Tìm giải pháp tự chủ nguồn tôm giống

Sáng 18-10, tại cơ sở Tập đoàn Thủy sản Việt Úc (xã Phước Dinh), Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo “Nghiên cứu làm chủ công nghệ sản xuất giống tôm hùm biển và chọn giống tôm nước lợ tại Việt Nam”. Tham dự và chủ trì hội thảo có các đồng chí: Vũ Hải Quân - Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; Trần Đình Luân - Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường); Nguyễn Thanh Hà - Phó Chủ tịch UBND tỉnh. Cùng tham dự có đại diện các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học; các nhà khoa học, chuyên gia trong nước và quốc tế, doanh nghiệp (DN) hoạt động trong lĩnh vực thủy sản.

Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung phân tích những khó khăn về kỹ thuật, đề xuất giải pháp tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý nhà nước, nhà khoa học và DN, hướng đến chủ động nguồn giống, nâng cao giá trị ngành tôm Việt Nam.

Chủ động nguồn giống từ công nghệ

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ngành tôm nước lợ giữ vai trò quan trọng trong sản xuất thủy sản. Năm 2025, sản lượng tôm nước lợ cả nước đạt 1,29 triệu tấn, tăng 43,3% so với năm 2020; 9 tháng năm 2026 ước đạt 1,2 triệu tấn. Nhu cầu tôm giống phục vụ nuôi thương phẩm khoảng 150 - 160 tỷ con/năm. Các tỉnh: Khánh Hòa, Lâm Đồng, Cà Mau, Vĩnh Long chiếm khoảng 93% tổng số cơ sở sản xuất giống tôm nước lợ, cung cấp 63,6% sản lượng giống cả nước. Dù hệ thống sản xuất giống đã phát triển mạnh, song việc chủ động nguồn tôm bố mẹ chất lượng cao vẫn là yêu cầu quan trọng để nâng cao hiệu quả sản xuất và sức cạnh tranh của ngành.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại hội thảo.

Đối với tôm hùm biển, cả nước hiện có hơn 280.000 lồng nuôi thương phẩm, sản lượng khoảng 14.537 tấn/năm; trong đó, Khánh Hòa và Đắk Lắk chiếm hơn 95% số lồng nuôi và sản lượng. Tuy nhiên, nguồn giống vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nhập khẩu và khai thác tự nhiên. Nhu cầu tôm hùm giống cả nước khoảng 100 - 150 triệu con/năm, trong khi nguồn khai thác tự nhiên trong nước chỉ đáp ứng một phần nhỏ. 

Tại hội thảo, các đại biểu đã nghe nhiều tham luận về chiến lược phát triển giống tôm nước lợ và tôm hùm; kinh nghiệm quốc tế trong nghiên cứu, sản xuất giống thủy sản có giá trị cao; định hướng làm chủ công nghệ sản xuất giống tôm hùm bông tại Việt Nam. Các ý kiến tập trung phân tích những khó khăn trong nghiên cứu sinh sản nhân tạo, ương nuôi ấu trùng, chọn tạo giống và khả năng ứng dụng công nghệ vào sản xuất thương mại. Đây được xem là những vấn đề cần giải quyết để từng bước hình thành nguồn giống chủ động, ổn định.

Từ góc nhìn quốc tế, ông Scott Alexander Parkinson - Giám đốc điều hành Công ty Ornatas Pty Ltd (Australia) và ông Martin Rees - Giám đốc điều hành cấp cao của công ty đã chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu, phát triển công nghệ nuôi tôm hùm bông nhiệt đới, từ kiểm chứng kết quả nghiên cứu đến thương mại hóa. Theo đó, việc làm chủ công nghệ không chỉ đòi hỏi việc giải quyết những khó khăn về sinh học sinh sản, ương nuôi ấu trùng mà còn phải hướng đến quy trình sản xuất ổn định, có khả năng ứng dụng ở quy mô thương mại. Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa đối với Việt Nam trong quá trình nghiên cứu sản xuất giống tôm hùm nhân tạo.

