăn cản, bởi hơn ai hết, mẹ hiểu độc lập của dân tộc phải được đánh đổi bằng sự hy sinh của biết bao người.

Năm 1969, trong một trận phục kích, chị Nguyễn Thị Mỹ Linh anh dũng hy sinh khi mới 22 tuổi. Tin dữ được báo về trong đêm. Để bảo vệ cơ sở cách mạng và những người còn lại trong gia đình, mẹ chỉ biết ngồi lặng trong góc tối, hai tay ôm chặt lấy miệng để tiếng nấc không bật thành lời. Nỗi đau ấy chưa kịp nguôi ngoai thì trong một trận càn quét, quân địch phát hiện căn hầm bí mật của chị Nguyễn Thị Thắng ngay trong nhà. Bị thương, bị tra khảo, bị dụ hàng nhưng người nữ cán bộ binh vận vẫn kiên quyết không khuất phục. Địch đã bắn chị ngay trước mắt mẹ. Hai người con gái. Hai lần tiễn biệt. Hai vết thương không bao giờ lành trong trái tim người mẹ.

Nhắc đến hai người chị, ông Nguyễn Hùng Việt nghẹn giọng. Còn mẹ chỉ khẽ chớp mắt, giọng trầm xuống: “Hồi đó tụi nó đi miết... đứa nào cũng kiên cường. Tụi nó hy sinh khi còn trẻ quá...”.

Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Hồ Xuân Trường tặng quà tri ân Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Liên.

Cả một đời hy sinh vì đất nước

Mất con, mẹ càng tích cực tham gia cách mạng. Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân năm 1968, mẹ bị trúng đạn, bị thương nặng ở cánh tay và hiện là thương binh hạng 1/4. Nhưng vết thương thể xác chưa bao giờ làm mẹ chùn bước. Sau khi hai con gái hy sinh, mẹ càng kiên cường bám cơ sở, giữ vững niềm tin vào thắng lợi cuối cùng. Năm 1969, người con trai út Nguyễn Hùng Việt cũng viết đơn tham gia du kích xã, trở thành chỗ dựa của mẹ trong những năm tháng khốc liệt.

Mùa xuân năm 1975, đất nước thống nhất. Sau 21 năm xa cách, vợ chồng mẹ mới được đoàn tụ. Ông Nguyễn Tín trở về công tác tại Khánh Hòa. Mẹ đưa người con trai duy nhất còn sống vào Nha Trang sinh sống trong ngôi nhà hiện nay. Người con trai và con dâu đều là thương binh hạng 3/4, riêng con dâu còn mang di chứng chất độc da cam suốt cuộc đời. Những mất mát ấy không gì có thể bù đắp.

Năm 2015, Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam anh hùng cho mẹ Lê Thị Liên. Trước đó, mẹ được trao Huân chương Kháng chiến hạng Nhì cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Nhưng với mẹ, phần thưởng lớn nhất chính là ngày đất nước hòa bình, là được chứng kiến con cháu trưởng thành, nghe tiếng cười của thế hệ sinh ra trong độc lập. Mẹ cười hiền: “Bây giờ thấy con cháu trưởng thành, đất nước bình yên là mẹ mừng lắm”. Câu nói ngắn ngủi ấy như kết tinh cả một cuộc đời quả cảm, hy sinh và son sắt với Tổ quốc.

Đoàn công tác chia tay mẹ Liên khi chiều dần tắt nắng. Người mẹ ở tuổi ngoài bách niên vẫn bình thản ngồi trước hiên nhà, ánh mắt dõi theo. Hình ảnh ấy khiến chúng tôi càng thấm thía rằng hòa bình hôm nay không tự nhiên mà có. Đó là thành quả được đánh đổi bằng máu xương của biết bao người con ưu tú và bằng cả những giọt nước mắt lặng thầm của những người mẹ Việt Nam. Chính các mẹ đã giữ gìn ngọn lửa yêu nước, truyền sức mạnh và niềm tin cho các thế hệ, để non sông hôm nay được nối dài trong hòa bình, độc lập và khát vọng phát triển.

VĂN GIANG