Đổi mới giáo dục pháp luật cho sinh viên

Phiên tòa giả định đang trở thành hình thức tuyên truyền, giáo dục pháp luật sinh động tại các cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn tỉnh. Qua đó, giúp sinh viên (SV) hiểu và ghi nhớ các quy định của pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, đồng thời rèn luyện kỹ năng nhận diện, xử lý tình huống trong cuộc sống.

Quang cảnh một phiên tòa giả định tại Trường Đại học Victoria Thái Bình Dương.

Trực quan hóa pháp luật

Thời gian qua, các cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn tỉnh đã phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức phiên tòa giả định như một “lớp học đặc biệt”. Các phiên tòa giả định được xây dựng dựa trên tình tiết của những vụ án có thật, gắn với tâm lý lứa tuổi SV, giúp người học tiếp cận kiến thức pháp luật một cách trực quan, dễ hiểu và dễ nhớ. Thông qua việc tái hiện các hoạt động xét hỏi, tranh tụng và tuyên án, SV có cơ hội đảm nhận vai trò thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư, bị cáo hoặc những người tham gia tố tụng khác. SV tham dự được theo dõi toàn bộ quá trình xét xử, từ đó hiểu rõ hơn các quy định của pháp luật, trình tự tố tụng và mối liên hệ giữa hành vi vi phạm với trách nhiệm pháp lý. Chính yếu tố trải nghiệm giúp kiến thức pháp luật trở nên gần gũi, tác động sâu sắc hơn đến nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của SV.

Trường Đại học Nha Trang là cơ sở đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực, đa cấp học, với khoảng 16.000 người đang theo học. Bên cạnh các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật truyền thống, nhà trường duy trì tương đối thường xuyên hoạt động phiên tòa giả định. Em Lưu Tú Mỹ (sinh viên năm thứ tư, Khoa Khoa học xã hội và Nhân văn) cho biết, em đã 3 lần tham dự các phiên tòa giả định do trường tổ chức, với những tình huống xét xử các vụ án về gây rối trật tự công cộng, cố ý gây thương tích… Việc trực tiếp theo dõi diễn biến phiên tòa, nghe phân tích hành vi vi phạm và mức hình phạt được tuyên giúp SV rút ra bài học cho bản thân, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và xây dựng văn hóa ứng xử văn minh. Đối với SV ngành Luật, đây còn là cơ hội tiếp cận thực tiễn xét xử, giao lưu, học hỏi và củng cố kiến thức chuyên môn.

Theo ThS. Nguyễn Thị Lan - Phó Trưởng khoa Khoa học xã hội và Nhân văn (Trường Đại học Nha Trang), điểm khác biệt của phiên tòa giả định so với các hình thức tuyên truyền truyền thống là SV không chỉ tiếp nhận thông tin một chiều. Mỗi phiên tòa giả định bắt đầu bằng những câu chuyện, hành vi và tình huống cụ thể. Người xem được theo dõi diễn biến vụ việc, nghe các bên trình bày, tranh luận, từ đó tự đặt câu hỏi về cách ứng xử của bản thân nếu gặp tình huống tương tự, tham gia hỏi đáp tìm hiểu vấn đề. “Giá trị lớn nhất của những hoạt động như phiên tòa giả định là tạo sự kết nối giữa kiến thức pháp luật, kỹ năng nghề nghiệp, ý thức công dân và trách nhiệm cộng đồng. SV ngành Luật được thực hành kiến thức đã học, còn những người tham dự có cơ hội tiếp cận pháp luật bằng hình thức gần gũi, sinh động. Nếu thực hiện tốt, đây không chỉ là hoạt động tuyên truyền mà còn mang ý nghĩa giáo dục lâu dài đối với người trẻ”, ThS. Nguyễn Thị Lan chia sẻ. 

Sinh viên Trường Đại học Nha Trang tham gia một phiên tòa giả định.

Lan tỏa ý thức thượng tôn pháp luật

Tại Trường Đại học Victoria Thái Bình Dương, phiên tòa giả định cũng là mô hình góp phần đưa pháp luật đến gần hơn với SV. Ông Lê Anh Vân - Phó Hiệu trưởng nhà trường cho rằng, so với việc nghe phổ biến văn bản hay đọc tài liệu, phiên tòa giả định tạo chuyển biến từ “nghe và nhớ” sang “thấy, cảm nhận và suy ngẫm”, giúp SV tham dự nhận thức rõ hơn về hậu quả của hành vi vi phạm pháp luật, từ đó rút ra bài học về lối sống, đạo đức và ý thức chấp hành pháp luật. Trước những tình huống pháp lý ngày càng phức tạp, việc giáo dục pháp luật không nên chỉ dừng lại ở phổ biến những điều được làm hoặc bị cấm. Điều quan trọng là trang bị cho SV khả năng nhận diện rủi ro, phân tích hậu quả và lựa chọn cách ứng xử phù hợp. Đây cũng là định hướng giáo dục của nhà trường nhằm đào tạo người học không chỉ vững chuyên môn mà còn có bản lĩnh, trách nhiệm và ý thức thượng tôn pháp luật.

Chị Huỳnh Thị Như Ý - Phó Bí thư Tỉnh đoàn, Chủ tịch Hội SV Việt Nam tỉnh cho biết, toàn tỉnh hiện có hơn 20.000 SV là hội viên Hội SV Việt Nam tại các trường. Với lực lượng đông đảo này, tổ chức hội cần tiếp tục đổi mới nội dung, cách thức đồng hành và giáo dục pháp luật, giúp SV dễ tiếp cận, vận dụng vào cuộc sống. Thời gian tới, hội sẽ tăng cường phối hợp với các trường đại học, tổ chức đoàn - hội trong trường và cơ quan tư pháp lựa chọn nội dung tuyên truyền sát với đời sống SV. Bên cạnh phiên tòa giả định, hội chú trọng các cuộc thi tìm hiểu pháp luật, tọa đàm tình huống, tư vấn pháp luật, sân khấu hóa; sử dụng video ngắn, podcast, infographic và các nền tảng số để chuyển tải kiến thức pháp luật. Đặc biệt, SV sẽ được khuyến khích trực tiếp xây dựng nội dung, tham gia diễn xuất, truyền thông và trở thành tuyên truyền viên pháp luật cho bạn bè. Sự tham gia chủ động này giúp kiến thức pháp luật lan tỏa tự nhiên, gần gũi hơn, đồng thời tạo cơ hội để SV thực hành, vận dụng những điều đã học. Việc phối hợp với các đơn vị chuyên môn giúp bảo đảm tính chính xác của nội dung, góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh, văn minh.

“Giáo dục pháp luật cần gắn với trách nhiệm công dân và văn hóa ứng xử, để SV hiểu rằng chấp hành pháp luật còn là cách tôn trọng bản thân, tôn trọng người khác và đóng góp cho cộng đồng. Hội mong muốn mỗi hoạt động giáo dục pháp luật không chỉ kết thúc ở một buổi tuyên truyền mà SV có thêm một kỹ năng, một thói quen hoặc một cách ứng xử đúng hơn. Đó cũng là cách thiết thực để xây dựng hình ảnh SV Khánh Hòa năng động, trách nhiệm, hiểu biết pháp luật, sống đẹp và có ích cho cộng đồng”, chị Huỳnh Thị Như Ý nhấn mạnh.

HOÀNG ĐỨC