Tiến sĩ Lữ Đức Bryce - Phó Tổng Giám đốc Hệ gen và Di truyền, Tập đoàn Thủy sản Việt Úc cho rằng, với hệ thống 3 trung tâm chọn giống, 9 trại sản xuất giống, 3 khu nuôi thương phẩm cùng các phòng thí nghiệm chuyên sâu, DN có nền tảng để tham gia nghiên cứu, ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, tôm hùm bông là đối tượng có nhiều thách thức đặc thù về sinh sản và di truyền, đòi hỏi tăng cường hợp tác quốc tế nhằm rút ngắn quá trình nghiên cứu, từng bước làm chủ công nghệ sản xuất giống phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Liên kết nguồn lực, mở hướng phát triển 

Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thanh Hà cho biết, địa phương đã quy hoạch 2 vùng sản xuất giống thủy sản ứng dụng công nghệ cao tại 2 thôn An Hải và Sơn Hải (xã Phước Dinh), với tổng diện tích 205,7ha. Đây là điều kiện thuận lợi để thu hút DN đầu tư nghiên cứu, mở rộng quy mô sản xuất giống. Tuy nhiên, diện tích quy hoạch vẫn chưa được khai thác hết tiềm năng. Tỉnh mong muốn các DN tiếp tục đầu tư, đồng thời tăng cường phối hợp với viện nghiên cứu, trường đại học trong nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng công nghệ. Khánh Hòa sẵn sàng đồng hành, tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án phù hợp với quy hoạch và định hướng phát triển của địa phương.

Ao nuôi tôm trong nhà kính của Tập đoàn Thủy sản Việt Úc.

Các ý kiến tại hội thảo cho rằng, để làm chủ công nghệ sản xuất giống tôm hùm, cần hình thành chương trình nghiên cứu có mục tiêu, lộ trình và sự phân công trách nhiệm cụ thể. Trong đó, DN đóng vai trò quan trọng trong xác định nhu cầu, đầu tư và tổ chức sản xuất; các viện nghiên cứu, trường đại học tập trung giải quyết những nút thắt kỹ thuật; cơ quan quản lý nhà nước hỗ trợ về cơ chế, chính sách và nguồn lực. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm quốc tế với năng lực nghiên cứu, sản xuất trong nước sẽ tạo điều kiện chuyển kết quả nghiên cứu thành công nghệ có thể ứng dụng trong thực tiễn.

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đánh giá cao những nỗ lực của các nhà khoa học, DN trong nghiên cứu, ứng dụng công nghệ vào sản xuất giống thủy sản. Bộ trưởng nhấn mạnh, cần tập trung nguồn lực giải quyết những nút thắt công nghệ, lựa chọn nhiệm vụ nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, gắn nghiên cứu với chuyển giao và thương mại hóa. Đồng thời, đề nghị các viện nghiên cứu, trường đại học, DN và chuyên gia quốc tế phối hợp xây dựng chương trình nghiên cứu sản xuất giống tôm hùm biển có mục tiêu, lộ trình cụ thể trong 3 - 5 năm; sớm hoàn thiện đề xuất nhiệm vụ để bộ xem xét hỗ trợ triển khai.

Những định hướng được đặt ra tại hội thảo mở ra cơ hội để Khánh Hòa phát huy lợi thế về sản xuất giống thủy sản, thu hút thêm nguồn lực nghiên cứu và đầu tư công nghệ cao. Khi các cơ quan quản lý, nhà khoa học và DN cùng tham gia tháo gỡ những nút thắt kỹ thuật, mục tiêu tự chủ nguồn giống tôm sẽ từng bước được hiện thực hóa, góp phần ổn định sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển ngành tôm Việt Nam theo hướng bền vững.

HÀN DẠ NGUYỆT